ယၢမ်းလဵဝ် ႁွတ်ႈထိုင်ၶၢဝ်းႁႅင်ႈ ၶၢဝ်းမႆႈမႃးယဝ်ႉလႄႈ လိူဝ်သေဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈၾၢင်ႉ လွင်ႈၽိုၼ်း၊ လွင်ႈၾႆးယဝ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈယင်းထုၵ်ႇလီဝႆႉၾၢင်ႉပႃး လွင်ႈပၢႆးယူႇလီၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ လႅတ်ႇမႆႈႁႅင်းၼႃႇလႄႈ ပေႃးဢွၵ်ႇႁိူၼ်း ဢမ်ႇတိုဝ်းၵုပ်း ဢမ်ႇတိုဝ်းမၢၵ်ႇႁူဝ် ဢမ်ႇၵင်ႈၸွင်ႈႁႄႉလႅတ်ႇၸိုင် တေၸၢင်ႈပဵၼ် ၼႃႈၽႃႈ၊ ၼိူဝ်ႉလမ်၊ ၼိူဝ်ႉမၢၼ်ႉလႅတ်ႇယဝ်ႉ ယင်းၸၢင်ႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးပၢႆးယူႇလီ ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။

တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်မႃးၸွမ်းၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ မီးတင်းၼမ်တင်းလၢႆ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းပဵၼ် ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်ႁႅင်ႈ၊ ပဵၼ်လူမ်း၊ ၵိၼ်ၽိတ်း၊ တွင်ႉၵႂႃႇ တွင်ႉႁေႈ၊ တၢင်းပဵၼ်ၼိူဝ်ႉလိူင်တပ်းၵႂ်ႈ၊ တၢင်းပဵၼ်မႃမႃႈ မႃယွင်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

1. တၢင်းပဵၼ်မၢၼ်ႉလႅတ်ႇၼႆႉ ပေႃးတၢၵ်ႇလႅတ်ႇမႆႈလိူဝ်ႁႅင်းၸိုင် ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉတေၶူမ်း၊ ၸဵပ်းၸဵပ်း သႅပ်ႇသႅပ်ႇ ၊ ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉလႅင်၊ ပေႃးပဵၼ်ႁႅင်းၸိုင် ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇႁႃမေႃယႃ။

2. ဢၼ်ၵႆႉပဵၼ်ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်လူမ်း။ ပဵၼ်လူမ်းၼႆႉ လႅပ်ႈတေ ဢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေတႃႉ မီးၵူၼ်းတၢႆယွၼ်ႉမၼ်းၵူႈပီ။ တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉလႆႈႁပ်ႉဢၢႆလႅတ်ႇမႆႈပူၼ်ႉတီႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်တၢၵ်ႇလႅတ်ႇႁိုင်ပူၼ်ႉတီႈ။ ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉသမ်ႉ တူဝ်ႁွၼ်ႉတူဝ်မႆႈ၊ ႁိူဝ်ႇဢမ်ႇဢွၵ်ႇ၊ တွင်ႉမႆႈၼမ်ႉယူႇတႃႇသေႇ၊ ႁူဝ်ၸဵပ်း၊ ႁူဝ်မဝ်း၊ တွင်ႉၶူၼ်ႉ၊ ထူၺ်ႈၸႂ်ဝႆး၊ တႃမူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆၶႃႈ။

3. ၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈၸိူင်ႉၼႆ ၶဝ်ႈၽၵ်းတၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇဝႆႉလႆႈႁိုင် ၸၢင်ႈမဵၼ်သူမ်ႈ၊ မဵၼ်လူမ်းငၢႆႈလႄႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၵိၼ်ၽိတ်း။ ပေႃးၵိၼ်ၽိတ်းၼႆၸိုင် ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ တေမီးလူမ်းၼၢဝ်၊ တွင်ႉၸဵပ်း၊ တွင်ႉၶူၼ်ႉၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈ၊ တွင်ႉၵႂႃႇ။ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ပႃး ႁူဝ်မဝ်း၊ ႁူဝ်ၸဵပ်း၊ ၸဵပ်းၸွမ်းၼိူဝ်ႉၸွမ်းတူဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။

4. တၢင်းပဵၼ်ၼိူဝ်ႉလိူင်တပ်းၵႂ်ႈၼႆႉ တိတ်းၸပ်းၵၼ်ငၢႆႈ၊ တၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ မႃးၸွမ်းၼမ်ႉၵိၼ်၊ ၼမ်ႉႁိူဝ်ႇ၊ ၼမ်ႉလၢႆး။ ၵိၼ်ၶဝ်ႈ ၵိၼ်ၼမ်ႉၸွမ်းၵၼ်ၵေႃႈယင်းၸၢင်ႈတိတ်းၸပ်းၵၼ်လႆႈ။ ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၵေႃႈ တေမီးလူမ်းၼၢဝ်၊ ၸဵပ်းၸွမ်းၼိူဝ်ႉၸွမ်းတူဝ်၊ တွင်ႉၶူၼ်ႉၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈ တူဝ်လိူင်၊ တႃလိူင် မၢင်ၵေႃႉတေၶူမ်းၸွမ်းၽိဝ်ၼင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆၶႃႈ။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ် ၸၢင်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူၼ်းထဝ်ႈ၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵူၼ်းၶၢၼ်တႃၼွၼ်း၊ ၵူၼ်းမဝ်းၼမ်ႉသူႇရႃႇ၊ ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းလႅတ်ႇ မီးႁိူဝ်ႇတႃႇသေႇ၊ ၵူၼ်းလဵၼ်ႈႁႅင်း၊ ၵူၼ်းပီးႁႅင်း၊ ၵူၼ်းမီးတၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ၵူၼ်းမီးတၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈသုင်ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးတိုဝ်ႉတၢင်းၸၢင်ႈပဵၼ်လိူဝ် ၵူၼ်းၵူႈၸိူဝ်းၸိူဝ်း  ။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ႁဝ်းၶႃႈ တေၵၢင်းယၢၼ်တၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးလၢႆးႁႄႉၵင်ႈယူႇလၢႆလၢႆး။ မိူၼ်ၼင်ႇ−

• ထွမ်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၾိင်ႈၾႃႉၾူၼ်လူမ်းယူႇတႃႇသေႇ။ပႂ်ႉတူၺ်းႁႅင်းလူမ်းမႆႈ။ ယႃႇဢွၵ်ႇယူႇၵၢင်ပၢင်ႇၽွင်းလႅတ်ႇမႆႈလိူဝ်ႁႅင်း
• ႁၢမ်ႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁိူၼ်း ၽွင်းလႅတ်ႇမႆႈႁႅင်း ၶၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်း 11 မူင်းထိုင် ဝၢႆးဝၼ်း 3 မူင်း
• သင်ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁိူၼ်းၵေႃႈ ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶႅၼ်ယၢဝ်း၊ တိုဝ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်၊ တိုဝ်းၵုပ်း၊ ၵင်ႈၸွင်ႈတႃႇသေႇ
• ႁၢမ်ႈၼုင်ႈသိူဝ်ႈသီလမ် ဢၼ်မေႃလုတ်ႇဢဝ်ႁႅင်းမႆႈလႅတ်ႇ
• သႂ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းၼိူဝ်ႉမၢင် ဢၼ်မီးလူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇၶႅမ်ႉ/လီ။
• ၵိၼ်ၼမ်ႉပၼ်ၼမ်ၼမ်၊ ပေႃးဢမ်ႇၵိၼ်ၼမ်ႉၼမ် ၾၢႆႇဢွၼ်ႇ(ယဵဝ်ႈ) တေၶုၼ်ႇဢူၼ်။
• ငိူင်ႉဝႄႈလဝ်ႈယႃႈ၊ ထၢတ်ႈဢႄႊလ်ၵူဝ်ႊႁေႃႊ လႄႈၼမ်ႉသူမ်ႈၼမ်ႉဝၢၼ် ။
• ႁၢမ်ႈၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်ၸွမ်းၶၢင်ႈတၢင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်
• ပေႃးတေၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်၊ တေယိပ်းတၢဝ်းသင်ၵေႃႈ လၢင်ႉမိုဝ်းတႃႇသေႇ
• ၼႂ်းႁွင်ႈၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈမူတ်းသႂ်
• ယႃႈယႃ ၵုမ်းႁႅင်းလိူတ်ႈ(ယႃႈယႃလိူတ်ႈလိူဝ်) ၊ ယႃႈၵႄႈဝတ်းဢၢၼ်၊ ယႃႈယႃႁၵ်ႉသႃပၢႆးၸႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလူမ်းမႆႈၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းပုင်ႈသုင်။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ပေႃးၸွမ်းတူဝ်ၸွမ်းၶိင်းမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈသေဢၼ်ဢၼ် တၵ်းလႆႈၵႂႃႇႁႃမေႃယႃၵမ်းလဵဝ်။
• ၵိၼ်ပၼ်မၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်မီးထၢတ်ႈၵတ်းၼမ်ၼမ် ၸိူဝ်းၼႆႉၸိုင် တေၸၢင်ႈၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ တၢင်းပဵၼ်ၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ ၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ တၢင်ႉမႆႈဢၼ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈဢဝ်မႃးၸႂ်ႉ တႃႇတၢင်းသဵင်ႇတီႈတူဝ်ၶိင်း တေလႆႈႁပ်ႉၽွၼ်းယွၼ်ႈတီႈ တၢင်းမႆႈလႆႈဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈၾၢင်ႉ မီးၼင်ႇၼႆ။

ႁႅင်းလူမ်းမႆႈတၢင်းၼွၵ်ႈမွၵ်ႈႁိုဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းၸၢင်ႈပဵၼ်သင်-

ႁႅင်းလူမ်းမႆႈတၢင်းၼွၵ်ႈ   27-32 ၻီႊၵရီႊ ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းယွၼ်ႈ တေႃႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းလႅတ်ႇမႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ- ႁိူဝ်ႉမွႆႈ ႁူဝ်မဝ်း ၶႂ်ႈတူၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁၢၵ်ႈ ႁူဝ်ၶႆႈ ၶူပ်းၶိုၼ်ႈၸွမ်းတူဝ်ၶိင်း   

ႁႅင်းလူမ်းမႆႈ တၢင်းၼွၵ်ႈ 32-41 ၻီႊၵရီႊ    – ၸၢင်ႈပဵၼ်ၼူၶိုၼ်ႈယွၼ်ႉမႆႈလႄႈ ႁိူဝ်ႉမွႆႈလႅတ်ႇ။

ႁႅင်းလူမ်းမႆႈတၢင်းၼွၵ်ႈ 41-54 တီႇၵရီႇ –  ပဵၼ်ႁႅင်းလူမ်းမႆႈဢၼ်မီးၽေးႁၢႆႉႁႅင်း တေပဵၼ်ၵူၼ်ႉၶိုၼ်ႈ ဢဵၼ်ၶႅင်၊ မဝ်း ၊ ပဵၼ်လူမ်း    Heat stroke  ယွၼ်ႉလူမ်းမႆႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။

ပေႃးတၢင်းမႆႈမီး 54 တီႇၵရီႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၼႆႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းမီးၽေးတေႃႇၵူၼ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း။  ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁိူၼ်းတၵ်းလႆႈသႂ်ႇမၢၵ်ႇႁူဝ်၊  ၵႅဝ်ႈတႃႁႄႉလႅတ်ႇ ၊ သႂ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းမၢင် ဢၼ်လႆႈလူမ်း။  ပေႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းၵၢင်ပၢင်ႇ ထုၵ်ႇလီပႂ်ႉတူၺ်းၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။

တၢင်းၵိၼ်လႄႈ မၢၵ်ႇမႆႉ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ပၼ် ၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉသမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ−

• တႅင်ၸိင်

တႅင်ၸိင်ၼႆႉ မီးထၢတ်ႈၼမ်ႉၼမ်ႁႅင်းလႄႈ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ ၵိၼ်ပၼ်တႅင်ၸိင်ၼႆ တေၽိူမ်ႉပၼ်ထၢတ်ႈၵတ်း ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ။

• တႅင်တဝ်ႈ

တႅင်တဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်မၢၵ်ႇမႆႉမဵဝ်းဢၼ်မီးထၢတ်ႈၼမ်ႉၼမ်၊ ၽိူမ်ႉပၼ်ထၢတ်ႈၵတ်း ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းသေဢမ်ႇၵႃး ၸွႆႈပၼ်ပႃး cell ၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင် ဢၼ်ၺႃးလႅတ်ႇၽတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈ။

• ၼူမ်းသူမ်ႈ (ဒိန်ချဉ်)

ၼူမ်းသူမ်ႈၼႆႉ သင်ႁဝ်းၶႃႈၵိၼ်ပၼ်ၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉၼႆၸိုင် တေၸွႆႈပၼ်ႁႂ်ႈႁဝ်းႁၢႆႁိူဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼူမ်းသူမ်ႈၼႆႉ မီးပႃးထၢတ်ႈပရူဝ်ႊတိၼ်ႊလႄႈ တေၸွႆႈႁႂ်ႈႁဝ်းမီးလူမ်းတွင်ႉမႆႈၶဝ်ႈ၊ ယွၼ်ႉထၢတ်ႈပရူဝ်ႊတိၼ်ႊၼမ်လိူဝ် ထၢတ်ႈၶႆမၼ်းလႄႈ တေၸွႆႈပႃး ၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢၼ်ယွႆႈတၢင်းၵိၼ်ၼႂ်းတူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆၶႃႈ။

• မၢၵ်ႇၸွၵ်း

မၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ မီးပႃးထၢတ်ႈပူဝ်ႊတႅတ်ႊသီႊယမ်ႊၼမ်လႄႈ တေၸွႆႈပၼ် လွင်ႈဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ဢွၵ်ႇႁိူဝ်ႇၼမ်ႁႅင်း။ မၢၵ်ႇၸွၵ်းၼႆႉ မီးထၢတ်ႈၼမ်ႉမွၵ်ႈ 80 % လႄႈ တေၸွႆႈထႅမ် လွင်ႈၵႆႉပဵၼ်ၶႆႈပဵၼ်ၼၢဝ် ၽွင်းၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉ ။  

ႁႂ်ႈၵူႈၵေႃႉယူႇလီၵတ်းယဵၼ်လွတ်ႈႁၢမ်းၶဵၼ် ၽေးသၽႃႇဝ သေၵမ်း။

ဢၢင်ႈဢိင် – တီႈမႃး – https://www.thaipbs.or.th/news/content/326863

              – https://multimedia.anamai.moph.go.th/news/180368/