မိူင်ၶမ်း ဢၼ်မီးၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ် တႆး – ထႆး လႄႈထုင်ႉသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပႃး  သၢၼ်ၶေႊမီႊ သႆႊယႃႊၼႆႊ ( Cyanide) လႄႈ တိုၼ်းမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉထိုင်  မႄႈၼမ့် လၢႆလၢႆဢၼ် ပႃးၸဵမ်မႄႈၼမ်ႉၶွင် ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉယႂ်ႇ/ယၢဝ်းသုတ်းၼၼ်ႉယူႇ  ။ 

ၸၢႆးဢူး ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢတ်ႈဝႃႈ – “တူဝ်သတ်းဝူဝ်းၵႂၢႆး ၸိူဝ်းမႃးၵိၼ်ၼမ်ႉ ႁိမ်းမိူင်ၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလူမ်ႉတၢႆပဵၼ်ၵႃႈႁိုဝ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၶႃႈႁၼ်တေႃႇၼႃႈတေႃႇတႃတႄႉ – ဝူဝ်းၵႂၢႆးၵူမ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉ လၢႆႇ မိူင်ၶမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉသေ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇယၢင်ႈၵႂႃႇ 2-3 ယၢင်ႈၵူၺ်း ပိၼ်ႈလူမ်ႉၵႂႃႇပႅတ်ႈ ၼႆႉၼမ်ဝႃႈၼမ်”– ဝႃႈၼႆ။

လွႆတီႈဢၼ်ၶဝ်ၶုတ်းၶမ်းၼၼ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈလွႆၶမ်း။ ႁွင်ႉမႃးၸဵမ်ပၢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈ။ ၼမ်ႉဢၼ် လုၵ်ႉတီႈလွႆၼၼ်ႉလႆလူင်းမႃးၵေႃႈ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၼမ်ႉၶမ်း”။ ၸၢႆးဢူးၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းထုင်ႉတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းလဵၼ်း၊ ၵိူတ်ႇမႃး ယႂ်ႇမႃးၸွမ်းသၽႃႇဝ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉဢၼ်ၶဵဝ်ၸမ်ႉၼမ်ႉလိူင်ႇ  တဵမ်ထူၼ်ႈလီ။

(မိူင်းလဵၼ်း – ပဵၼ်ဢိူင်ႇဢၼ်မီးၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ႁၢင်ႇယၢၼ်တင်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈသၢႆၸိုင်ႈထႆး မွၵ်ႈ 25 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတႃႊ)

ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ တူဝ်ၶဝ် ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇတွၼ်ႉၵႂႃႇသေႃႉႁႃၶမ်း တီႈလွႆၼၼ်ႉသေပွၵ်ႈ။ ပေႃႈမႄႈ ပူႇယႃႈၵေႃႈ သင်ႇသွၼ်ႁႂ်ႈမေႃႁၵ်ႉသႃသေ ယူႇသဝ်းၸွမ်းသၽႃႇဝ ဢၼ်မီးဝႆႉၼၼ်ႉလီလီ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ဝိၺဵၼ်ႇၶႂၼ်ငဝ်းပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈၵေႃႈ တေယူႇသဝ်းဝႆႉၸွမ်း သၽႃႇဝ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် ၸွမ်းႁူၺ်ႈ ၸွမ်းလွႆၶမ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ႁၵ်ႉမႃးၼၼ်ႉယူႇ- ယုမ်ႇယမ်ၼင်ႇၼႆလႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၸၢႆးဢူးၶဝ် ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽႂ်မႃးယႃႉၵဝ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃၼၼ်ႉသေဢိတ်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃးပီ 2017 မီးၸၢဝ်းၶႄႇ 4 ၵေႃႉ လုၵ်ႉလႂ်မႃးဢမ်ႇႁူႉ ဢမ်ႇယွၼ်းၶႂၢင်ႉၽႂ်(ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ) သေ မႃးၶုတ်းလိၼ်၊ တီႇၽဵဝ်ႈတီႈလိၼ်ၼိူဝ်လွႆၼၼ်ႉ တႃႇၶုတ်းၶမ်း- ၸၢႆးဢူးလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

“မိူဝ်ႈၶဝ်တေႇမႃးၼၼ့် ၶဝ်ဢမ်ႇ ပႃးၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသင်မႃး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၶဝ်ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈတီႈလႂ်မီးၶမ်း။ ၶဝ်ဢဝ် မၢၵ်ႇ  ပွႆႇလူင်ၵႂႃႇၵူႈတီႈ ၸွမ်းတၢပ်ႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ ။ ဝၢႆးမႃးၶဝ်ၸင်ႇဢဝ်ၸၢၵ်ႈၶုတ်း ၸၢၵ်ႈၸီး မႃးယႃႉ လွႆၶမ်း” ။ 

ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တီႈလွႆၶမ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈလေႃးၽ ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃးၶဝ်မႃးယႃႉမႃးၶုတ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈတေဢမ်ႇ ယွမ်းမွၵ်ႈ 30 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတႃႊၼႆႉယူႇ။ ပေႃးၾူၼ်တူၵ်းမႃးၼႆၸိုင် ၵူမ်ႇဢုင်လုၵ်ႉတီႈလွႆ ၼၼ်ႉလူင်းမႃး ထိုင်တူင်ႈ၊ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၸွမ်းသူၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈပႃးၸဵမ်ဝူဝ်းၵႂၢႆးၵႂႃႇမႃးယၢပ်ႇ။ ၼမ်ႉလၢင်ႉၶမ်း ၶုတ်းၶမ်း ၼၼ်ႉ ၼွင်းလူင်းမႃးၶၢင်ႉၶမ်ၼႂ်းၼွင်ၼႂ်းၶူး သမ်ႉပေႃးတူႇပေႃးၼဝ်ႈ။ ၵုင်ႈႁွႆပူပႃ တူဝ်သတ်း တတ်းမႅင်းလူႉတၢႆတင်းၼမ်။ ဝူဝ်းၵႂၢႆးမႃးၵိၼ်ၺႃးဢိူၵ်ႇၺႃးၼမ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸဵပ်း ယဵၼ်း ၶူမ်းၵၢႆး၊ ဢၼ်တၢႆၵေႃႈတၢႆ။ ၵူၼ်းတႃႈလိူဝ်ႇ မိူင်းလဵၼ်းတႄႉ ၵႃႈလႆႈမုင်ႈတူၺ်းလွႆဢၼ်ၶဝ်ႁၵ်ႉၼႃႇၼၼ်ႉ ယဵၼ်းပဵၼ်လွႆႁၢင်ႈၸႃႉလူင်ၵႂႃႇသိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃ။

ၶွမ်ႊပၼီႊ ဢၼ်မႃးၶုတ်းၶမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတီႈ တႃႈလိူဝ်ႇမိူင်းလဵၼ်းၼႆႉပဵၼ် ၶွမ်ႊပၼီႊ ၸၢႆးတိပ်ႉ၊ ၶွမ်ႊပၼီႊ လွႆၶမ်းလူင်လႄႈ ၶွမ်ႊပၼီႊ သၢႆႉပဵဝ်းယေး – လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ ။

ၸၢႆးဢူး ႁၼ်လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၸိူင်ႉၼႆ တႂ်ႈၼႃႈတႂ်ႈတႃလႄႈၸင်ႇလၢမ်းႁူႉဝႃႈ ၼမ်ႉဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ မိူင်ၶမ်းမႃးၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းပႃးထၢတ်ႈ သၢၼ်ၶေႊမီႊ(ၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊလ်) ဝႃႈၼႆ။

 လွင်ႈၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းပၵ်းတႃ သၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင်(Mekong Eye) တူၺ်းတၢင်း Google Map ၊ လႆႈႁၼ် တီႈမိူင်ၶမ်း လွႆၶမ်းၼၼ်ႉ မီးမေႃႇသေးၶမ်းလူၺ်ႈသၢၼ်   သႆႊယႃးၼႆႊ ( Cyanide)  သမ်ႉပေႃးၶဵဝ် ပေႃးလမ် ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ယင်းလႆႈႁၼ်ပႃး ၼမ်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊ သႆႊယႃးၼႆႊ ( Cyanide) ၼႂ်းမေႃႇ ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႈလႆလူင်းၶဝ်ႈၸူးသၢပ်ႇၼမ်ႉၵေးၼမ်ႉဢၼ်မီးၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ၊ သၢႆၼမ်ႉ ၵေးၼမ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ လႆလူင်းၶဝ်ႈၼႂ်း “ၵေးၼမ်ႉၶွင်” ၼၼ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႈ။

ပိူင်လူင် – ၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉသမ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းလၵ်းၸဵင်၊ ဢမ်ႇမီးပၵ်းမီးပိူင်လႄႈ ၽေးဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉယွၼ်ႉၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၼႆႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈၼႂ်းမိူင်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး  တုမ်ႉတိူဝ်ႉထိုင်ပႃး မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။

ၽေးႁၢႆ့လူင် သၢၼ်ၶေႊမီႊ

ဝၢႆးသေသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း လိူၼ်ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊ ပီ 2021 မႃး  ၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၵေႃႈ လၢမ်းၽႄႈ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈမႃး။ ပႃးၸဵမ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ် လႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵုမ်းၵမ်။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၼႆႉၵူၺ်း ပဵၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈငိုၼ်း ပဵၼ်ၵွၼ်ႈပဵၼ်မမ်ႈ၊ လႄႈပဵၼ်တၢင်းဢွၵ်ႇ ပၼ်ႁႃပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူၵ်း။

ၵွပ်ႈၼႆ တေလႆႈႁၼ်ၶၢဝ်ႇ – ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈၶုတ်းၶမ်း တုမ်ႉတိူဝ်ႉၼွင်ၼမ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းမိူင်း ၊ ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ၸုမ်း UNESCO မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈထုၵ်ႇလႆႈႁၵ်ႉသႃ။ ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈၶုတ်းၶမ်းၼႆႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလႆႈပၢႆႈယၢၼ် တီႈယူႇ တင်းၼမ် တင်းလၢႆလူးၵွၼ်ႇ။  

ပေႃးတေလၢတ်ႈထိုင် ၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၸိုင် ၸိူင်ႉဝႃႈမႃးမိူဝ်ႈၵႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။  ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးဢမ်ႇပဵၼ် တႄႉပဵၼ် သၢၼ်ၶေႊမီႊ   သႆႊယႃးၼႆႊ ( Cyanide) ၊ ပဵၼ်သၢၼ်တႃႇထတ်းထွင်ဢဝ်ၽွင်ၶမ်း။

 ဢမ်ႇၸႂ်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊသေ ၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးတၢင်ႇပိူင် ထွင်ဢဝ်ၶမ်းလႆႈယူႇသေတႃႉ – ၸႂ်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊ သႆႊယႃႊၼႆႊ ၼႆႉသမ်ႉ ၵႃႈၶၼ်ထုၵ်ႇ၊ ထွင်လႆႈ ဝႆးလႄႈ ၸဝ်ႈလေႃးၽ ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃးၶဝ်ၸင်ႇ ၸႂ်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊ  ထွင်ဢဝ် လွၼ်ႉလွၼ်ႉ။

ၽွင်းပီ 2019 ၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵဵင်းတုင်လႄႈ တူၼ်ႈတီး ၶဝ်ဢဝ်ႁိၼ် ဢဝ်လိၼ် တီႈႁိမ်းလွႆၶမ်းမႃးၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း ။   

 မၢၵ်ႇႁိၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ထၢတ်ႈႁႄႈၶမ်း မီး 0.12 ထိုင် 1.89  ppm တေႃႇ မၢၵ်ႇႁိၼ် 1 တၼ်ႊ။ ပွင်ႇဝႃႈ ၼႂ်းမၢၵ်ႇႁိၼ် 1 တၼ်ႊၼႆႉ မီးၶမ်းယူႇမွၵ်ႈ 2 ၵရမ်ႊၵူၺ်း။ တႃႇတေလႆႈၶမ်းပဵၼ်ၵျၢပ်ႈပဵၼ်ဝၢတ်ႇၼႆႉ တၵ်းလႆႈထုပ်ႉမၢၵ်ႇႁိၼ်ၼပ်ႉလၢၼ်ႉတၼ်ႊ သေ ၸႂ်ႉသႆႊယႃႊၼႆႊ လၢင်ႉထွင်ဝႆႉၼမ်ၵႃႈႁိုဝ်။

သႆႊယႃႊၼႆႊ ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၽေးတေႃႇလွတ်ႇလူမ်းထူၺ်ႈၸႂ် ။ ၸၢင်ႈမီးၽေးထိုင်တၢႆလူးၵွၼ်ႇ။ သႆႊယႃႊၼႆႊ ၼႆႉပေႃးပဵၼ်မၢင်တီႈ ထၢတ်ႈၶေႊမီႊမၼ်းၸၢင်ႈ ၸၢင်ႁၢႆၵႂႃႇႁင်းမၼ်းသေတႃႉ ပေႃးပဵၼ်တီႈၵၢၼ်သေးၶမ်းၸိူင်ႉၼႆ ထၢတ်ႈၵွင်ႉငူၼ်ႉမၼ်းၸၢင်ႈၶၢင်ႉၶမ်ဝႆႉထိုင် လၢႆလိူၼ်လၢႆပီၸိူဝ်းၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ။ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီတေႃႇၵူၼ်း ႁၢႆႉႁႅင်း။

ပေႃးဢမ်ႇမီးလွင်ႈထွင်ထတ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢၼ်ၶေႊမီႊၸိူမ်ႈႁၢႆပႅတ်ႈၸိုင် – ၼမ်ႉဢၼ်ပႃးထၢတ်ႈၶေႊမီးႊၼၼ်ႉတေၸိုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၼ်သေ တေၵႂႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းလိၼ် ငႂ်ႈလိၼ်လူႉၵွႆ။ တေၵႂႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢတ်ႈၼမ်ႉႁႅင်ႈ ပိူင်သၢင်ႈသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉတေလူႉ- ႁၢႆႉႁႅင်း။

ၵွပ်ႈၼႆ- သႆႊယႃႊၼႆႊ ထွင်ၶမ်းတီႈမၢၵ်ႇႁိၼ်ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်တၼ်ႊၼၼ်ႉ ပေႃးဢဝ်ပိူင်မၼ်းတႄႉတႄႉၸိုင် တၵ်းတေလႆႈမီး လုၵ်းထွင်ၼမ်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ယဝ်ႉၸင်ႇပွႆႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ လူင်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတူၺ်းတၢင်းႁၢင်ႈလၢဝ်ထဵမ်း (Satellite Image)ၸိုင် မိူင်ၶုတ်းၶမ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ မီးလုၵ်းၼမ်ႉသေးၶမ်းဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း။ ဢမ်ႇမီးလုၵ်း/ၼွင် ဢၼ်တေထတ်းပႅတ်ႈၵွင်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ပဵၼ်ဢၼ်လီမႆႈၸႂ်ၸွမ်းတႄႉတႄႉ။

ပေႃးတူၺ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်မီးမိူင်ၶုတ်းၶမ်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၸုမ်းယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ  UWSA ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၵႅၼ်ႇၶႅင်သုတ်း ၼႂ်းႁူဝ်ၼပ်ႉ 20 ပီမႃးၼႆႉ။ လႄႈ သိုၵ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉ လႃးႁူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈဢဝ်ၶၢဝ်ႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်း။  

တူဝ်ယၢင်ႇ – မိူင်ၶမ်း ၶျႃႊတရီႊ မိူင်းထႆး- ၸႂ်ႉပိုၼ်ႉတီႈဝႆႉ 3700 ႁႆႈ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉၸႂ်ႉပိုၼ်ႉတီႈ 1400 ႁႆႈသေ ႁဵတ်းဝႆႉမေႃႇၵဵပ်းၼမ်ႉလၢင်ႉ ထွင်ၶမ်း ဢၼ်မီးပႃးထၢတ်ႈ သႆႊယႃႊၼႆႊ။ တေႃႈ မေႃႇလၢင်ႈသၢၼ်ၶေႊမီႊ ယႂ်ႇထၢၼ်ႇၼႆႉ ယင်းမီးၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ၼမ်ႉထၢတ်ႈၶေႊမီႊၼႂ်းမေႃႇၼၼ်ႉ ၸိုမ်းဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်း ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။

လွင်ႈၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်လိူင်ႈပဵၼ်လၢဝ်းၵၼ် ၶိုၼ်ႈလုမ်းၶိုၼ်ႈသၢၼ်၊ ထိုင်တီႈလုမ်းတြႃးသင်ႇမိူင်ၶမ်း ၶျႃႊတရီႊၵိုတ်းၵၼ်ၶုတ်းၶမ်း 6 ပီ။

 ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မိူင်းဢၼ်တိုၼ်းဢမ်ႇပၼ်ၸႂ်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊ သႆႊယႃႊၼႆႊ မီးယူႇ 4 မိူင်း။ ပဵၼ်မိူင်း ၵျႃႊမၼီႊ၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၶျႅၵ်ႊ၊  မိူင်းႁင်ႊၵေႊရီႊ လႄႈ မိူင်း ၶွတ်ႉသ်တိူဝ်ႊရီႊၵႃႊ ။

မိူၼ်ၼင်ႇမိူင်း ဢႃႊၵျိၼ်ႊတီႊၼႃႊလႄႈမိူင်းဢမေႊရိၵႃႊ တႄႉ ဢမ်ႇႁၢမ်ႈတင်းၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ မၢင်ၸႄႈမိူင်း ဢွၵ်ႇမၢႆမီႈႁၢမ်ႈလွင်ႈၸႂ်ႉ သႆႊယႃႊၼႆႊ ဝႆႉ။ 

မိူင်းၶႄႇၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းတႄႉ ဢွၵ်ႇမၢႆမီႈပၵ်းပိူင်ၵႅၼ်ႇၶႅင် တႃႇႁၢမ်ႈႁႄႉလွင်ႈၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်း၊ တႃႇႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ယူႇသေတႃႉ-  မိူင်း ဢႅပ်ႉၾရိၵႃႊလႄႈမိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃႊ တီႈဢၼ် ၶဝ်ၵႂႃႇၶုတ်းၶမ်းၼမ်သုတ်း ၼၼ်ႉတႄႉ ၺႃးၸဝ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းလႄႈၵူၼ်းမိူင်း ဢဝ်လိူင်ႈ (ၸွႆးတြႃး) ဢမု ၶၻီႊ တေႃႇၶွမ်ႊပၼီႊၶဝ် – ၼႂ်းႁူဝ်ၶေႃႈ ယႃႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉမိူင်းၸဝ်ႈပိူၼ်ႈလူႉလႅဝ် ၼႆယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈတႄႉ ၸၢဝ်းၶႄႇ ယႃႉသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇမီးမၢႆမီႈပၵ်းပိူင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃး ႁၢမ်ႈႁႄႉလႄႈဢဝ်လိူင်ႈတေႃႇ ၸၢဝ်းၶႄႇ သင်သေမဵဝ်း။

ပိုၼ်ႉတီႈဢမ်ႇမီး မေႃႇထွင်သၢၼ်ၶေႊမီႊ သႆႊယႃးၼႆႊ

မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ  ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ  UWSA ပဵၼ် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်မီးႁႅင်းသုတ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 20 ပီ ၼႂ်းၵုၼ်ၶဵဝ်ဢေႊသျႃႊ။

ၼွၵ်ႈလိူဝ်သိုၵ်းဝႃႉယဝ်ႉ ယင်းမီး သိုၵ်းလႃးႁူႇ ဢၼ်ပဵၼ်တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် ၶွင်ၸုမ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ။  ၼွၵ်ႈလိူဝ် ၼၼ်ႉမီးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ထႅင်ႈ 8 ၸုမ်း တူင်ႉၼိုင်ယူႇသဝ်းလူင်ၵႂႃႇၵူႈတီႈ။  ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးၼင်ႇၼႆ ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ (လမ်းတိုၼ်း) ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိၵ်ႇပႃးတင်း ၸုမ်းၸိူဝ်း ၶႂ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၶႂ်ႈႁူႉၶေႃႈမုလ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႃႇၶဝ်ႈထိုင် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ တႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵႃႈလႆႈဢဝ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈတီႈ လၢဝ်ထဵမ်း မႃးၵိုၵ်းၸွမ်းၶေႃႈမုလ်းတီႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢတ်ႈၼေ ၼၼ်ႉၵူၺ်း ပဵၼ်လၢႆးတၢင်း ဢၼ်ၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ်ငဝ်းလၢႆးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈလႆႈ။

ပေႃးတူၺ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈ တီႈလၢဝ်ထဵမ်း ၸိုင် မိူင်ၶမ်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁၼ်မီး မေႃႇ လၢင်ႉ သၢၼ်ၶေႊမီႊသႆႊယႃႊၼႆႊ ႁိုဝ် မေႃႇၽဵဝ်ႈယုၵ်းယၵ်း ဢၼ်ၵူဝ်ႈသၢၼ်ၶေႊမီႊ သႆႊယႃႊၼႆႊ သေတီႈ။ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း မိူင်ၶမ်း ၶျႃႊတရီႊမိူင်းထႆး။  ပိူင်ႈၵၼ်တင်းမိူင်ၶမ်းတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ၊ မိူင်ၶမ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းမၢႆမီႈႁၵ်ႉသႃသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼင်ႇတၢင်ႇမိူင်း။

ၵွပ်ႈၼႆပေႃးတူၺ်းတၢင်းလၢဝ်ထဵမ်း (Satellite / Google Map) ၸိုင် မေႃႇၼမ်ႉလၢႆႇ ၼမ်ႉၼဝ်ႈ တီႈမိူင်ၶမ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်မီးၸွမ်း သၢပ်ႇၼမ်ႉသၢႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယူႇႁၢင်ႇၵႆၵၼ်တင်း ၼမ်ႉသၢႆ သေဢိတ်ႊ။ မၢင်တီႈ ႁၢင်ႇၵႆတင်းၾင်ႇၼမ်ႉသၢႆမွၵ်ႈ 10 မီႊတႃႊ ၼႆႉၵူၺ်း။

ပေႃးမႃးတူၺ်းၼမ်ႉသၢႆၼႆႉသမ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႆလတ်းမိူင်းတႆးၵူၺ်း။ ၵွၼ်ႇတေၵႂႃႇၶဝ်ႈၼမ်ႉၶွင်ၼၼ်ႉ လႆလတ်းမိူင်းထႆးပႃး ၊ ၵူၼ်းမိူင်းထႆးဢဝ်မႃးၸႂ်ႉမႃးၵိၼ်။ ပွင်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉသၢႆၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈမႄႈၼမ်ႉ ၶွင်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၊ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶွင်တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ ၵူၺ်း။ မၼ်းပဵၼ်ၶွင်ၵူႈၸၢတ်ႈၸိုင်ႈယဝ်ႉ။

ၼမ်ႉလၢင်ႉၶမ်းသေးၶမ်း ဢၼ်ပႃးထၢတ်ႈ သႆႊယႃႊၼႆႊ ၼႆႉသမ်ႉ တႃႇလၢင်ႉသႆႊယႃႊၼႆႊ ဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈၸႂ်ႉထၢတ်ႈ ၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊ မိူၼ်ၼင်ႇ   ႁႆႊတရူဝ်ႊၵျိၼ်ႊပိူဝ်ႊဢွၵ်ႊသႆႊ၊ သႃႊလ်ၾိူဝ်ႊၻႆႊ ဢွၵ်ႊသႆႊ၊ သူဝ်ႊတီႊယမ်ႊႁၢႆႊပူဝ်ႊၶရေႃႊရၢႆႉ  ႁိုဝ် ၶႄႊလ်သီႊယမ်ႉ ႁၢႆႊပိူဝ်ႊၶရေႃႊရၢႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ လေႃးသႂ်ႇ မၵ်းဝႆႉလၢႆဝူင်ႈ၊ ထၢတ်ႈသႆႊယႃႊၼႆႊ ၸင်ႇၸၢင်ႁၢႆသေ ၼမ်ႉဢၼ်ၶင်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸၢင်ႈ ပွႆႇလူင်းၼႂ်းႁူၺ်ႈၼႂ်းႁွင်ႈလႆႈ၊ ၸင်ႇတေလွတ်ႈၽေးတေႃႇတူဝ်သတ်းတတ်းမႅင်း ဝူဝ်းၵႂၢႆး လႄႈၵူၼ်း။

ၶႅပ်းႁၢင်ႈလၢဝ်ထဵမ်းယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးမေႃႇၵဵပ်းၽဵဝ်ႈထၢတ်ႈၵွင်ႉသင် ၼႂ်းမိူင်ၶမ်းသေမိူင်

“သင်ဝႃႈဢမ်ႇလႆႈ ထွင်ထတ်း သၢၼ်သႆႊယႃႊၼႆႊ ၸိုင် – ႁိုင်လၢႆပီၸင်ႇ ထၢတ်ႈမၼ်းတေၸၢင်ႁၢႆ ၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်း”

ပေႃးဢမ်ႇထွင် ဢမ်ႇလၢင်ႉၶီႈၵူမ်ႇၶီႈငႂ်ႈ ၼမ်ႉတူႇၼမ်ႉၼဝ်ႈ ၵၢၵ်ႇႁႄႈ ဢၼ်ပႃးသၢၼ်သႆႊယႃးၼႆႊၼႆႉ ၼႆၸိုင် ၸၢင်ႈႁိုင်လႆႈထိုင် သိပ်းပီယၢဝ်း သၢဝ်းပီႁိုင်ယူႇ။

ၵွပ်ႈၼႆ မေႃႇၼမ်ႉတူႇၼမ်ႉသေးၶမ်း ၸွမ်းၾင်ႇၼမ်ႉမႄႈသၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ တၵ်းတေ ၶင်တူႇၶင်ၼဝ်ႈသေပွႆႇဝႆႉ ႁူၵ်ႉႁၢမ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း။ ယႃႇဢမ်ႇယႃႇ လိုၼ်းလၢႆးဝၢႆးမႃး ၸၢင်ႈၵူၼ်ႇလူင်းၼႂ်းၼမ်ႉသၢႆၵမ်းသိုဝ်ႈပႅတ်ႈႁေလူးၵွၼ်ႇၵေႃႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ။

 ၼမ်ႉသၢႆၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပွတ်းပွတ်းၵူၺ်း။ ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းတႆး လႆလတ်းမိူင်းထႆး မိူင်းလၢဝ်း သေလႆၶဝ်ႈၼမ်ႉၶွင်၊ သိုပ်ႇလႆလူင်းၵႂႃႇမိူင်းၵမ်ႊပေႃႊတီႊယႃႊလႄႈ ဝႅတ်ႉၼၢမ်ႊ ။တေမီးၽေးတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵမ်းသိုဝ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းမိူင်း 70 လၢၼ်ႉပၢႆ ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉ ။  

ဝၢၼ်ႈဢၼ်ႁၢႆၵႂႃႇၼႂ်းၽႅၼ်ႇတီႈလုမ်ႈၾႃႉ

ၸၢႆးဢူး ဢႃယု 35 ပီ ၵူၼ်းတႃႈလိူဝ်ႇမိူင်းလဵၼ်း ဢၼ်ထူပ်းၽေးမိူင်ၶုတ်းၶမ်းၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆႉ ၵၢမ်ႇလီ ယင်းတိုၵ်ႉ မီးႁိူၼ်းတီႈယူႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။

ယွၼ်ႉသင်လႃႇၼႆ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉၼႆႉ ၵၢမ်ႇႁၢႆႉလိူဝ်မၼ်းၸၢႆး။ ထူပ်းၽေးမိူင်ၶမ်းသေလႄႈ လႆႈဢွၼ်ၵၼ်ၶၢႆႉပၢႆႈဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ။

 မိူၼ်ၼင်ႇ ၸၢႆးသူမ် ဢႃယု 55 ပီ ၺႃးလိုပ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈသၢဝ်းပီပၢႆပူၼ်ႉမႃး   ၸဵမ်မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈတႄႇ မႃးၶုတ်းၶမ်း။

 မၼ်းၸၢႆးလၢတ်ႈဝႃႈ ၸၢတ်ႈၼႆႉလႅပ်ႈတေဢမ်ႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇမိူင်းၼွၼ်းယဝ်ႉ။   ယွၼ်ႉဝႃႈ ဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇႁိူၼ်းၼွၼ်းမၼ်းၸၢႆးၼႆႉ ႁၢႆၵႂႃႇၼႂ်းၽႅၼ်ႇတီႈ(ႁၢင်ႈၽႅၼ်ႇလိၼ်/ Google Map ) လုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉလူး။

ဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်ၼႆႉ ၸဵမ် ပၢၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈပုၼ်ႉမႃးတေႃႇထိုင်မီးလွင်ႈၶုတ်းၶမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးပႃႇမႆႉ ထုင်ႉၼႃး မႄႈၼမ်ႉ- ၶဵဝ်ၸမ်ႉၼမ်ႉလိူင်ႇ ႁၢင်ႈလီၸိုမ်ႉယမ်း ပဵၼ်တီႈလီယူႇ လီသဝ်း တႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈယၢမ်းလဵဝ် ပေႃးတူၺ်းတၢင်း Google Map ၸိုင် ယဵၼ်းပဵၼ်မိူင်ၶမ်း လွၵ်ႈလွၵ်ႈ လၢၼ်ႉလၢၼ်ႉလူင်ၵႂႃႇတၢင်းထုင်ႉတၢင်းဝဵင်း။ ယၢဝ်းလူင်းၵႂႃႇၸွမ်းမႄႈၼမ်ႉသၢႆ ဢမ်ႇယွမ်း 5 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတႃႊ။

“ပီ 2001 ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉၶဝ်ႈမႃးသေ မႃးသင်ႇႁႂ်ႈႁဝ်းၶႃႈ  ၶၢႆႉဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈမူတ်းမူတ်း။  ၶဝ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉသင်၊  ဢမ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈတေႁဵတ်းသင် ၊  ၶဝ်ၵူၺ်းလၢတ်ႈႁႂ်ႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၵႂႃႇၼႆၵူၺ်း ။ ၶႂ်ႈၵႂႃႇယူႇတီႈလႂ် ၵေႃႈလႆႈတီႈဢမ်ႇၸႂ်ႈဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ။ ” –  ၸၢႆးသူမ်ၶႆႈၼေၼင်ႇၼႆ။

ဝၢႆးသိုၵ်းမႃးသင်ႇယဝ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈတႃႈလိူဝ်ႇ လင်ၶႃးႁိူၼ်း 80 ပၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၼႅတ်ႈတေႃႉၶူဝ်းၵဵပ်းၶူဝ်းသေ ပၢႆႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈ ။ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇၵေႃႉ တိုၵ်ႉလႆႈယူႇသဝ်းဝႆႉ တီႈပၢင်သဝ်း ၵူၼ်းပၢႆႈ ၽေး ၸွမ်းသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး။ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းတူၵ်ႇႁတ်းလၢတ်ႈ တႃႇတေပွၵ်ႈၶိုၼ်း ႁိူၼ်းယေးၽႂ်မၼ်း။

“မိူဝ်ႈၺႃးသင်ႇႁႂ်ႈၶၢႆႉဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပူႇၵၢင်ႉပူႇၵႄႇၵေႃႈ   ၶတ်းၸႂ်ဢုပ်ႇယွၼ်းႁႂ်ႈႁဝ်းၶႃႈလႆႈသိုပ်ႇယူႇ ၼႆယူႇဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉမၼ်းၸၢႆးလၢတ်ႈပၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ မၼ်းၸၢႆးၺႃးသိုၵ်းဝႃႉၺွပ်းဢဝ်ၵႂႃႇ ပေႃႉထုပ်ႉထိုင်တၢႆလူးၵွၼ်ႇဢေႃႈ ” – ၸၢႆးသူမ် လၵ်ႉသွပ်ႉသႅပ်ႉလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ 

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼင်ႇၼႆလႄႈ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၶႂ်ႈပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းဢႃႈပၢၵ်ႇ လၢ တ်ႈထၢမ်သင်။ ၸင်ႇဝႃႈ တီႈယူႇ မူႇဝၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်ယူႇၵၼ်မႃး လၢႆၸူဝ်ႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ ႁၢႆဢွၵ်ႇၽႅၼ်ႇတီႈၵႂႃႇပႅတ်ႈယဵၼ်ယဵၼ် – ၸိူင်ႉၼၼ်။

သၢပ်ႇၼမ်ႉၶွင် လႄႈၽေးႁၢႆႉလူင် တဵတ်ႇယဵၼ်

မိူင်ႁႄႈမိူင်ၶမ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မီးၽေးတေႃႇၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လူၺ်ႈၵၢၼ် ယိုတ်းတီႈလိၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၺ်း။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး ပိူင်သၢင်ႈသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ  (မိူၼ်ၵၼ်တင်း တၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်)။ ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉသႂ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉ 4 သၢႆ။ ၼမ်ႉသၢႆ၊ ၼမ်ႉၵူၵ်း၊ ၼမ်ႉႁူၵ်းလႄႈၼမ်ႉၶွင်။  

ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉသၢႆလႄႈၼမ်ႉၶွင် ထုင်ႉသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်းၼႆႉၵူၺ်း မိူင်ၶမ်းဢမ်ႇယွမ်း 10 တီႈ။

မိူၼ်ၼင်ႇမေႃႇၶမ်း ဢၼ်မႃးဢဝ်တီႈယူႇတႅၼ်းဝၢၼ်ႈၸၢႆးသူမ်ၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉမႄႈသၢႆတင်းသွင်ၾင်ႇ။ ပေႃးတူၺ်းတၢင်း လၢဝ်ထဵမ်းၼႆ တေလႆႈႁၼ် မေႃႇၼမ်ႉသေးၶမ်း လူၺ်ႈသၢၼ်သႆႊယႃႊၼႆႊ ၶဝ်ၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 15 ႁႆႈ။ ယူႇႁၢင်ႇၵၼ်တင်း ၾင်ႇၼမ်ႉသၢႆမွၵ်ႈ 200 မီႊတႃႊ။ ဢၼ်ႇမီးမေႃႇၼမ်ႉထွင်လၢင်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊသႆႊယႃႊၼႆႊ။

တီႈဢမ်ႇပေႃးယၢမ်ၵႆၵၼ်တင်းသၢၼ်ႈၸၢႆးသူမ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးဝၢၼ်ႈမႄႈၸွၵ်ႇၼႆထႅင်ႈဝၢၼ်ႈၼိုင်ႈ။ တီႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼၼ်ႉယိင်ႈၶႅၼ်းၼႃႇ။ တင်ႈသုမ်ႉယူႇသွင်ၾင်ႇၼမ်ႉၵေးဢွၼ်ႇ(ဢၼ်လႆလူင်းသူႇၼမ်ႉသၢႆ) ။တီႈဝၢၼ်ႈမႄႈၸွၵ်ႇၼၼ်ႉ တီႈၶုတ်းၶမ်းတေၵႂၢင်ႈမွၵ်ႈ 150 ႁႆႈ။ ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်းၼမ်ႉသၢႆမွၵ်ႈ 150 မီႊတႃႊၼႆႉၵူၺ်း။

ၽူႈၸွႆႈ ၶူးမေႃလူင် ပရေႃႊၾႅတ်ႊသိူဝ်ႊ တွၵ်ႊတိူဝ်ႊ ၶျဵဝ်ႊၶျၢၼ်ႊ လီႊလႃႊသုၵ်ႊသေႊရီႊ    ႁူဝ်ၼႃႈၾၢႆႇ ၵၢၼ်မိူင်ႁႄႈလႄႈ ပီႊထရူဝ်ႊလီႊယမ်ႊ (ၼမ်ႉမၼ်းလိပ်း)  (หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมเหมืองแร่และปิโตรเลียม) ၸၼ်ႉ ၸွမ် ၵဵင်းမႂ်ႇ လၢတ်ႈၼႄႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈဝႃႈ –  ပေႃးတူၺ်းဢဝ်ႁၢင်ႈထၢႆႇ တီႈလၢဝ်ထဵမ်းၵူၺ်းတႄႉ – လွင်ႈလႅင်ႇ ႁႄႈၶမ်းတီႈၼၼ်ႉလႄႈ လွၵ်းလၢႆးထွင်သေးၶမ်းဢၼ်ၶဝ်ႁဵတ်းယူႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ႁူႉလႆႈတႅတ်ႈတေႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးတူၺ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈတႄႉ ၸၢင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ – ၵၢၼ်ထွင်ၶမ်း သေးၶမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉတီႈမိူင်လဵဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်လၢင်ႉၼမ်ႉသၢၼ်ၶေႊမီႊထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ – ပေႃးဢမ်ႇလႆႈလၢင်ႉသၢၼ်သႆႊယႃႊၼႆႊ ဢွၵ်ႇထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈတႄႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ဢဝ် ႁိၼ်ႁႄႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမိူဝ်းမိူင်းၶႄႇလေႃႇ။ မၼ်းမီးၽေးၼမ်ၼႃႇ။ သင်ၸိူဝ်ႉၽွင်းတၢင်ႇမိူဝ်းၼၼ်ႉ သၢၼ်ၶေႊမီႊၼႂ်းႁိၼ်ႁႄႈဢၼ်ပႆႇလႆႈထွင်ၶမ်းၼၼ်ႉ ၸိုမ်းဢွၵ်ႇလူၼ်ႉဢွၵ်ႇမႃးၼႆ တေမီးၽေးတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ပေႃးမီးလွင်ႈဢဝ်လိူင်ႈမႃးတႄႉတႄႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶဝ် ၸၢင်ႈထိုင်တီႈလူမ်ႉလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။

ၶၢမ်းယၢမ်းဢၼ်လီၵူဝ်

လွင်ႈၶႄႇၶဝ်မႃးၶုတ်းၶမ်းၼႂ်းဝၢၼ်ႈၸၢႆးဢူးၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈယၢမ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ်ၶတ်း ယူႇ ၽွင်းပီ 2015 ။ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၵႂႃႇ ၼႄၵၢင်ၸႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၺႃးယိုဝ်းတၢႆ။ လွၵ်ႇငိုတ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးၽႂ်ယူႇလင်။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇႁတ်း သိုပ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်ၶိုၼ်ႈၼႃႈထႅင်ႈ။

 ၵွပ်ႈၼႆလႄႈယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ – တႃႇတေတိုၵ်းသူၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁႂ်ႈလၢတ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၽွၼ်းယွၼ်ႈ လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉဢၼ်ၶဝ်လႆႈထူပ်းမႃးယွၼ်ႉမိူင်ၶမ်း  ၼႆႉမၼ်းတေဢမ်ႇငၢႆႈ ။

တႄႇဢဝ်ပီ 2000 ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်ႁႄႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ် သႆႊယႃးၼႆႊ၊ တႃႇႁႂ်ႈပၼ်ႁႅင်းဢီး ၸုမ်းၶုတ်းၶမ်း ႁႂ်ႈမေႃဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းလွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသႆႊယႃႊၼႆႊ။

ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ ဢူးၺီႇရင်း Nyi Rang  ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ ယူႇလၢႆပွၵ်ႈ တႃႇတွင်ႈထၢမ်လွင်ႈဢဝ်ပိူင်ဢၼ်ၼႆႉ ၵႂႃႇၸႂ်ႉတင်းမိူင်ၶမ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉတူင်ႉၼိုင်ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉသၢႆၾူၼ်း ၊ ၵပ်းသိုပ်ႇဢမ်ႇလႆႈ။

 ၽေးႁၢႆႉဢမ်ႇမီးၶွပ်ႇလႅၼ်

  ၶျႆႊယူၼ်ႊ သီႊသမုတ်ႇ ပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈသၢႆ ၸေႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းႁၢႆး (တိုၵ်ႉႁပ်ႉၼႃႈတီႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းလႆႈပီပၢႆၵူၺ်း။  ) ၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ – “ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉထူပ်းႁၼ်ဝႃႈ ၽွင်းၼမ်ႉထူမ်ႈလႄႈလိၼ်ၵူၼ်ႇ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼၼ်ႉ- ၼမ်ႉလိၼ်ၼမ်ႉၵူမ်ႇ လုၵ်ႉမိူင်းတႆးလႆမႃးၼႂ်းမိူင်းထႆး။ ငဝ်ႈငႃႇၽေးသၽႃႇဝ ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉၵူၼ်ၶုတ်းႁႄႈၶုတ်းၶမ်း” ဝႃႈၼႆ။

 ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈသၢႆ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉႁၼ်လွင်ႈၼႆႉမႃးလၢႆပီယဝ်ႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇပဵၼ် ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်းပုၼ်ႉ။   ယၢမ်ႈၸႅင်ႈလွင်ႈၼႆႉမႃးတီႈ ၵေႃပွင်ၵၢၼ်  သွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမႃးလၢႆပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၶျႆႊယူၼ်ႊလၢတ်ႈဝႃႈ – “ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾင်ႇတၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ -ပိုၼ်ႉတီႈၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ၵုမ်းၵမ် – ၵႄႈလိတ်ႈလႄႈႁဵတ်းသင်ဢမ်ႇလႆႈ ၼႆၵူၺ်း  ”  – ဝႃႈၼႆ။

ပေႃးမႃးထတ်းသၢင်ႈတူၺ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတီႈတူင်ႉၼိုင်ယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်းၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်းသဵင်ႈ။ ၶေႃႈတွပ်ႇ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ  ဢမ်ႇပေႃးသၢင်ႇထုၵ်ႇၵႃႈႁိုဝ်။

ၶျႆႊယူၼ်ႊလၢတ်ႈပႃးဝႃႈ – တၢင်းမိူင်းထႆးၵေႃႈထတ်းတူၺ်းၼမ်ႉသၢႆတူၺ်းလၢႆပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁၼ်သၢၼ်ၶေႊမီႊလၢႆလၢႆဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးလေႃးဝႆႉတင်းၼမ်။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ မၼ်းပႆႇမီးၼမ်လူၼ်ႉပူၼ်ႉလိူဝ်တၢင်ႉဢၼ်တတ်းမၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉၵူၺ်း- ဝႃႈၼႆ။

ၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇ(ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈသၢႆ) ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢႃယု 49 ပီ ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ – “ မၢင်ပွၵ်ႈ ၶႃႈၵေႃႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ထၢတ်ႈၶေႊမီႊၼႂ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ ပူၼ်ႉတၢင်ႉႁေယဝ်ႉယိုင်။  ၸင်ႇတေၸၢင်ႈမီးၵူၼ်းၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈၼႆႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ ”- ဝႃႈၼႆ။

 လွင်ႈၼႆႉ ၶျႆႊယူၼ်ႊလၢတ်ႈဝႃႈ – ၼႂ်းၼမ်ႉသၢႆၼႆႉ သၢၼ်ၶေႊမီႊဢမ်ႇၼမ်ပူၼ်ႉတၢင်ႉသေတႃႉၵေႃႈ လႆႈၸႂ်ႉငိုၼ်းတွင်းမႃးလုမ်းလႃးၼမ်ႉသၢႆၼႆႉၵူႈပီ။ ပီၼိုင်ႈယဝ်ႉပီၼိုင်ႈလႆႈၸႂ်ႉငိုၼ်းၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ပီၵၢႆၼႆႉၶႂ်ႈဝႃႈ ၸႂ်ႉငိုၼ်းယွၼ်ႉၼမ်ႉသၢႆၼႆႉ ၼမ်သုတ်းၼႂ်းပိုၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ- ဝႃႈၼႆ။

 ၶၢဝ်းမႆႈပီၼႆႉၵေႃႈ  ၶျႆႊယူၼ်ႊ ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်းမႄႈသၢႆ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၼ်ၾၢင်ႉၵူၼ်းမိူင်းမႄႈသၢႆဝႃႈ   ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီလဵၼ်ႈ လုၺ်းၼမ်ႉ ႁိုဝ် ဢမ်ႇၸႂ်ႉၼမ်ႉတီႈမႄႈၼမ်သၢႆ “လူၺ်ႈဢႃၼႃႇတီႈၶႃႈမီး ၶႃႈႁဵတ်းလီသုတ်းလႆႈၵႃႈၼႆႉၵူၺ်း”

တွၵ်ႇတႃႇ ထၼၽူၼ်ႊ ၼိမၢၼ်ႊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလူင် သုၼ်ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ တီႈဝဵင်းသတွၵ်ႊႁူမ်ႊ လၢတ်ႈဝႃႈ –  လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပႃးတင်းမိူင်းထႆး ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပႂ်ႉ တေႃႇထိုင် ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်သၢၼ်ၶေႊမီႊၼႂ်းၼမ်ႉ ၼမ်ပူၼ်ႉတၢင်ႉ -ဝႃႈၼႆ။

“လွင်ႈထတ်းတၢင်ႉထၢတ်ႈၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊၼႂ်းၼမ်ႉသုင်ၶိုၼ်ႈၼႆႉ လီႁဵတ်းသေၸိူဝ်ႉသေပိူင်ယဝ်ႉ။    ႁဝ်းယင်းလီတိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈမိူင်းၸိူဝ်းယူႇႁၢင်ၼမ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လုၵ်ႉႁဵတ်းသေလွင်ႈလွင်ႈယဝ်ႉ။  ယွၼ်ႉဝႃႈ ထၢတ်ႈၶေႊမီႊဢၼ်ႁဝ်းၵႂႃႇထတ်းလႆႈမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်သၢၵ်ႈသေယဝ်ႉလူး ဝႃႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉဢမ်ႇသႅၼ်ႈသႂ်ယဝ်ႉ ၊ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးတေႃႇၵူၼ်းယဝ်ႉၼႆ လၢတ်ႈလႆႈယဝ်ႉလူး  ” တွၵ်ႇတႃႇ ထၼၽူၼ်ႊ ၼိမၢၼ်ႊ သပ်းလႅင်းၼင်ႇၼႆ။

ၵမ်ႈၼမ်တေႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၽေးၼမ်ႉၵိုင်ႉၵၢင်ႉထူမ်ႈၼႆႉလီၵူဝ်လိူဝ် ၽေး သႆႊယႃႊၼႆႊ တီႈမိူင်ၶမ်းတႄႉတႄႉၼႆသေတႃႉ တွၵ်ႇတႃႇ ထၼၽူၼ်ႊ ၼိမၢၼ်ႊ တႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ – ၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈလႄႈ ၽေးသႆႊယႃႊၼႆႊ ၼႆႉမၼ်းလၢတ်ႈယႅၵ်ႈၵၼ်တိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ငဝ်ႈငႃႇမၼ်းမႃးတီႈလဵဝ်ၵၼ်ၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။

“တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼမ်ႉသၢႆထူမ်ႈၵမ်းယဝ်ႉမႃးၼႆႉ။ ပေႃးၼမ်ႉသၢႆသုင်ၶိုၼ်ႈလူၼ်ႉၾင်ႇၵေႃႈ မေႃႇၼမ်ႉ မႄႈၼမ်ႉႁိမ်းၾင်ႇၼမ်ႉသၢႆၵေႃႈတိုၼ်းတေသုင်ၶိုၼ်ႈသေလူၼ်ႉၼွင်းဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းယူႇႁၢင်ၼမ်ႉ တေထူပ်းၽေးလူင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ သူဝူၼ်ႉတူၺ်းဢဝ်လႃႈ”

 ၸုမ်းပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ လုမ်ႈၾႃႉလၢမ်းၶၢတ်ႈသေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ –  ယွၼ်ႉၾိင်ႈၾႃႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ပဵၼ် လႃႊၼီႊၺႃႊ (လူမ်းမႆႈသုင်ႁႅင်း- ၾႆးမႆႈပႃႇႁႅင်းၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃႊ) သေ ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵုၼ်ၶဵဝ်ဢေႊသျႃႊပီၼႆႉ ၾူၼ်တေၸၢင်ႈတူၵ်းႁႅင်းလိူဝ်ဢၼ်လၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉ- ဝႃႈၼႆ။

 ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊ ႁၵ်ႉသႃ မႄႈၼမ်ႉၶွင်တႄႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်သင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉ

ၼႂ်းလိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ပီ 2025 ၼႆႉ ပုတ်ႊသၻီႊ သၼ်ႊတီႊၽိထၵ်ႊ ၽွင်းတၢင်လူင် ၸၢဝ်းထႆး ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊ ႁၵ်ႉသႃ လုမ်ႈၼမ်ႉၶွင် MRC  ၊ ပိူင်လူင်တႃႇႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသေ ႁၵ်ႉသႃလုမ်းလႃးပူၵ်းပွင်မႄႈၼမ်ႉၶွင်ႁႂ်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်း။

ဝူင်ႈဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႊပုတ်ႊသၻီႊ လၢတ်ႈဝႃႈ – လူဝ်ႇလႆႈ ယုၵ်ႉမုၼ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်ထတ်းထွင်တူၺ်းထၢတ်ႈၼႂ်းၼမ်ႉၶွင်၊ ယုၵ်ႉမုၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵၢၼ်ၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်း၊ လႄႈၵၢၼ်ထတ်းသၢင်ၼႂ်းၸုမ်း MRC ၊ ႁႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်လွင်ႈလိုၵ်ႉလပ်ႉသပ်ႉသွၼ်ႉ လႄႈသၢႆၼမ်ႉ မႄႈၼမ်ႉၶွင်၊ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈလႆႈ လွင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼမ်ႉၶွင် တႃႇမိူဝ်းၼႃႈ – ႁႂ်ႈလီလိူဝ်ၵဝ်ႇ- ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵပ်းသိုပ်ႇယွၼ်းတွင်ႈထၢမ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ သၢၼ် သႆႊယႃးၼႆႊ လေႃးဝႆႉၼႂ်းၼမ်ႉၶွင် ၼၼ်ႉ ႁွင်ႈၵၢၼ် ၽူႈၼမ်းၼႂ်း MRC တွပ်ႇတီႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသိုဝ်ႇသၢၼ်ဝႃႈ – “ ႁဝ်းၶႃႈ ယိၼ်းၸူမ်းၶွပ်ႈၸႂ် တီႈသူၸဝ်ႈမီးလွင်ႈမႆႈၸႂ် ဢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းႁူႉႁၼ်မႃး။ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ႁဝ်းၶႃႈတႄႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်သင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉ ” – ဝႃႈၼႆ။

လွင်ႈၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇ ၸုမ်းၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၸိုင်ႈတႆး – ဢၼ်ႁၼ်ၽွၼ်းယွၼ်ႈမိူင်ၶမ်း တုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း – ၸုမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ  ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးပႅၵ်ႇၸႂ်။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 10 ပီပၢႆ လႆႈဢဝ်လၢတ်ႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ် (ဢၼ်ပႃးတူဝ်တႅၼ်းၸုမ်း MRC) ၼၼ်ႉလၢႆလၢႆပွၵ်ႈလၢႆလၢႆၵမ်းယူႇ။ ၾၢႆႇၶဝ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇပၼ်သင်သေပွၵ်ႈ”- ဝႃႈၼႆ။

ဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇ လွႆၶမ်းဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ

 ၼိူဝ်လွႆၶမ်း တီႈဝၢၼ်ႈၵိူတ်ႇၸၢႆးဢူးၼၼ်ႉ မိူင်ၶမ်းမီး  20 မိူင်ပၢႆ ။ ပိုၼ်ႉတီႈၼိူဝ်လွႆ မိုၼ်ႇႁႆႈပၢႆၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵႂႃႇၶုတ်းၶမ်းဝႆႉ ပေႃးထၢၼ်ႇၽိဝ်ၼႃႈလိူၼ် ( Moon Surface) ယဝ်ႉ သမ်ႉပေႃးလွၵ်ႈပေႃးလၢၼ်ႉၵႂႃႇမူတ်း။ တၢင်းၵႂၢင်ႈၼႃႈလိၼ်လွႆဢၼ်ၶဝ်ယႃႉဝႆႉၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃးၶႂ်ႈၵႂၢင်ႈပဵၼ် တူဝ်ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း (ဝဵင်းလႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး) ဢၼ်ယၢၼ်ၵႆၵၼ်တင်းလွႆၶမ်း ၼႆႉမွၵ်ႈ 20 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ ယဝ်ႉ။

ႁၢင်ႈတၢင်းလၢဝ်ထဵမ်း (လိုၼ်းသုတ်း) မိူဝ်ႈလိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ 2025 ၼႆႉၵေႃႈ တီႈၼိူဝ်လွႆၶမ်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းဝႃႈဢမ်ႇႁၼ်မေႃႇၼမ်ႉလၢင်ႉထၢတ်ႈသၢၼ်ၶေႊမီႊ သႆႊယႃႊၼႆႊ လႃးလႃး။ တၢင်းတီႈ -တၢင်းတႂ်ႈ ဢၼ်ၶဝ်ၶုတ်းၶမ်းၼၼ်ႉ မီးမႄႈၼမ်ႉၵေးလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၵေးၼိုင်ႈ လႆလူင်းၸူးၼမ်ႉၶွင် ။

ၵေႃပွင်ၵၢၼ်တႃႇလွင်ႈပူင်ႇသႂ်ၼႂ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶူဝ်းသၽႃႇဝ (EITI) ၸုမ်းၸၢတ်ႈ ၸိုင်ႈ ဢၼ်မီး လုၵ်ႈၸုမ်း 140  ပၢႆ (ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၶွမ်ႊပၼီႊလႄႈၸုမ်း ၵူၼ်းမိူင်း) ၼၼ်ႉတႄႉ  ၸင်ႇႁႃထွၼ်ၸိုဝ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈဢွၵ်ႇၼႂ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈၸုမ်းဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 29/02/2024 ၵူၺ်း။

ယွၼ်ႉသင်လႄႈၶဝ်ထွၼ်သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ – “   ယွၼ်ႉငဝ်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ မိူင်းမၢၼ်ႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းလၵ်းပိူင် EITI လႆႈ။ ပႃးတင်းလွင်ႈတူၺ်းထိုင်လုမ်းလႃးဢၼ်မီးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇသုမ်းလႄႈ လွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶေႃႈမုလ်း”  – ဝႃႈၼႆ။

ၽေးဢၼ်မႃးတဵတ်ႇတဵတ်ႇယဵၼ်ယဵၼ်လႄႈႁၢႆႉႁႅင်း

ပေႃးတူၺ်းၼႆ မိူင်ၶမ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၵေႃႈတိုၵ်ႉသိုပ်ႇၶုတ်းယူႇတိၵ်းတိၵ်း -လူၺ်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈၵုမ်းၽေးသၢၼ်ၶေႊမီႊ သႆႊယႃႊၼႆႊ – ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉပဵၼ်ၽေးတေႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇႁၢင်ၼမ်ႉမႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်း။

ပေႃးဢမ်ႇမီး လွင်ႈၵုမ်းတူၺ်း ႁႄႉၵင်ႈ လူၺ်ႈႁႅင်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ ႁႅင်းဢီးလၢႆလၢႆမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၸိုင် ၵူၼ်းၼပ်ႉႁူဝ်ႈသိပ်းလၢၼ်ႉၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉၶွင် တေထူပ်းၽေး ဢၼ်လၢမ်းၶၢတ်ႈဢမ်ႇထိုင်လႆႈၼၼ်ႉ။ 

ဝၢႆးလင်မီးၽေးယဵၼ်လႄႈႁၢႆႉႁႅင်းလူင်ယွၼ်ႉယႃႉၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်ၼႆႉမႃးလၢႆသိပ်းပီ – တႃႉလီၶႆႈထၢမ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းလၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉၶွင်လႄႈ မႄႈၼမ်ႉႁိမ်းႁွမ်းပၢင်ယႃႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼၼ်ႉဝႃႈ – “ သူၸဝ်ႈၶႂ်ႈလၢတ်ႈသင် ၼိူဝ်ပိူင်ပဵၼ်ၵၢၼ်ယႃႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်၊ ဢမ်ႇမီးၶိုဝ်ႇမီးပေ သေ- တိုၵ်ႉတေသိုပ်ႇလၢမ်းၽႄႈၵႂႃႇၸူးသၢပ်ႇလႅၼ်လိၼ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ” ၼႆလႃႈ။

ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၽၵ်းၵႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇၸၢႆးဢူး ၶဝ်တႄႉ ၸဵပ်းၸႂ်တေႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးယႃႉမႃးၵဝ်းယူႇၵေႃႈ ၵႃႈတေလႆႈယူႇၸွမ်း လွႆၶမ်းဢၼ်ၶဝ်ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွႆဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်တႃႇၶဝ်၊ လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၶမ်း ဢၼ်ၶဝ်လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ယႂ်ႇမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇတၢင်းႁၢင်ၼမ်ႉမႄႈယႂ်ႇၵေးလူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယင်းပႆႇႁပ်ႉႁူႉလွင်ႈၽေးယႂ်ႇၽေးလူင် ဢၼ်လူင်းမႃးၸူးၶဝ်ယူႇလွႆးလွႆး ၼၼ်ႉလႆႈ ။ 

———-000000—————

မၢႆတွင်း – ၸိုဝ်ႈသဵင်ဝၢၼ်ႈ၊ ၵူၼ်းမိူင်း၊ ပိုၼ်ႉတီႈၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်း၊ တၢင်းၵႂၢင်ႈမိူင်ၶမ်းလႄႈ တၢင်းသုင်ႁိူၼ်းတိူၵ်ႈၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢၼ်ပႃးၼႂ်းပွင်ႈၵႂၢမ်းၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈသေ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸိုဝ်ႈသဵင်ဝႆႉၽွင်ႈၶႃႈဢေႃႈ။ 

ပွင်ႈၵႂၢမ်းလၢႆးငၢၼ်းၽိုၼ်ၼႆႉ ၽူႈတႅမ်ႈပဵၼ် ၵၼ်ႊၼိၵႃႊ ၽဵတ်ႊၵႅဝ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉတၢင်းၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈသေ ထိမ်းႁဝ်းၶႃႈ ၶတ်းၸႂ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇဝႆႉၾၢႆႇတႆး ဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ။

ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁူမ်ႈမိုဝ်း-  ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈလႄႈ ၸုမ်း  မႄႈၶွင်ဢၢႆႊ  Mekong Eye  သေႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး –   Internews’ Earth Journalism Network ၵမ်ႉထႅမ်ဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ။