လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ဝၼ်းတီႈ 20 ၵူႈပီပီၼႆႉ ၸုမ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉလၢႆမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ် မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉပဵၼ် ဝၼ်းသိူဝ်းၸႂ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ။ ပီ 2026 ၼႆႉ လႆႈႁၼ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ မိူင်းဢၼ်မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်သုတ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပဵၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းၾိၼ်ႊလႅၼ်ႊ ။ ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁူမ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉဝႆႉ တၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း မီးဝႆႉ ၸိုင်ႈမိူင်း 140 ပၢႆ ။

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈတႄႉ တၢင်းသိူဝ်းၸႂ် ယူႇၼႂ်းၸၼ်ႉ 129 ။ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈတုၵ်ႉလႆႈယၢၵ်ႈတႄႉတႄႉ ။ မိူဝ်ႈလႂ်သမ်ႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ တေပႃးၼႂ်းၸၼ်ႉမိူင်းဢၼ်မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ၼႆၼၼ်ႉ ၵွင်ႉၸွမ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းဝႆႉ ။

ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉ 1 ထိုင် 147 ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပီ 2026 ၼႆႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ လႆႈဝႆႉ ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ် 129 ။ မၵ်းမၼ်ႈလႆႈဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ႁၢမ်းတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ဝႆႉ။
လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးသင်တႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈသေတႃႉ ၽႂ်လႆႈႁူႉႁၼ် ၸၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလီၸွမ်း ။

ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ် ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပွင်ႇသင်
မိူင်းဢၼ် မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်သုတ်း ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼပ်ႉဝႃႈ မီးငိုၼ်းမီးၶမ်းၵႃႈႁိုဝ်ၼႆသေ မၵ်းမၼ်ႈယၢင်ႇလဵဝ် ။
ပိူင်လူင်တႄႉ ဢိင်ၼိူဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်း မီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ် ၊ ၾၢႆႇ ပၢႆးယူႇလီလႄႈ ၾၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပူၵ်းပွင်ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ၊ လွင်ႈမုင်ႈမွင်းၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ၸွင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႅမ်ပၼ်လႆႈ ၊ ၸွင်ႇၵူၼ်းမိူင်း ၸၢင်ႈမုင်ႈမွင်းသင်လႆႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ။

ႁဵတ်းသင်လႄႈ မိူင်ၾိၼ်ႊလႅၼ်ႊ သမ်ႉ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းဢၼ် မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်သုတ်း ။ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ယူႇၼႂ်းၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်သုင်မႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်လႆႈ ၼႆၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်ၵေႃႈ တီႈမိူင်းၾိၼ်ႊလႅၼ်ႊၼႆႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၵူၼ်းလူင် မီးသုၼ်ႇလႆႈႁဵၼ်းလူၺ်ႈဢမ်ႇလူဝ်ႇၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်း ။

သင်ၵူၼ်းမိူင်းၸပ်းမႆႈၶႆႈၼၢဝ်မႃးၵေႃႈ ၵႃႈယူတ်းယႃတူဝ်ဢမ်ႇလႆႈၸၢႆႇ ၊ မီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတူၺ်းထိုင်လူလွမ်ပၼ်လီတီႈသုတ်း ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းလူဝ်ႇပိုၼ်ႉထၢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႂ် ၵမ်ႉထႅမ်လႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈၵေႃႈ လႆႈဝႃႈ လီတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႄႉတႄႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ လႆႈၵတ်းၸႂ် ။

တၢင်းသိူဝ်းၸႂ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈသမ်ႉ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ယူႇတီႈၸၼ်ႉ 129
ၽူႈထတ်းသၢင်ၶဝ် လၢတ်ႈဝႆႉတႄႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ မႅၼ်ႈၽွင်းငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းယုင်ႈ လႄႈ ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း တုၵ်ႉယၢၵ်ႈၸွမ်း။

1)ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ – သင်ဝႃႈ ႁဵတ်းသင်သေပိူင်ပိူင် ဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ် ၽူႈမီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈၶဝ်ၸိုင် ၸၢင်ႈၺႃႉၺွပ်းပၼ်တၢမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၵူဝ်လႆႈႁႄယူႇသေႇသေႇ။

2)ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးတူၵ်း – ၵုၼ်ႇၵူႈသႅၼ်းၵႃႈၶၼ်သုင် ၊ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယၢပ်ႇ ။ ၵူၼ်းမိူင်းယၢပ်ႇၸႂ် တႃႇပူၵ်းပွင်လဵင်ႉလူ မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်း။

3)ဢၼႃႇၵၢတ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းၶၢတ်ႇႁၢႆ – ၵူၼ်းၼုမ်ႇသႅၼ်းႁုၼ်ႈမႂ်ႇ ၵေႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းမိူဝ်းၼႃႈ ၶႂ်ႈပဵၼ်သင် ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်ၼႆ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝၢင်းၽႅၼ်တႅတ်ႈတေႃး ။ ဢိင်ၼိူဝ် ဢမ်ႇမီးတၢင်းမုင်ႈမွင်း တေႁဵတ်းတေပွင်သင်လႄႈ တၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ယူပ်ႈယွမ်းႁႅင်း။
တေႁဵတ်းႁိုဝ် ႁႂ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈသိူဝ်းၸႂ်မႃးၶိုၼ်း
ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် လၢတ်ႈဝႆႉတႄႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေမီးလွင်ႈသိူဝ်းၸႂ်မႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉ တၵ်းလူဝ်ႇမီး 2 လွင်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ။ သင်ပႆႇမီး သွင်လွင်ႈၼႆႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ တေသိုပ်ႇတူၵ်းပဵၼ်မိူင်းတုၵ်ႉမိူင်းယၢၵ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈၵူၺ်း ။

ၸွမ်းၼင်ႇ လုမ်ႈၾႃႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉတႄႉ မိူင်းဢၼ်လီသိူဝ်းသေပိူၼ်ႈ ပဵၼ် မိူင်းၾိၼ်ႊလႅၼ်ႊ ။ ၾၢႆႇတႂ်ႈၾိၼ်ႊလႅၼ်ႊၼၼ်ႉ တေမီးမိူင်း ဢၢႆႊသ်လၢၼ်ႊ ၊ တဵၼ်ႊမၢၵ်ႉၶ် ၊ ၵေႃႊသတႃႊၵီႊၵႃႊ သုၺ်ႊတိၼ်ႊ ၼေႃႊဝေလ်ႊ ၼႄႊတိူဝ်ႊလႅၼ်ႊ ဢသရေႊ သုၺ်ႊသလႅၼ်ႊ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ။

မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ပီ 2025 ၵေႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၾိၼ်ႊလႅၼ်ႊၵူၺ်း ဢၼ်လႆႈၸၼ်ႉၼိုင်ႈဝႆႉ ၼႂ်းဢၼ်မီးလွင်ႈသိူဝ်းၸႂ်သုတ်း ။ တၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း သုင်သုတ်းဝႆႉ တၢင်းသွင်ပီ။

မိူင်းဢၼ် တၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ဢေႇသုတ်းတႄႉ မီးပႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈသေ တႂ်ႈၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈ 18 မိူင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ် တၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ဢေႇသုတ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ငိုၼ်းၶဝ်ႈငိုၼ်းဢွၵ်ႇၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၊ ၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ၵမ်ႉထႅမ် လႄႈ တေၵဵဝ်ႇလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလႆႈဝူၼ်ႉၶႆႈ လၢတ်ႈၸႃ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ။

ဢၼ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ မၵ်းမၼ်ႈ မိူင်းဢၼ်မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်မႃးၵူႈပီပီတႄႉ ပဵၼ် Gallup၊ Oxford Wellbeing Research Centre လႄႈ UN Sustainable Development Solutions Network ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၶူၼ်ႉၶႂႃႉ 147 ၸိုင်ႈမိူင်း ။
ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပွတ်းတၢင်းၵုၼ်ၶဵဝ်ဢေႊသျႃႊၼႆႉ မိူင်းသိင်ႊၵပူဝ်ႊ ပဵၼ်ဝႆႉၸၼ်ႉ 36 သေ သွၼ်ႇပဵၼ် မိူင်းဢၼ် မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်သုတ်း ၼႂ်းပွတ်းၼႆႉ ။ ၾၢႆႇတႂ်ႈၼၼ်ႉ တေပႃးမႃးၸွမ်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၊ ထႆး ၊ ၽီႊလပိၼ်ႊ ၊ မလေႊသျႃႊ ၊ ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃႊ ၊ လၢဝ်ႊ ၊ ၵမ်ႊပူႊသျႃႊ လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ။

မိူဝ်ႈပီ 2025 ၼၼ်ႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မၢၼ်ႈ ယူႇဝႆႉ ၸၼ်ႉ 126 သေ 2026 ၼႆႉ ယူႇတီႈၸၼ်ႉ 129 ။ ႁၼ်ဝႃႈ ပီၼႆႉ တူၵ်းၸၼ်ႉၵႂႃႇထႅင်ႈ 3 ၸၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ ။

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်ႈတႃႇလႆႈၾႅတ်ႊတရႄႊတီႊမူဝ်ႊၵရေႊၸီႊၸိူဝ်းၼႆႉ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵမ်ၵိၼ်းမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ။ တေႃႇထိုင် 2026 ၼႆႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းထုၵ်ႇၸႂ်တႄႉတႄႉ တိုၵ်ႉတူၵ်းၵိၼ်း ။
ၸဵမ်ဢဝ် ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း ဢၼ်တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇဢွၼ်ၼမ်း ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵမ်ႈၼမ်ၸႂ်ယႂ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵမ်ၵိၼ်းဝႆႉတင်းပိုၵ်း ။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ပႆႇလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃး ။ ဢၼ်တင်းလုမ်ႈၾႃႉ ပၵ်းတႃတူၺ်းဝႆႉယူႇၵေႃႈ ပဵၼ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇလႄႈ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ။

ၼင်ႇႁိုဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်း တေၸဵဝ်းၼိမ်တဵင်ႈၼၼ်ႉ ဝၼ်းတီႈ 31/03/2026 ၼႆႉ ယူႇတီႈ ၸုမ်း PCB (Political Coordination Body) ၸုမ်းငူပ်ႉငီႉလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတိုၵ်းသူၼ်း ႁႂ်ႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ယူႇမီးယူႇ ။
ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေမီးမႃး ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ ဢၼ်မီးလွၼ်ႉၵႅၼ်ၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈယိုၼ်ႈထိုင် ဝႆႉ 9 ၶေႃႈ ။

ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ ႁႂ်ႈပွႆႇလွတ်ႈပၼ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇလႄႈဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ ပႃးၸဵမ်ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်းတင်းသဵင်ႈ ႁႂ်ႈပွႆႇလွတ်ႈ ။

ႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ႁပ်ႉႁွင်း ပၼ် ၸုမ်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉလွတ်ႈလႅဝႅးလႄႈ လွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈလၢတ်ႈၸႃထၢင်ႇႁၢင်ႈၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼၼ်ႉ ။

ယႃႇတဵၵ်းႁွင်ႉႁူၺ်းဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း လူၺ်ႈဢမ်ႇထွမ်ႇသဵင်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တူၵ်ႇပႃးလွင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းလူႉႁၢႆတၢႆသုမ်းၸွမ်းပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ။
ႁႂ်ႈယွၼ်ႇယၢၼ်းပၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁဵတ်း CDM ၊ ယႃႇပိၵ်ႉဢိုတ်းတၼ်ပႅတ်ႈ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၶဝ် ။ ႁႂ်ႈတူၺ်းထိုင် ၵူၼ်းၸိူဝ်းတုမ်ႉတိူဝ်ပၢႆးတူဝ်ပၢႆးၸႂ် ၼႂ်းၽေးသိုၵ်း ၊ ႁႂ်ႈတူၺ်း တႃႇပူၵ်းပွင် သၢႆႈတႅၼ်းပၼ် လွင်ႈလူႉသုမ်း။

ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယၢၼ်မိူင်းဝႆႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈပွၵ်ႈၶိုၼ်းဢွင်ႈၵဝ်ႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ။ တႃႇမီးမႃး ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမီး ၸုမ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း လႄႈ ပႃးတင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈ မုၵ်ႉၸုမ်းၵူႈမိူင်းမိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈႁူမ်ႈႁႅင်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်လွတ်ႈလႅဝ်း ။

ပေႃးမီးမႃးၶေႃႈၸိူဝ်းၼႆႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၵတ်းယဵၼ်သေ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလႆႈ ။ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေလႆႈၵတ်းတူဝ်ယဵၼ်ၸႂ် သိူဝ်းသႃႇၸႂ်လႆႈ ။ ၼႂ်းမိူင်းဢၼ်မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေပႃးမႃး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းၼိုင်ႈယူႇၼႆ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။