Thursday, November 14, 2019
Home ပွင်ႈၵႂၢမ်း

ပွင်ႈၵႂၢမ်း

လၢႆးၽုၵ်ႇတႅင်တဝ်ႈ လႄႈၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီမၼ်း ပဵၼ်ႁိုဝ်ဝႆႉ?

တႅင်တဝ်ႈ ႁိုဝ် တႅင်ၸမ်ႇပူႇၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇဝၢၵ်ႈႁၢၵ်ႈႁူဝ်ဢၼ်မီးဢရသႃႇၸဵမ်းဝၢၼ်၊ မီးၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ တေႃႇတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းႁဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ႁဝ်းဢွၼ်ၵၼ်မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း တင်ႈတႄႇလၢႆးၽုၵ်ႇမၼ်း တေႃႇထိုင်ၶၢဝ်းလႆႈၵိၼ်လႆႈလူႇလႆႈတၢၼ်းၵၼ်။ လၢႆးၽုၵ်ႇတႅင်တဝ်ႈ 1. ၼႂ်းသူၼ်ႁိူၵ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ၶုတ်းႁဵတ်းတိူၵ်ႇၶူၺ်လိၼ်တႅဝ်းယၢဝ်းယၢဝ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈသွင်သွၵ်ႇ၊ ၼႂ်းၵၢင်ၶုတ်းပဵၼ်ႁွင်ႈဢွၼ်ႇဝႆႉ။...

ယႃႈမဝ်းၵမ်ဢွၵ်ႇႁႅင်းတေႃႇဢွၵ်းဢေႃမီးလၢႆသႅၼ်း မီးၽွၼ်းၸႃႉၸိူင်ႉႁိုဝ်?

ယႃႈမဝ်းၵမ်ႁိုဝ် ၶိူင်ႈမဝ်းမိင်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇႁႅင်းတေႃႇဢွၵ်းဢေႃ တင်းမူတ်းၼႆႉ ပေႃးမႃးၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈႁဵတ်းႁူဝ်ႁုပ်ႈ မၼ်းတူၺ်း လၵ်းလၵ်းမၼ်းလႆႈႁၼ် 4 သႅၼ်း။ သႅၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယႃႈသင်လၢႆလၢႆႁဝ်းမႃးၽွမ်ႉၵၼ် လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း။ (1) ယႃႈမဝ်းၵမ်သႅၼ်းဢွၵ်ႇႁႅင်းတဵၵ်းဢွၵ်းဢေႃ။ ယႃႈမဝ်းၵမ်သႅၼ်းမီးႁႅင်းတဵၵ်းဢွၵ်းဢေႃၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ-ၾိၼ်ႇ...

ယွၼ်ႉၽႂ်ၽူႈလႂ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်လိၵ်ႈတႆးၵႂၢမ်းတႆး

ၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ယူႇၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီသၢဝ်းဢဵတ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇသႅၼ်းႁၢတ်ႈႁၢႆး ၸၢႆးယိင်းထုၵ်ႇ ၵုမ်းငမ်း မဝ်းမိင်း လူင်လႆ ၸူမ်ဢုင်ၼုၵ်းၼဝ်ႈၼႂ်းဢွင်ႈ တႂ်ႈဢမ်းၼၢၸ်ႈ ဢၢႆႊထီႊ (IT) သေ လိုမ်းလႅမ်ႉ လေးလႅမ်း...

ၼေႇဝိၼ်းယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၵဵဝ်ႇၵၢၼ်မိူင်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်? ၵွပ်ႈသင်?

1962 လိူၼ်မၢတ်ႊၶျ် 2 ဝၼ်း၊ ၵၢင်ၼႂ်မိူင်းၸမ်လႅင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းလူင် ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း ဢွၼ်ဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁုပ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ/ ဢမ်းၼၢၸ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉ။ တီႉၺွပ်းဢဝ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢိၵ်ႇၸဝ်ႈၾႃႉတႆးတင်းၼမ်၊ မိူၼ်ပိူၼ်ႈၵျေႃးႁူၺ်းၵႅတ်ႇႁႅတ်ႉဝႅတ်ႉပၢႆးလိုပ်ႈၶင်ၵႆႇၶင်ၼူၵ်ႉ...

ၶႆႈဝတ်းၸၢင်ႉယဝ်ႉၶႆႈဝတ်းလိင်း ႁိုဝ် တၢင်းပဵၼ် ၶျီႊၵုၼ်ႊၵၼ်ႊ ၺႃႊ ၶႆႈ/ၼၢဝ်ၶေႃႈမူၺ်ႈယုင်းလၢႆး

ယၢမ်းလဵဝ်ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉ ပႃးၸဵမ်မိူင်းတႆး လႄႉၵၼ်ပဵၼ်ၼၢဝ်ၸိူဝ်ႉမႅင်း ၶျီႊၵုၼ်ႊၵၼ်ႊ ၺႃႊ ၶႆႈၼၢဝ်ယုင်းလၢႆး ၸဵပ်းမူၺ်ႈၸွမ်းလုပ်ႇၵပ်းလုပ်ႇတေႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်ပၢႆးယူႇလီမိူင်းမၢၼ်ႈ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႆႉပၼ်ဝႃႈ သိၼ်ႇတူၵ်ႉၵူၺ်း (ၶႆႈဝတ်းၸၢင်ႉ)  မျႂၵ်ႉတူၵ်ႉၵူၺ်း (ၶႆႈဝတ်းလိင်း)...

ပၼ်ႁႃၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႂ်းမိူင်းတႆး

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ၶႅၼ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉသေၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလၢႆပုၼ်ႈ။ ဢၼ်လီမႆႈၸႂ်တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးႁဝ်း မီးတင်းၼမ်။ ပၼ်ႁႃဢၼ်ႁၼ်တႂ်ႈတႃတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈပေႃႈမႄႈ ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ဢမ်ႇႁၼ်ဝႃႈမၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတႃႇလုၵ်ႈလၢၼ်ၶဝ် ပိူင်ၼိုင်ႈ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ ပဵၼ်ၵွပ်ႈလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းၵေႃႈပႃး၊ ပၼ်ႁႃၼႃႈႁိူၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပႃးၸဵမ်ၵႆႉၶၢႆႉတီႈယူႇ...

လၢႆးၽုၵ်ႇထူဝ်ႇပူင် လၢႆးငၢႆႈလုမ်းလႃးငၢႆႈ လႆႈၵိၼ်ႁိုင်

(ၽွၼ်းလီထူဝ်ႇပူင် တေႃႇတူဝ်ၶိင်း) ထူဝ်ႇပူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢႃႈႁႃႇရတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်မီးထၢတ်ႈပၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ တေႃႇတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းႁဝ်း တင်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇမီးထၢတ်ႈ ဢၼ်ပႃးၵိူဝ်ဝၢၼ်လႄႈပႅင်ႈ (Carbohydrate) ၊ သဵၼ်ႈယႂ်း၊ ထၢတ်ႈၵိူဝ် (Protein) ၊...

လုင်းၶုၼ်ၵျႃႇဢူး သဵင်ႈမုၼ်ၶွပ်ႈ 22 ပီ (1997 – 2019)

မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 25/9/2019 ဢၼ်တေထိုင်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်လုင်းၶုၼ်ၵျႃႇဢူး ၽူႈၵေႃႇတင်ႈၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၸိုင်ႈတႆး (Shan Human Rights Foundation - SHRF) သဵင်ႈၵမ်သုတ်းမုၼ်မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းယူႇတီႈလႅၼ် လိၼ်ထႆးပွတ်းတၢင်းၵဵင်းမႆႇ...

တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ် ၶေႃးတိပ်ႇ ပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉႁိုဝ်

လွင်ႈတၢင်းပဵၼ်မႃးၼၢဝ်ၶေႃးတိပ်ႇ တၢင်းပဵၼ်ၶၢဝ်းၶေႃးတိပ်ႇ (ဆုံဆို့နာ) Diphtheria ၼႆႉ ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉၸိူဝ်ႉမႅင်းပႅၵ်ႊထီႊရီႊယိူဝ်ႊ - Corynebacterian diphtheria ။ ၸိူဝ်ႉမႅင်းပႅၵ်ႊထီႊရီႊယိူဝ်ႊတူဝ်ၼႆႉ ၽူႇငူၼ်ႉၵွင်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵွၼ်ႈၼိူဝ်ႉၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းႁဝ်းလူႉၵွႆ။ ၸိူဝ်ႉမႅင်းၼႆႉ...

ပႅတ်ႇပီသွႆႈၶမ်းႁိူင်း (သၶႁ)

ၵမ်ႈၼမ်တေႁူႉၵႃႈ- သၶႁ- သူမ်ႈၶူမ်ႁိုၼ်း၊ သႅင်ၶဝ်ႈႁႅင်ႈ ၸိူင်ႉၼႆ။ တီႈတႄႉ- သၶႁ- ၼႆႉမႃး တီႈ-သွႆႈၶမ်းႁိူင်း ဢၼ်ၸဝ်ႈတူဝ် (သႅင်ၸိုၼ်ႈ)တင်ႈပဵၼ်ၼၢမ်းသၵုလ်(ၸိုဝ်ႈၶိူဝ်းႁိူၼ်း)မၼ်းၸဝ်ႈ သိုပ်ႇမႃးတီႈၵေႃႉပဵၼ်ပူႇလႄႈယႃႈဢမ်ႇၼၼ် ပူႇမွၼ်ႇ- ယႃႈမွၼ်ႇၸိုဝ်ႈၶိင်းသွႆႈ...

ယႃႈဢီႊ ပဵၼ်သင် ၵူၼ်းၵိၼ်မၼ်းမီးယိူင်းဢၢၼ်းသင်?

ၵူၼ်းသႅၼ်းလႂ် သူင်ၵိၼ်ယႃႈဢီႊ? ယႃႈဢီႊ (Ecstasy)ၼႆႉ ၾၢင်ႁၢင်ႈပဵၼ်မဵတ်ႉငၢႆးမိူၼ်ယႃႈမႃႉ၊ မီးလၢႆလၢႆသီ မီးလၢႆဝႅပ်ႇ၊ ပဵၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် သႅၼ်းၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ (Club drugs) ၸႂ်ႉတိုဝ်းသူႇသမ်းၵိၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇလွင်ႈမူၼ်ႈတၢင်းၵျေႃႇ။ ဢၼ်မိုတ်ႉမၵ်ႉသူင်ၵိၼ်မၼ်း...

လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ပဵၼ်သၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်း

ၾၢင်ႁၢင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်းၼၼ်ႉ တၵ်းတိုၼ်းမီးပိုၼ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်တီႈၵိူတ်ႇပဵၼ်လႄႈ ၽႃးသႃ လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၾိင်ႈငႄႈ ပဵၼ်ၶွင်တူဝ်ၵဝ်ႇႁင်းၶေႃၵွၼ်ႇၸင်ႇတဵမ်ယူင်ႉၶၢပ်ႈ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ၸူဝ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢိၵ်ႇတင်း ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ပၢႆးပၺ်ၺႃ ပၢႆးၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ...

ငဝ်းလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ မိူင်းတႆးယၢမ်းလဵဝ် ၸွမ်းၼင်ႇယိုၼ်းထိုင်လႆႈ

ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းလႂ်မိူင်းၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃ၊ ၵွပ်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၵၼ်တင်းပၢႆးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ (Development) ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး (Economic) ၊ ပၢႆးယူႇလီ (Health care)...

တၢင်းၵႃႈၼူၵ်ႉတူဝ်း ၶူဝ်းၾိင်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်း

ၾိင်ႈၵၢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႄႈတိုဝ်းၵမ်မႃး ၸဵမ်မိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆ တၵ်းတေႁူႉဝႃႈ တၢင်းၵႃႈ “ၼူၵ်ႉ” “တူဝ်း” ၼႆႉပဵၼ်ၾိင်ႈၶွင်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈလႂ်ၶိူဝ်းလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးမိူၼ်တႆး ႁူမ်ႈဝႃႈၶႄႇမီးသိင်တူဝ်းယူႇၼႆသေတႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈၾၢင်ႁၢင်ႈမၼ်းတေပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် တူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉၵမ်းလဵဝ်ဝႃႈ...

မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်း – ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိုင်ႈ

မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်း လွၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ႁေႃသႅင် ရူဝ်ႊမၼ်ႊ (Roman) လႄႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းၵျိူဝ်ႊမၼီႊ ဢိၵ်ႇ မိူင်းယူႊရူပ်ႉ မၢင်မိူင်း။ ယၢမ်းလဵဝ် လွၵ်းပိူင်ၼႆႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈဝႆႉသင်ႉလၵ်း (Institutions) ပိူင်တိုဝ်းၵမ်...

ၶၢဝ်ႇလိုၼ်းသုတ်း