ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်း လိူၼ်ႁူၵ်း/ လိူၼ်ၸဵတ်း/ လိူၼ်ပႅတ်ႇ  (June/July) မႃးၼႆ တေလႆႈႁၼ် မွၵ်ႇၶဵတ်ႉလႃး ၵီႈပူင်း တဵမ်တူၼ်ႈ သမ်ႉပေႃးႁွမ်လူင်ဝႆႉ ။ မွၵ်ႇၶဵတ်ႉလႃးၼႆႉ မိူဝ်ႈၵီႈမီးယူႇ တီႈၼိူဝ်တူၼ်ႈၵေႃႈႁွမ် ၊ ႁူင်ႈတူၵ်းလူင်း သႂ်ႇ ၼိူဝ်လိၼ်တေႃႇထိုင် ပေႃးႁႅင်ႈႁဵဝ်ႇၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉႁွမ် ။ ဢၼ်လီဢၢမ်းထႅင်ႈ လွင်ႈၼိုင်ႈသမ်ႉ...

ၵၢၼ်ၵၢဝ်ႉၼႃႈတၢင်းၼႃႈတီႈၵၢၼ်ငၢၼ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင်ၶွင်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉတၵ်းယုၵ်ႉမုၼ်း တူဝ်ၵဝ်ႇယူႇၵူႈမိူဝ်ႈၵူႈယၢမ်း မၢင်ၵေႃႉ မိူဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ တေၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယူႇၼႂ်းၸုတ်းတီႈသုင်သုတ်းယဝ်ႉၼႆႉၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ။ လူၺ်ႈၵႂၢမ်းၶဝ်ႈၸႂ် ၸုတ်းသုင်သုတ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈလႂ်။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉပိၼ်ႇပႅင်လႅၵ်ႈလၢႆႈႁမ်ႉဝႆးၽႅဝ်လႄႈသိင်ႇပႅၵ်ႇလၢၵ်ႇၵိူတ်ႇမႂ်ႇၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ပၢႆးသၢႆႊၵူၼ်းႁဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ၶေႉၶဵင်ႇၶႅင်ႇၶၼ်လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်။ ဢမ်ႇဝႃႈ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၵၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၵူၼ်း သၢႆႇသၢင်ႁဵတ်းတႃႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယူႇတႃႇသေႇ ။   ပုၼ်ႈတႃႇၽူႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉၵၢဝ်ႉၼႃႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈဝူၼ်ႉလွင်ႈ လီလီယူႇၵူႈမိူဝ်ႈလႄႈသိင်ႇဢၼ်လႆႈမႃးၵေႃႈပဵၼ်လွင်ႈလီငၢမ်းၵူႈယၢင်ႇ ၼွၵ်ႈၼိူဝ်သေႁတ်းဝူၼ်ႉ ႁတ်းႁဵတ်း...

ၵူၵူၼ်းဢၼ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၵူဝ်လႆႈႁွတ်ႈထိုင်ဝၼ်းၸၼ် ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မီးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႉလဵဝ် ၵူၺ်း။ ပေႃးမႃး ဝူၼ်ႉတူၺ်းၸိုင် ဝၼ်းၸၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်တေလႆႈ ၶိုၼ်ႈလုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ တေလႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၶိုၼ်း။ တႃႇတေႁွတ်ႈထိုင်ၶိုၼ်း ဝၼ်းလိုဝ်ႈထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ထႅင်ႈ/ပႂ်ႉထႅင်ႈပဵၼ် 5 ဝၼ်းၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ဝၼ်းသဝ်/ဝၼ်းတိတ်ႉၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢမ်ႇ တၼ်းလႆႈ  လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉသင်လီလီသေ...

မိူင်းတႆး ဢၼ်မီးၼႃႈလိၼ်ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇ မွၵ်ႈ 4 ပုၼ်ႈ 1 ပုၼ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉၼႆႉ မီးပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ဢၢႆၵႂၼ်းမၢၵ်ႇမိုဝ့်ၸိုၼ်းယၢမ်းႁုပ်ႇမိုတ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမိုတ်းမူဝ်းတၼ် မႃးၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီ။ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႈ တေႁိုင်ၵႂႃႇထႅင်ႈ ၵႃႈႁိုဝ် ငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉၼႆ ၽႂ်ႁိုဝ်လၢမ်းၶၢတ်ႈလႆႈ။ မိူင်းတႆးၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈၼိူဝ်လိၼ်တႂ်ႈလိၼ် မီးၶူဝ်းၶွင် ႁိၼ်ႁႄႈ မႆႉသၵ်း မႆႉတိုင်း...

ၶမ်ႈၶိုၼ်းလိုၵ်းယဵၼ် ၽွင်းၵူၼ်းလပ်းမွႆႈၼွၼ်းဝၢၼ် ပႃႈၼၢင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ  ဢမ်ႇၸၢင်ႈလပ်း ၸၢင်ႈၼွၼ်း ။ တေဝႃႈ  ယွၼ်ႉပၢႆးယူႇလီၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ယွၼ်ႉငဝ်းလၢႆးပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ၼႆၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉဢမ်ႇမီးပၢင်တိုၵ်းဢၼ်ထိုင်တီႈလႆႈၵူဝ် ၶိူင်ႈမိၼ်မႃးပွႆႇမၢၵ်ႇ။ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ပႃႈၼၢင်း ၵပ်းသိုပ်ႇၽူၼ်ႊတေႃႇၸူးလုၵ်ႈယိင်း ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ၼႂ်းၸႂ်ၼႆႉမႆႈမိူၼ်ၼင်ႇၾႆး။  ၼွၼ်းဢမ်ႇလပ်း တေလုၵ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈ တေယၢင်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇ။ ၶွင်ပိူဝ်ႈလုၵ်ႈယိင်းပႃႈၼၢင်း ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉ ၼၢင်းဢေးၼွင်ႉ...

ယၢမ်းလဵဝ် ႁွတ်ႈထိုင်ၶၢဝ်းႁႅင်ႈ ၶၢဝ်းမႆႈမႃးယဝ်ႉလႄႈ လိူဝ်သေဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈၾၢင်ႉ လွင်ႈၽိုၼ်း၊ လွင်ႈၾႆးယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈယင်းထုၵ်ႇလီဝႆႉၾၢင်ႉပႃး လွင်ႈပၢႆးယူႇလီၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ လႅတ်ႇမႆႈႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ပေႃးဢွၵ်ႇႁိူၼ်း ဢမ်ႇတိုဝ်းၵုပ်း ဢမ်ႇတိုဝ်းမၢၵ်ႇႁူဝ် ဢမ်ႇၵင်ႈၸွင်ႈႁႄႉလႅတ်ႇၸိုင် တေၸၢင်ႈပဵၼ် ၼႃႈၽႃႈ၊ ၼိူဝ်ႉလမ်၊ ၼိူဝ်ႉမၢၼ်ႉလႅတ်ႇယဝ်ႉ ယင်းၸၢင်ႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးပၢႆးယူႇလီ ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်မႃးၸွမ်းၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ မီးတင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ...

တႄႇႁူဝ်ပီ 2025 မႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ယူႇၵႄႈၵၢင် ႁဵတ်းၶဵဝ်ပၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉသေ ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵၼ် ၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း ပိူဝ်ႈတႃႇၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်ၼႆယူႇ။ ထိုင်မႃးၵၢင်လိူၼ် April ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆး ၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇသေ မီး ၶၢဝ်ႇလိုဝ်းဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ တေလႆႈထွႆဢွၵ်ႇ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ တေႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈၵုမ်းၵမ်ၶိုၼ်း တႃႇ...

တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈသုင်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၸၢင်ႈၵူတ်ႇထတ်းႁူႉလႆႈငၢႆႈ - ”ၽွင်းႁႅင်းလိူတ်ႇႁဝ်းသုင်လိူဝ် ၵဝ်ႇသေ ပဵၼ်ထပ်းတၢမ်းၵၼ် ႁိုင်ၼၢၼ်း”  ။ ၸုမ်းပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ  WHO  လႆႈမၵ်းမၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1999 ဝႆႉဝႃႈ ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ တီႈမီးႁႅင်းလိူတ်ႈသုင်လိူဝ် 140/90  မီႊလီႊမီႊတႃႊပရွတ်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ် မီႊလီႊမီႊတႃႊ မႃႊၵိဝ်ႊရီႊ  mm Hg ) သွၼ်ႇဝႃႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈသုင်။...

သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီ သိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢႆလၢႆၸုမ်း ႁူမ်ႈၵၼ် ႁႅၼ်းသိုၵ်းလေႃႇတိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ပၵ်းသဝ်းဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လၢႆလၢႆတီႈၽွမ်ႉ ၵၼ်သေ သႂ်ႇၸိုဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းၼၼ်ႉဝႃႈ “ ပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ” ၼႆယူႇ။ ယိူင်းဢၢၼ်းလူင် ပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 တႄႉ လႆႈႁူႉဝႃႈ တႃႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၵျႃႊၽႅၼ်ႉ လႄႈ တႃႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၸဝ်ႈ...

ၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း  ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင် ? (What is community Leadership) ၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉပဵၼ် “  ၽူႈၼမ်းသေၵေႃႉၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းႁူႉတႃႇႁပ်ႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတႃႇၸတ်းသၢင်ႈ ႁၢင်ႈပွင် ၊  ဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ် ပဵၼ်ငဝ်ႈ၊ သႂ်ႇဢဵၼ်သႂ်ႇႁႅင်း ၸွႆႈထႅမ်ပူၵ်းပွင်မုၵ်ႉမူႇၾုင်ၵူၼ်း ” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်...

မိူင်ၶမ်း ဢၼ်မီးၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ် တႆး - ထႆး လႄႈထုင်ႉသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပႃး  သၢၼ်ၶေႊမီႊ သႆႊယႃႊၼႆႊ ( Cyanide) လႄႈ တိုၼ်းမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉထိုင်  မႄႈၼမ့် လၢႆလၢႆဢၼ် ပႃးၸဵမ်မႄႈၼမ်ႉၶွင် ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉယႂ်ႇ/ယၢဝ်းသုတ်းၼၼ်ႉယူႇ  ။  ၸၢႆးဢူး ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢတ်ႈဝႃႈ - “တူဝ်သတ်းဝူဝ်းၵႂၢႆး...

ဝၢႆးလင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉဢႃႇၼႃႇ ယိုတ်းဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ မိူင်းတႆး ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း။  ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၵမ်ႈၼမ် ၶဝ်ႈႁူမ်ႈသိုၵ်းလုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉ တေႃႇသူႈတိုၵ်းတေႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉ ဢႃႇၼႃႇသေ ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် ၵူၼ်းမိူင်းယူႇ ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆး ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ သိမ်းဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸမ်ထိုင်မႃးၶၢဝ်းတၢင်း...

ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ လဵၵ်ႉယႂ်ႇၼုမ်ႇထဝ်ႈ သၢမ်ပၢၼ်ၸဵတ်းသႅၼ်း ဢွၼ်ၵၼ်ၸပ်းယိၼ်ႉ ယိပ်းမိုဝ်းထိုဝ် တူၺ်းသိုဝ်ႇၼႅင်ႈသၢၼ် တႄႇၸဵမ်မိုၼ်းတႃတိုၼ်ႇမႃးတေႃႇထိုင်ပေႃးလပ်းတႃၶိုၼ်း။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ သႅၼ်းပၢၼ်ယႂ်ႇလႄႈၵူၼ်းလူင်တႄႉ မီးတၢင်းႁူႉတႅပ်းတတ်း မေႃလိူၵ်ႈတူၺ်း ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ ၊ မေႃ တႅပ်း တတ်းၶၢဝ်းၵိၼ် ၶၢဝ်းၼွၼ်း ၶၢဝ်းလိုဝ်ႈ ၶၢဝ်းတူၺ်း ယူႇသေတႃႉ - လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉ သႅၼ်းပၢၼ် ပႃႈတႂ်ႈ...

ပီၵဝ်ႇပူၼ်ႉၵႂႃႇ ပီမႂ်ႇထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ ပီမိူင်း 1386 ၶု တေလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်ပီမႂ်ႇ 1387 ၶု ၼႆလႄႈ ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းပီမႂ်ႇသၢင်းၵျၢၼ်ႇၼႆႉသေ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်း ပေႃးတေၸဵဝ်းပူၼ်ႉလွတ်ႈၽေးဢၼ်ႁုၵ်ႉႁၢႆႉၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေမီး ၶေႃႈလီမီးမင်ႇၵလႃႇၾၢၵ်ႈတွၼ်ႈပၼ်ၸိူင်ႉၼႆယူႇၶႃႈဢေႃႈ။ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈဢၼ်ၵဝ်ႇၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းယူႇလႄႈ သင်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်းၼမ်ၸိုင်ႁႂ်ႈမေႃဢဝ်တွၼ်ႈသွၼ်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈၼႆ  ၸဝ်ႈၶူးၼုမ်ႇ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းႁူမ်ႈတုမ်ပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ပၼ်ဢေႃးဝႃႇတဝႆႉၼင်ႇၼႆ - ၼႂ်းၵႃႈ...

ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶၢဝ်းႁႅင်ႈၶၢဝ်းႁွင်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇ တိုၵ်းတေႃး တေႃႇသူႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉႁႅင်းဢီးၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉသေ ပၢင်တိုၵ်းၵေႃႈၵႂၢင်ႈ ၶႂၢင်မႃး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တေႉတေႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်ပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ယႂ်ႇၼိူဝ် ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ မၵ်ႉမိုတ်ႈ ၸႂ်ႉဢႃႇ ၼႃႇတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ပေႃးသုမ်းၵၢၼ်ႉပၢင်တိုၵ်း၊ ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈထွႆပၼ်တပ်ႉပၢင်သဝ်း ၼပ်ႉပဵၼ်လၢႆ သိပ်းတီႈ။ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ...