ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်း ပေႃးတေဢမ်ႇၸူမ်ႁၢႆၵႂႃႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၶိူဝ်းလႂ်ၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ပႅင်းမႅတ်ႇဝႆႉႁင်းၽႂ်မၼ်း ။ မိူၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတေဢမ်ႇႁူင်ႈဢမ်ႇႁၢႆၼၼ်ႉ ပုတ်ႈတိၼ်တၢင်မိုဝ်းၵၼ်မႃးတႃႇသေႇ။

တႃႇတေယုၵ်ႉမုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးၵူႈဝဵင်းဝဵင်း။ တႃႇၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးတေမီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈၵေႃႈ မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵေႃပွင်ၵၢၼ်မႃးတႃႇသေႇ ။ၵေႃလိၵ်ႈ/ၾိင်ႈတႆးတီႈတူၼ်ႈတီးၼႆႉသမ်ႉ မီးဝႆႉၵေႃပွင်ၵၢၼ်ယူႇသေတႃႉ သမ်ႉပဵၼ်တႃႇၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၵူၺ်း ။ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းလၢႆလွင်ႈသေ ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ႁိုင်ပဵၼ်လၢႆပီ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႄးၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ်ၶိုၼ်း ။ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈၵၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ၸၢႆးသႂ်ၸိုၼ်ႈမိူင်း တေႁၢႆးငၢၼ်းၼႄပၼ်ၵႂႃႇၶႃႈဢေႃႈ။

ၼင်ႇႁိုဝ် ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ပေႃးတေမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းလႅင်းလိူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 07/09/2026 ၽူႈၶဝ်ႈဢမ်ႇယွမ်း 100 ၵေႃႉ ။

ပိူင်လူင်တႄႉ ဢုပ်ႇၵၼ်လွင်ႈ တႃႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈမႂ်ႇ ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 2021 ၼၼ်ႉမႃး မီးဝႆႉ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၵူၺ်း ။ တႃႇၸတ်းတႃႇပွင် ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁၢင်ႇမႃးတိၵ်းတိၵ်းၼႆ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ ။

ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးၼႆႉ တႄႇမိူဝ်ႈ 2011 ထိုင် 2019 ႁူဝ်ပဝ်ႈပဵၼ် ၸၢႆးတိၼ်ႇ ၊ ၼႂ်း ပီ 2019 ၶိုၼ်းၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႂ်ႇသေ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ။
ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးလၢႆလွင်ႈသေ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်း လိုဝ်ႈၵၢၼ်ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းပီ 2020 ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ယင်းႁပ်ႉပဵၼ်ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈတႆးထိုင်သုတ်းသဵင်သၢႆၸႂ်။

ဝၢႆးသေ ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်းဢွၵ်ႇလိုဝ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇ မီးဝႆႉၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်း။ မိူဝ်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်တႄႉဝႃႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼႆႉ တႃႇၼိုင်ႈပီၵူၺ်းၼႆသေတႃႉ တႄႇမိူဝ်ႈ ပီ 2021 ၼၼ်ႉမႃး ယွၼ်ႉငဝ်းလၢႆးလၢႆလွင်ႈလႄႈ ႁိုင်ထိုင် 5 ပီပၢႆ 7 လိူၼ် ။

လွင်ႈၼႆႉ ၸၢႆးၶိူဝ်းလဵဝ် ၸုမ်းယုၵ်ႉယွင်ႈၾိင်ႈငႄႈတႆး လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ –

ၸဝ်ႈၶႂၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ၽွင်းၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ဝႆႉႁူဝ်ပဝ်ႈ ၊ ဝၢႆးသေဝၢၼ်ႈမိူင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈယဝ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈသေ ၵူဝ်ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႆႈလူႉ ၊ ယွၼ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉမႃး။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇ မွပ်ႈပၼ်လုင်းၸၢႆးၶမ်းၼုတ်းၶဝ် ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ဢၼ်ၵဝ်ႇမိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵႂႃႈ

ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ – “ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးတူၼ်ႈတီးၼႆႉ ၵၢၼ်ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးႁၼ်တူင်ႉၼိုင်သင် ၊ တူၼ်ႈတီးၼႆႉ ပေႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်းတၢင်ႇဝဵင်းၼႆ ၼိမ်သဝ်းသေတၢင်ႇတီႈ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးသမ်ႉမီးဝႆႉသေတႃႉ တႃႇပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇလႄႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈသမ်ႉမၼ်းမီးဢေႇ ။ ၸင်ႇၼၼ် လၢႆပႃႈလၢႆၾၢႆႇၸင်ႇႁၼ်ဝႃႈ လီၶွတ်ႇၽွတ်ႈၶိုၼ်းၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်လႄႈႁူဝ်ပဝ်ႈမႂ်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ မီးၶႅၵ်ႇၶိုၵ်းတွၼ်း လၢႆၵေႃႉ ၶဝ်ႁူမ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼၢင်းၶမ်းလူႇ ၽွင်းလူင် ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၵၢၼ်ၵူၼ်း ၊ ၸဝ်ႈလႅင်းသႂ်ႁိူင်း ထုင်ႉပၢင်ႇလႅင်းသႂ် ၊ မႄႈၶူးၶိူဝ်းသႅၼ် လႄႈ ထႅင်ႈလၢႆၵေႃႉ ။

ၸဝ်ႈလႅင်းသႂ်ႁိူင်း ပၢင်ႇလႅင်းသႂ် လၢတ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်ၼၼ်ႉဝႃႈ – “ တီႈတႄႉမၼ်း ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၵူႈဝဵင်းဝဵင်းၼႆႉ ႁူဝ်ၸႂ်ၶဝ် သၢႆတႃၶဝ် တေလႆႈမႃးပၵ်းတီႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးတူၼ်ႈတီးၼႆႉ ။ ၼႆႉသမ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢဝ်ပိူၼ်ႈလိုမ်းပႅတ်ႈ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၼႄး သူၸဝ်ႈ။ ပေႃးပဵၼ်ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးတူၼ်ႈတီးၼႆ ဢမ်ႇမီးၽႂ်သူၼ်ၸႂ် ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၵိုင်ႇလီမူၼ်ႉမႄးတွၼ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈမႄး ” – ဝႃႈၼႆ။

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးတူၺ်းၸုမ်းပရႁိတၼႆၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၶိူဝ်းပိူၼ်ႈၵူၺ်း တႆးႁဝ်းဢမ်ႇပေႃးမီး။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ လူဝ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်။ မိူဝ်ႈလဵဝ် တႃႇလိူၵ်ႈတင်ႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈမႂ်ႇၼၼ်ႉ ၵိုင်ႇလီ ၼႅတ်ႈႁႃၼႅတ်ႈၸတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။

ၸၢႆးမွင်ႇတိၼ်ႇ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈငဝ်ႈငုၼ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

တႃႇတေၶိုၼ်းလိူၵ်ႈတင်ႈမႂ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈလႅင်းသႂ်ႁိူင်း လႆႈႁပ်ႉဝႆႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ။ ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်း ၸဝ်ႈလႅင်းသႂ် တေၶိုၼ်းႁွင်ႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ်သေယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းလိူၵ်ႈတင်ႈ ၊ တေဢွၼ်ႁူဝ်သေ လိူၵ်ႈတင်ႈပၼ်

မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးတူၼ်ႈတီးၼႆႉ တၢင်ႇမၢႆၾၢင်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႆႉၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 5 ပီ ( တေႃႇထိုင် ပီ 2030 ) ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႆႉၼႆႉ တၵ်းလူဝ်ႇမီးၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်၊ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈထိုင်တီႈ ။ လူဝ်ႇတိုတ်ႉတၢႆးၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၵူႈတီႈတီႈၶွၼ်ႈတုမ်ၵၼ် ၸင်ႇတေမီးၽွၼ်းလီတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ။

ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးတူၼ်ႈတီးၼႆႉ ယၢမ်ႈၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းဝႆႉ 1962 ၊ လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းဢမ်ႇလႆႈသွၼ် ။ ထိုင်မႃး 1967 ၼၼ်ႉ ၸုမ်းႁၵ်ႉသႃလိၵ်ႈလၢႆးတႆးလၢႆၸဝ်ႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈတူင်ႉၼိုင်ၶိုၼ်းတီႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ။

တႃႇပဵၼ်မႃး ႁူင်းႁေႃၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆးတီႈတူၼ်ႈတီးၼႆႉ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵဵပ်းဢဝ်ငိုၼ်းပီႈၼွင်ႉတႆးတူၼ်ႈတီးၵူၺ်း ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးႁိူင်း 1952 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉဢွၼ်ၼမ်းသေ ၵဵပ်းငိုၼ်းၵမ်ႉၸွႆႈမႃး ပတ်းပိုၼ်ႉမိူင်းတႆး ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႉပႅၵ်ႉသွင်ပႅၵ်ႉ ။ မႆႉသၵ်းမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမွၵ်ႇမႆႇ ၶတ်းၸႂ်ဢဝ်ၸၢင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈလၢၵ်ႈမႃးထိုင်တူၼ်ႈတီး။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးပိူၼ်ႈတေယႃႉသဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉမိူဝ်ႈလႂ် ၶႃႈတေထၢမ်ၽဝ်ႁိူၼ်းၵူၼ်းဢၼ်ၶႂ်ႈယႃႉမၼ်းၼၼ်ႉတႃႇသေႇ ယဝ်ႉၼႆ- မႄႈၶူးၶိူဝ်းသႅၼ် လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။