ၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း  ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင် ? (What is community Leadership)

ၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉပဵၼ် “  ၽူႈၼမ်းသေၵေႃႉၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းႁူႉတႃႇႁပ်ႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတႃႇၸတ်းသၢင်ႈ ႁၢင်ႈပွင် ၊  ဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ် ပဵၼ်ငဝ်ႈ၊ သႂ်ႇဢဵၼ်သႂ်ႇႁႅင်း ၸွႆႈထႅမ်ပူၵ်းပွင်မုၵ်ႉမူႇၾုင်ၵူၼ်း ” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉပဵၼ်“ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈပႃး  တူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇၵူၼ်း ၊ ယူႇတႅဝ်းၼႃႈသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ႁႂ်ႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းမီးလွင်ႈ လႅၵ်ႈ လၢႆႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ” ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉဢဝ်ၼမ်ႉၸႂ်လႄႈၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ် ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ဢွင်ႈတီႈဢၼ်လူဝ်ႇ ၊ ၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်း   ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူင်ႇဝူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး ။

လွင်ႈတၢင်းဢၼ်လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈတႃႇ  တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆႉ ပိူင်လူင်ပဵၼ်တႃႇလွင်ႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လႅၵ်ႈလၢႆႈ။

ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ် / ၵူၼ်းတူင်ႉၼိုင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် လုၵ်ႉၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈႁဝ်းယူႇသဝ်း ၼၼ်ႉမႃးၵူၺ်း။ ပေႃးမၼ်းတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်ပိူၼ်ႈၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်းၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းသူၼ် ထဝ်ႈဝၢၼ်ႈထဝ်ႈၼႃး ၶိုၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈၼမ်း – ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်သေဢွင်ႇမၢၼ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ တၵ်းတေလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈၶဝ်၊ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၶဝ်။

ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းဢွၼ်ႁူဝ်၊ ၽူႈၼမ်း ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလမ်ႇလွင်ႈလူင် တွၼ်ႈတႃႇ မုၵ်ႉမူႇၾုင်ၵူၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆႉ တၵ်းလႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ်ဢဝ် တၢင်းၶႆႈၸႂ် တီႈၶဝ်ယဝ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈတႃႈႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် ၸွမ်းၼင်ႇၵူၼ်းမိူင်းယိူင်းမၢႆဝႆႉ ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵတ်းယဵၼ်။

ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆႉ တေလႆႈမီးတၢင်းႁူႉတဵမ်ထူၼ်ႈ ၊ တေလႆႈမီးၼမ်ႉၸႂ်မေႃၼပ်ႉယမ် ဝႆႉၼၵ်းၼိူဝ်တၢင်ႇၵေႃႉ၊ မီးသုၼ်ႇတႅပ်းတတ်းႁဵတ်းသၢင်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇပိူၼ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈၶဝ်ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉ  တူဝ်ၶဝ်ၵေႃႈမီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈ ၵူၼ်းတႃႇဢွၼ်ႁူဝ်မုၵ်ႉမူႇၾုင်ၸုမ်း ၊ ဢမ်ႇၼၼ်မီးသုၼ်ႇၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်း။

ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႇဝူင်းၼႆႉ ၶဝ်တၵ်းတေလႆႈၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ်တင်း လုၵ်ႈၸုမ်းသေ ၽေႃႇၼမ်ႉၼႄတူဝ် ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းပၢင်ၵုမ် ႁႂ်ႈဢွင်ႇမၢၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်လႃႈလီႈၸႂ်ႉဢမ်းၼၢတ်ႈ ဢႃႇၼႃႇ လူင်ၵႂႃႇၵူႈတီႈဢမ်ႇလႆႈ။   တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဢၼ်လီ ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တၵ်းလႆႈမီးၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၵူၼ်းၶၢဝ်ႉလႄႈ ထဝ်ႈဝၢၼ်ႈထဝ်ႈၼႃး ။

 တူဝ်ယၢင်ႇၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း(community leadership) ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ –

• ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၽၵ်းၵႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈၵူၺ်းသေတႃႉ မီးၼမ်ႉၵတ်မေႃဢဝ် ပၼ်ႁႃလႄႈတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းသူၼ် ၼႂ်းမုၵ်ႉမူႇၾုင်ၸုမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ  ႁႂ်ႈမေႃၶိုင်ပွင် မီးသုၼ်ႇလႆႈဢဝ်ၵႂႃႇတၢင်ႇလၢတ်ႈထိုင် ပၢင်ၵုမ်ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း
• ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၸႂ်ႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇၶူဝ်းၶွင်မီးၵႃႈၶၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇဝဵင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ႁႂ်ႈမေႃၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈပႃး။  
• ၾိင်ႈယၢမ်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်းႁဵတ်းဝႆႉယူႇ (တူဝ်ယၢင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ တိတ်းၸွႆးယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ၵိၼ်လဝ်ႈ လုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ တေႃႇလွင်း) ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမေႃသပ်းလႅင်းၼေပၼ် လူၺ်ႈလွင်ႈလူၺ်ႈတၢင်း လူၺ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ်သေ ႁႂ်ႈၵၢင်းယၢၼ်ၾိင်ႈယၢမ်ႈဢမ်ႇလီၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႆႈ။ ပေႃးၵၢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ် ၸင်ႇပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇလီၼႂ်းယွမ်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ၊ တၢင်ႇမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢဝ်ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇလီသေ ၸၢင်ႈႁဵတ်းၸွမ်း။
• ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆႉ တၵ်းလႆႈ မေႃႁၵ်ႉၼႃႈႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ။ ႁႂ်ႈမေႃဝႆႉမဵတ်ႉတႃႇတေႃႇပႃး ၵူၼ်းယူႇႁိမ်းႁွမ်း ။ ဢမ်ႇဝႃႈၵူၼ်းလူင် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၊ တေလႆႈသႂ်ႇၸႂ် ဝႆႉၼၵ်းသေ မီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈသင်ၵေႃႈတၵ်းလႆႈႁွင်ႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းပႃး။

သင်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉႁဵတ်းလႆႈ ၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉတင်းမူတ်းၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၸုမ်းၸုမ်းၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ မေႃတႅပ်းတတ်းႁတ်းႁၢၼ်။ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ၼႆမႃးဢမ်ႇႁၢင်ႉ။

တူဝ်ယၢင်ႇ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း (community leadership) ဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈမွပ်ႈမၢႆဝႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ –

ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ တိုၼ်းတေလုၵ်ႉသေတီႈတီႈဢၼ်ဝႃႈပႃႈတႂ်ႈၼႆႉမႃး ။

• ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႉၼိုင် ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႂ်းၶူင်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ။
• ၽူႈၵေႃႉတႄႇဢွၼ်ႁူၺ်းသူၼ်းပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း တႃႇမႃးႁူမ်ႈၵၼ်တူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသေလွင်ႈလွင်ႈ။
• ၽူႈၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း တႃႇတူင်ႉၼိုင်ႁူမ်ႈသၢင်ႈသေဢၼ်ဢၼ်  (တူဝ်ယၢင်ႇ – တႃႇပၼ်တၢင်းႁူႉ ၊ တႃႇႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ်၊ တႃႇႁူမ်ႈၵၼ်ႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ၊ တႃႇၸွႆႈထႅမ်ၼႂ်းမူႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ– ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ)

တူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်လၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉ တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ မေႃၶပ်းၶိုင်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ ပဵၼ်ၶၵ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈ၊ ပဵၼ်ဢၼ်ပဵၼ်ဢၼ်၊ ႁဵတ်းယဝ်ႉဢွင်ႇမၢၼ်ၵႂႃႇဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉ လႆႈဝႃႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

 ၵွပ်ႈၼႆ ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ႁဝ်းထုၵ်ႇလႆႈႁဵတ်းၼႆႉတႄႉ –

ပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတႅပ်းတတ်းႁတ်းႁၢၼ်သေ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်တီႈယူႇ ၶဝ်ႁႂ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်(Recruits and Teach Others To Become Leaders)

ႁူဝ်ၼႃႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ၶဝ်ထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၶဝ် ပူၵ်းပွင်ပၼ် ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉသေ ႁႂ်ႈမေႃဢွၼ်ႁူဝ်ပိူၼ်ႈ။ တႃႇတေပူၵ်းပွင်ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၼႆႉသမ်ႉ ႁူဝ်ၼႃႈတူင်ႇဝူင်းၼႆႉ မၼ်းတၵ်းလႆႈ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းမၼ်း၊ ၸိၸမ်ႈၼႄတၢင်း ပၼ်၊ ပၼ်ပၢင်သွၼ် လႄႈ ႁွင်ႉၸႂ်ႉၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈ – ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

 ဢၼ်တေလၢတ်ႈၼေၵမ်းၼႆႉတႄႉ တေပဵၼ် ၶၵ်ႉၵၢၼ် ၵၢၼ်ငၢၼ်းဢၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ထုၵ်ႇလႆႈႁဵတ်း။

• ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းတီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ တိုၼ်းမီးၵူၼ်းၶႂ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ထူဝ်းၼႃႈပိူၼ်ႈ ။ တၵ်းလႆႈ လဵပ်ႈ ႁဵၼ်း သေႃႉႁႃၵူၼ်းႁတ်းႁၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇတႃႇသေႇ။
• ပေႃးႁၼ်ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၸႂ် ၶႂ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉၼႆၸိုင် တၵ်းလႆႈၶဝ်ႈၸူးႁဵတ်းၵေႃႉသေ ပၼ်ႁႅင်းမၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းႁူႉဝႃႈ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉဢွၼ်ႁူဝ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၵတ်ႉမၢင် ၵေႃႉ ၼႆႉ လွင်ဝႃႈၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်ပိူၼ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈမႃး ၶဝ်ၵႆႉလႄႇႁႃ လိုမ်းႁၼ် လိုမ်းႁူႉၶိုၼ်းတူဝ်။ တူဝ်ယၢင်ႇၸမ်သုတ်း- ၵူၼ်းမီးလုၵ်ႈလၢင်းၼႆႉ ၶဝ်ပေႃးပဵၼ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းဝႆႉယူႇလၢင်းယဝ်ႉ။
• ၶဝ်ၶႂ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်တီႈတွၼ်ႈလႂ် ၶဝ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈၸွႆႈၶဝ်ၶူၼ်ႉႁႃသေ ႁႂ်ႈၶဝ်ႁူႉတူဝ်။ဢၼ်လႂ်တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတၢင်းၶဝ်တေလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼႆၵေႃႈထုၵ်ႇလႆႈပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်။ ပိူင်လူင် ယႃႇလိုမ်းထွမ်ႇပၼ် ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ်ဢၼ်ၶဝ်လၢတ်ႈမႃး။
• တၵ်းလႆႈၸွႆႈၶဝ်လိူၵ်ႈႁႃ ယိူင်းမၢႆတီႈဢၼ်ၶဝ်ၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉသေ တေလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ  ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်တူဝ်(ႁၢမ်ႈသႄႉ ႁၢမ်ႈၼႄး ဢၼ်ၶဝ်ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ)
• ၽွင်းၶဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၵမ်ႉယၼ်ပၼ်ႁႅင်းၸွႆႈထႅမ်ၶဝ်။ ယွင်ႈဢၢမ်းမၵ်းမၼ်ႈဢၼ်ၶဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး။ ပေႃးၶဝ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းႁႅင်းၸႂ်တူၵ်းမႃး- လူဝ်ႇလႆႈပၼ်ႁႅင်းၶဝ် ႁႂ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်ႈၼႃႈ။
• ၽွင်းၶဝ်ႁဵတ်းမႅၼ်ႈ ပႆမႅၼ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၽိတ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈ ၸွႆႈၶဝ်ႁႂ်ႈႁူႉတူဝ်ၶႄႈ ႁႂ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်းႁွတ်ႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ။
• ပေႃးယဝ်ႉ တေလႆႈသၢင်ႈပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းမႂ်ႇတႃႇၶဝ်လႆႈၶဵင်ႇတႃႉႁဵတ်းသၢင်ႈပုင်ႈၼႃႈထႅင်ႈ။ 

ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇဢွင်ႇမၢၼ်ႈဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်လၢႆလၢႆ

ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇဢွင်ႇမၢၼ်ၼႆႉ မီးၾၢင်ႁၢင်ႈသင်လၢႆလၢႆၼႆၸိုင် ဢၼ်ၵႆႉလႆႈႁၼ်တႄႉ-  

• လွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း(Integrity) –  ၽိူဝ်ႇတေပႂ်ႉမွင်း ပိူၼ်ႈဢၢမ်းဝႃႈႁဝ်းသိုဝ်ႈယူဝ်းၼၼ်ႉ တူဝ်ႁဝ်းတၵ်းလႆႈႁဵတ်းလွင်ႈသိုဝ်ႈသႂ်ၵႂႃႇမၢၼ်ႇမၢၼ်ႇ။ ပေႃးပိူၼ်ႈႁၼ်လွင်ႈသိုဝ်ႈသႂ် ၸႂ်မၢၼ်ႇႁဝ်းယဝ်ႉၸိုင် ပိူၼ်ႈတိုၼ်းယုမ်ႇယမ်လွင်ႈဢၼ်ႁဝ်းဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ တေႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇဢၼ်ႁဝ်းၼႄတၢင်းၼၼ်ႉဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
• ႁတ်းႁၢၼ်(Courage)–  ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၽေးၶဵၼ်။ ၵၢၼ်ဢွၼ်ႁူဝ်ပိူၼ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မိူၼ်ၽူႈၼႄတၢင်း လတ်းပႃႇထိူၼ်ႇယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းလပ်းသိင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်လွင်ႈမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼႆ ၽႂ်ၶႂ်ႈထုၵ်ႇၸႂ်ၵေႃႈလီဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ တၵ်းတေလႆႈလၢတ်ႈ။
• သႂ်ႇၸႂ်လူလွမ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ (Ability to care about others) – ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆႉ တၵ်းလႆႈသႂ်ႇၸႂ်တူၺ်းလူပႃးၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်း။ ပေႃးၶဝ်ဢုပ်ႇမႃးလၢတ်ႈမႃးၸိုင်  တေလႆႈသႂ်ႇၸႂ်သေ ထွမ်ႇပၼ်၊ ၸွႆႈထႅမ်တုမ်ႉတွပ်ႇပၼ်တၢင်းဢုၼ်ႇၸႂ် ၊ ပေႃးႁဵတ်းၸိူင်ႉၼႆတႄႉ  ၽႂ်ၵေႃႈတိုၼ်းတေမႃးႁႃ မႃးၸူး မႃးပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ယႂ်ႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉ။
• မေႃၶူင်သၢင်ႈ လႄႈ မေႃႇယွၼ်ႇယၢၼ်း ၶဝ်ႈႁႃသေယူႇသဝ်း (Creativity and flexibility) – တၢင်းႁၼ်ထိုင်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၶေႃႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ တိုၼ်းမီးၵူႈတီႈ။  ပေႃးဝႃႈမီးၶေႃႈတွပ်ႇ ၼိူဝ်လွင်ႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ပေႃးဝႃႈ မီးလွင်ႈၶူင်သၢင်ႈၵႄႈလိတ်ႈလႆႈၸိုင် ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ တၵ်းပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ဢၼ်မီးၾိင်ႈယၢမ်ႈလီ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။

Ref; mymyeo