ၾိင်ႈၵၢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႄႈတိုဝ်းၵမ်မႃး ၸဵမ်မိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆ တၵ်းတေႁူႉဝႃႈ တၢင်းၵႃႈ “ၼူၵ်ႉ” “တူဝ်း” ၼႆႉပဵၼ်ၾိင်ႈၶွင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈလႂ်ၶိူဝ်းလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးမိူၼ်တႆး ႁူမ်ႈဝႃႈၶႄႇမီးသိင်တူဝ်းယူႇၼႆသေတႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈၾၢင်ႁၢင်ႈမၼ်းတေပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် တူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉၵမ်းလဵဝ်ဝႃႈ ပဵၼ်“တူဝ်း”ၶွင်ၶႄႇၼႄႇၶွင်တႆး။ ဢိၵ်ႇလွင်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁဝ်းမီးတူဝ်းလႄႈ ၶႄႇမီးသိင်တူဝ်း ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁဝ်းလႆႈယူႇတိတ်းၸမ်ၵၼ်မႃးလၢႆႁဵင်ပီ ၸင်ႇဝႃႈၾိင်ႈႁဝ်းၶႂ်ႈငၢႆးၵၼ်လၢႆလွင်ႈလၢႆဢၼ်ယူႇ။ တၢင်းၵႃႈၼူၵ်ႉတူဝ်းတႆးၶွင်တႆးၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇသႃၼႆ တေဢမ်ႇၵႆႉလႆႈႁၼ်၊...

  ၶေႃႈမုလ်း - ပပ်ႉမႅၵ်ႉၵသိၼ်း ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ မၢႆ 014, February 2019

မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်း လွၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ႁေႃသႅင် ရူဝ်ႊမၼ်ႊ (Roman) လႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းၵျိူဝ်ႊမၼီႊ ဢိၵ်ႇ မိူင်းယူႊရူပ်ႉ မၢင်မိူင်း။ ယၢမ်းလဵဝ် လွၵ်းပိူင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈဝႆႉသင်ႉလၵ်း (Institutions) ပိူင်တိုဝ်းၵမ် (code) လႄႈ မၢႆမီႈၵဝ်ႇတင်းလူင် (digest) ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် ႁွင်ႉ ဝႃႈ corpus juris civilis...

ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉလႄႈ ဢိင်ၼိူဝ်ၾိင်ႈၾႃႉသၽႃႇဝလႅၵ်ႈလၢႆႈသေ ၸိူဝ်ႉတၢင်းပဵၼ် ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊ (မၢၵ်ႇႁဵင်း)ၼႆႉ ၶႂ်ႈဝႃႈမီးၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇတီႈၼိုင်ႈၵေႃႈတီႈၼိုင်ႈ၊ ယူႇတီႈပဵၼ်ႁႅင်း လႄႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ႁႅင်းၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၽွင်းလုၵ်ႈဝၼ်းပႆႇၸၢႆႉ ၽွင်းၶၢဝ်းယၢမ်းပႆႇၶၢႆႉ ၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၸၢင်ႈ ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း ၸွမ်းတူဝ်ၶိင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ပေႃးမီးလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်တေၸၢင်ႈၵႂႃႇႁႃမေႃယႃ ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း ၊ ပေႃးထုၵ်ႇလႆႈယူတ်းယႃ...

ၼႂ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ၸိုင်ႈတႆး ၸႄႈမိူင်းဢၼ်မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပႅၵ်ႇလၢၵ်ႇ ၼမ်လၢႆ မီးလၢႆလၢႆၶိူဝ်း။ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ မၵ်းမၢႆဝႆႉ 135 ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၵေႃႈပႃးၶိူဝ်းၼိုင်ႈ။ ၽွင်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈ 2 ၊ ပၢၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅၻ်ႈတရႄႊၸိုင်ႈတႆး၊ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ 34 ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ မိူင်းၸဝ်ႈၾႃႉၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၵေႃႈၶဝ်ႈပႃးမိူင်းၼိုင်ႈ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၼႆႉ တႆးတေႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶႄႇမလီႇပႃ...

ၽႃးသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆး-ထႆး လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ်ၽႃးသႃတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉမႃး ၼႂ်းလိုမ်လိၼ်ၵုၼ်ၸဵင်ႇၸၢၼ်း ဝၼ်းဢွၵ်ႇ ပွတ်းတႂ်ႈႁိမ်းႁဵင်ပီ ဢိၵ်ႇတင်းဝူင်ႇဝွၵ်ႇယိုၼ်ယၼ်လႄႈၸီႈၸမ်ႈၸႅင်ႈလႅင်းၼႄ ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ် သၢတ်ၻရႃၸၢရ် (ပႃမွၵ်ႉၶ) ၻွၵ်ႉတိူဝ်ႊ ၼိထိ ဢဵဝ်ႇသရီဝူင်း လႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉဢွၵ်ႇမႃး။ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈၵၢင်ပီ 2016 ၼၼ်ႉ ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇပိုတ်ႇၽိူၺ် ၶေႃႈၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈသူၼ်ႇၶွင် သၢတ်တရႃၸၢရ် (ပႃမွၵ်ႉၶ) ၻွၵ်ႉတိူဝ်ႊ ၼိထိ ဢဵဝ်ႇသရီဝူင်း ၽူႈၵတ်ႉလႅၼ်ႇၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် မီးလွၼ်ႉမွၼ်းသူၼ်ႇၼိုင်ႈ...

ၵႃႇတုၼ်း ၶေႃႈမုလ်း – ပပ်ႉမႅၵ်ႉၵသိၼ်းၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ မၢႆ 013, January 2019

မႆႉၵမ်ႉၵေႃႇၶမ်း သွင်တူၼ်ႈ ဢၼ် ၸဝ်ႈမုၼ်ယႂ်ႇၶုၼ်ႁေႃၶမ်းထႆး တင်း ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် မိူင်းသႅၼ်ဝီ ၸဝ်ႈၶမ်းၵၢႆႇၼွႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉတီႈၵွင်းလွႆ ၽရထၢတ်ႈႁူဝ်မိူင်း (ၵွင်းမူးႁူဝ်မိူင်း) ၸေႈဢူ - သႅၼ်ဝီ ၽွင်းပီၶရိတ်ႉ AD1590 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ် ပိုၼ်းထႆး တင်း တႆး ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉၵၼ်၊ ယၢမ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် တုၵ်ႉယၢၵ်ႈမႃး။ မိူင်းသႅၼ်ဝီ...

ထၢမ် - ႁၢင်းႁႅၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်သေၵႂႃႇ။ တွပ်ႇ - ႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းၻီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ၸႄႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ပႃးၼမ်ႉပွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၵၼ်ၸွႆႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေးႁဝ်းၶႃႈ။ ထၢမ် - ၵႃႇတီႈလႂ်လၢႆလၢႆ။ တွပ်ႇ - တီႈလႃႈသဵဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ယွၼ်ႉလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈ ပၢင်တိုၵ်းၼႆႉသေ ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းဢၼ်ႁၢင်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ မိူၼ် ၼင်ႇ ပၢင်ၼႃး၊ ၵုင်းသႃႇ၊ ႁူဝ်ၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ...

လႅၼ်းယႃႈၼႆႉ ၶဝ်ႈၼႂ်းယႃႈမဝ်းၵမ်သႅၼ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းသူႇ/လုတ်ႇယဝ်ႉ တိတ်းၸပ်းယိၼ်ႉမၼ်း။ ၽွၼ်းႁၢႆႉၸႃႉ ႁိုဝ် ၽေးလူင်ၵၢၼ်သူႇလႅၼ်းယႃႈၼႆႉ မီးယူႇလၢႆလၢႆပိူင်။ ၵွပ်ႈဝႃႈၼႂ်းလႅၼ်းယႃႈၼႆႉ မီးၵွင်ႉယၢင်ၼီႊၶူဝ်ႊတိၼ်ႊၼမ် ဢိၵ်ႇၵွင်ႉယၢင်ထႅင်ႈလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင် ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇတူဝ်ၶိင်း ၵူၼ်းႁဝ်း။ ပေႃးဝႃႈတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းႁဝ်း လႆႈႁပ်ႉၵွင်ႉယၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်းၸိုင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ် လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်။ ၽေးလူင်လႅၼ်းယႃႈ ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူၼ်းသူႇမၼ်း။ (1) ၶူဝ်ႁူဝ်မဵၼ်၊ သိူဝ်ႈၶူဝ်းမဵၼ်၊ ဢၢႆတူဝ်ဢၢႆၶိင်းမဵၼ်။ ၸဵဝ်းၵႄႇထဝ်ႈ၊ လၢႆႇတႃႇၸဵဝ်းႁူႇ...

ၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ် (ၶသ. 1787-1882) ။ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ၸၢႆးလၢႆးသႂ်၊ ၸိုဝ်ႈမုၼ်ၸဝ်ႈ- ၸဝ်ႈသုမၼ ။ ပေႃႈၸိုဝ်ႈ ပူႇလွႆ။ မႄႈၸိုဝ်ႈ ၼၢႆးသၢင်ႇ။ ၵိူတ်ႇ ၵေႃးၸႃႇ ပီ1149 ၊ လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 1 ၶမ်ႈ (ဝၼ်းသုၵ်း)၊ ပီတႆးႁုင်ႉသႂ်၊ ဝၼ်းတႆးႁၢႆးယီး။ တီႈၵိူတ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼႃးၵႅင်း၊ ဢိူင်ႇဝဵင်းလဝ်း၊...

ဝၢႆးၾႃႉလီပီမႂ်ႇယဝ်ႉၵႂႃႇၼႆႉ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈပႃးတင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉၼႆႉ မီးၶၢဝ်ႇႁူင်ႁၢင်းဝႃႈ- ပီႈၼွင်ႉတႆးၼင်ႇၵၼ်ဢမ်ႇၵႃး ပႃးၸဵမ်ပီႈၼွင်ႉတႆးလႄႈ ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်မီး ၼႂ်းမိူင်းတႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈၽိတ်းၽႅၵ်ႇၵၼ်သေယဝ်ႉ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈဢဝ်ၵွင်ႈၵၢင်ႇၵႄႈလိတ်ႈၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေဢွၼ်ငိၼ်းထိုင်ၵၼ်ယူႇၶႃႈၼေႃႈ။ ၼႂ်းဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၸိူင်ႉၼၼ် ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈမႃးထတ်းလိူၵ်ႈတူၺ်းသေယဝ်ႉ ၶႂ်ႈမႃးၼပ်ႉသၢင်ႈၼႄၵၼ် ဢိတ်းဢွၼ်ႇၼိုင်ႈတႄႉ ၼႂ်းလုတ်ႉတေႃႇသၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ၶိုင်သင်ဝႆႉႁဵတ်းသင်ဝႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ PC ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ- ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ ၶိုင်ပွင်ဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ယူႇၾၢႆႇတပ်ႉမတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ၶိုင်ပွင်ဝႆႉၸိူင်ႉၼင်ႇႁိုဝ်လႄႈ...

ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉမၵ်းမၼ်ႈဝႆ့ဝႃႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ တၵ်းတေလႆႈၶဝ်ႈထိုင်ပၢႆးပၺ်ၺႃ။ သုၼ်ႇလႆႈပၢႆးပၺ်ၺႃၼႆ့ တၵ်းတေလႆႈႁပ်ႉႁွင်းပၼ် လူၺ်ႈဢမ်ႇၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ သီၽိဝ်၊ ၽႃႇသႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇ လႄႈ ၸၢႆးယိင်း။ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းႁႄႉၵင်ႈ၊ ၼပ်ႉယမ် လႄႈ ပူၵ်းပွင်တႃႇႁႂ်ႈၵူႈၵေႃႉၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းမီးပၢႆးပၺ်ၺႃ။ သင်ဝႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၼႆ့ၸိုင် တၵ်းတေလႆႈၺႃးတူတ်ႈတၢမ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆ့သမ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈမိူင်းၼိုင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ဢွၵ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်ယူႇၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ မိူင်းမွၼ်း၊...

ပၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လုၵ်ႉတီႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းယဵၼ်း လႅၵ်ႈမႃးပဵၼ် မိူင်းၻီႊမွၵ်ႊၶရေႊသီႊ ၼႆႉ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ ပေႃးသဝ်ၸွမ်လူင် လႅမ်ႈတီႈ 4 ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃး သဝ်ၸွမ်လူင် ပူၵ်းတင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵႅၼ်ႇၶႅင် သဝ်ၸွမ်လူင် ဢၼ်ၵိုတ်း 3 ဢၼ် - ပၢႆးပွင်မၢႆမီႈ ၊ ပၢႆးတႅပ်းတတ်းတြႃး၊...