ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆႉ မီးၾိုင်ႈယၢမ်ႈပိူင်ႈၵၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉ ပႅၵ်ႇၵၼ် ၼႆ ၵမ်ႈၼမ် ၾၢင်ႉႁူႉၵၼ်ယူႇသေတႃႉ ။ သင်ဝႃႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈလၢတ်ႈၸႃၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၵၼ်မႃးၸိုင် ၸၢင်ႈမီးပၼ်ႁႃၵၼ်ငၢႆႈငၢႆႈ ။ ၼႂ်းတွၼ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉသင်လႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်း လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈလၢတ်ႈၸႃၵူၼ်း ပိူင်ႈၵၼ် ။ မၢင်ၸိူဝ်းၸႂ်ပွတ်း မၢင်ၸိူဝ်းၸႂ်ယၢဝ်း ။ မၢင်ၸိူဝ်းၼပ်ႉၼပ်ႉသွၼ်ႇသွၼ်ႇ မၢင်ၸိူဝ်းဢမ်ႇတွၼ်ႉဢဝ်သင်သႂ်ႇၸႂ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ ။ မၢင်ၵေႃႉ ၸႂ်လမ် ၸႂ်ပိတ်းပွတ်းငၢႆႈ ၊ မၢင်ၸိူဝ်း ၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ယၢဝ်း ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းဢိင်ၼိူဝ်သင်သေ ပဵၼ်မႃး ၼႆၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ဢမ်ႇၾၢင်ႉႁူႉ ။

ပေႃးဢဝ် ပိူင်ပၢႆးသၢႆႊဢွၵ်းဢေႃလႄႈသဵၼ်ႈႁပ်ႉႁူႉ Neuroscience လၢတ်ႈဝႆႉတႄႉ ၾိင်ႈယၢမ်ႈၵိုၵ်းတူဝ်လႄႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၵူၼ်းၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် Circuit ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃ သိုပ်ႇသၢၼ်ၸူးၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉသေ ပိူင်ႈၵၼ် ။

ၶူင်းသၢင်ႈဢွၵ်းဢေႃ (Brain Structure) လႄႈ လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ် မၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်

ၵူၼ်းမၢင်ၵေႃႉ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ၸႂ်လမ် ၸႂ်ပွတ်းငၢႆႈ ၊ မၢင်ၵေႃႉ သမ်ႉ ႁဵတ်းသင်လႄႈ မေႃ ၸႂ်ယဵၼ် မေႃဝူၼ်ႉၶႆႈလွႆးလွႆး ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈလွင်ႈႁိုၼ်ႇလွင်ႈႁၢဝ်ႈ ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် ထၢတ်ႈဢၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ Amygdala ဢၼ်ၵုမ်းပၼ်လွင်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၵူၼ်းလႄႈ Prefrontal Cortex ထၢတ်ႈဢၼ်ၵုမ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶႆႈၸႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပၼ်ႇၵၢၼ်။

သင်ဝႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ႈၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၵေႃႉၼိုင်ႈ တေယွမ်းလူင်း ၊ သင်ဝႃႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈလၢတ်ႈၸႃ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၵၼ်မႃးၵေႃႈ တေပွႆႇဝၢင်းပၼ်ၵၼ်လႆႈၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ လူးၵွၼ်ႇၼႆ တွၵ်ႊတိူဝ်ႊၸူႉတိတ်ႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၾၢႆႇဢွၵ်းဢေႃ လၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၶူင်းသၢင်ႈဢွၵ်းဢေႃ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ 2 ၾၢၵ်ႇၶၢင် မီးၾၢႆႇသၢႆႉလႄႈၾၢႆႇၶႂႃ ႁူမ်ႈၵၼ် သမ်ႉၶိုၼ်း ၸႅၵ်ႇဝႆႉပဵၼ် 4 တွၼ်ႈ ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉထႅင်ႈ Left emotional brain ဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ၵုမ်းလွင်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၾၢႆႇသၢႆႉ လႄႈ Left Thinking Brain ဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ၵုမ်းလွင်ႈၶႆႈၸႂ်ၾၢႆႇသၢႆႉ ။

ၾၢႆႇၶႂႃၵေႃႈတေႃႈၼၼ်ႉ တေၸႅၵ်ႇမီးဝႆႉထႅင်ႈ Right emotional brain ဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ၵုမ်းလွင်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၾၢႆႇၶႂႃ လႄႈ Right Thinking Brain ဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ၵုမ်းလွင်ႈၶႆႈၸႂ်ၾၢႆႇၶႂႃ ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ဢွၵ်းဢေႃၼႆႉ မီးဝႆႉ 4 တွၼ်ႈ ။
ပေႃးၶိုၼ်းမႃး ထတ်းထွင်တူၺ်းဢွၵ်းဢေႃ ၾၢႆႇသၢႆႉၸိုင် တေပဵၼ်ဢွၵ်းဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မေႃၼပ်ႉမေႃသွၼ်ႇ ၊ တေၵႂႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းတွၼ်ႈႁဵၼ်းႁူႉပၢႆးၼပ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လေႃး ထွၼ် ၵုၼ်း ႁၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လၢတ်ႈငၢႆႈငၢႆႈၵေႃႈ ပဵၼ်ဢွၵ်းဢေႃဢၼ် မေႃၶပ်ႉပၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၵူၼ်း ပဵၼ်ၶၵ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈ ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ႁူႉ 1 ယဝ်ႉမႃး 2 ။ 2 ယဝ်ႉ 3 ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢွၵ်းဢေႃ ၾၢႆႇသၢႆႉၼႆႉ ထတ်းႁူႉပႃးလႆႈထႅင်ႈ လွင်ႈၽႃသႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လၢႆဢၼ် ။ မၢင်ၸိူဝ်း မေႃလၢတ်ႈမေႃတႅမ်ႈ ပဵၼ် 4 -5 ၽႃသႃ ။ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ လၢတ်ႈၽႃသႃလဵဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ ဢဝ်ပေႃး ဢမ်ႇၶႂ်ႈလွတ်ႈ ၼႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၼႆႉ ယူႇတီႈဢွၵ်းဢေႃ ၾၢႆႇသၢႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင်ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းသေ ၶႂ်ႈပိူင်ႈၵေႃႈ တေၸၢင်ႈပိူင်ႈယူႇဢိတ်းဢီႈ ။

ဢွၵ်းဢေႃ ၾၢႆႇၶႂႃသမ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် တေၵႂႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းတွၼ်ႈ ၶူင်သၢင်ႈလွင်ႈမႂ်ႇမႂ်ႇ ။ ၵမ်ႈၼမ် ဢွၵ်းဢေႃၾၢႆႇၶႂႃၼႆႉ တေဝူၼ်ႉၵႂႃႇပႃႈၼႃႈ ။ တေဝူၼ်ႉ လွင်ႈၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ် ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ် ၶႂ်ႈသၢင်ႈႁိူၼ်းလင်မႂ်ႇၸိုင် တေဝူၼ်ႉတေသၢင်ႈပႂ်ႉထႃႈ ဝႆႉဝႃႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၸိူင်ႉၼၼ် ၸိူင်ႉၼႆ ၼႆသေ မီးၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉဢွၼ်တၢင်း ။

ၸိူဝ်းဢၼ် ၵျေႃႇသိူဝ်းယူႇၸွမ်း ၼႂ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၼၼ်ႉ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ဢွၵ်းဢေႃ ၾၢႆႇၶႂႃ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ် ၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးၶိုၼ်းမႃး လဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း တွၼ်ႈ 1 ဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ၵုမ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၾၢႆႇသၢႆႉ Left Thinking Brain ၼၼ်ႉၸိုင် ပဵၼ်ဢွၵ်းဢၼ် ဝူၼ်ႉ ၼပ်ႉ သွၼ်ႇ ယူႇသေႇသေႇလႄႈ ။ သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ် ဢွၵ်းဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်ၸိုင် ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ် ဝူၼ်ႉတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇၼမ် ၼႆ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

သင်ဝႃႈၵူၼ်းဢၼ် ဢွၵ်းဢေႃၵုမ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၾၢႆႇသၢႆႉ Left Thinking Brain ၼမ်ၼႆၸိုင် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၾၢႆႇၵၢၼ်ငိုၼ်း တေတိူဝ်းသၢင်ႇထုၵ်ႇ ယွၼ်ႉဝႃႈ တႅတ်ႈတေႃး ၊ ဢမ်ႇသူႈတူၵ်းႁူင်ႈတူၵ်းႁၢႆ ၊ ဢမ်ႇသူႈၶၢမ်ႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈသေႁဵတ်း ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ တေၶပ်ႉတေတၢမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ထႅင်ႈတွၼ်ႈသွင်သမ်ႉ Left emotional brain ဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ၵုမ်းလွင်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၾၢႆႇသၢႆႉ ။ ဢွၵ်းဢၼ်ၼႆႉသမ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မေႃၵူဝ်ႁႄ ။ သင်ဝႃႈ မီးလွင်ႈၸဵပ်းၸႂ်သေဢၼ်ဢၼ်ၵေႃႈ ဢွၵ်း Left emotional brain ၼႆႉ တေၵဵပ်းသိမ်းဝႆႉပၼ် ႁိုင်တီႈသုတ်း ။ ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈ ၵဝ်ၵူၺ်းမႅၼ်ႈ ၵဝ်ၵူၺ်းၸႂ်ႈ ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႉမႃးတီႈ ဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ၵုမ်းလွင်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၾၢႆႇသၢႆႉ ၼႆႉၵူၺ်း။

ၵူၼ်းသႅၼ်းၼႆႉ ၵိုင်ႇလီဝႄႈ ၵၢၼ်ဢၼ်ပိူၼ်ႈထဵင်ငၢႆႈ ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ၵူၼ်းယဵပ်ႉသိူဝ်ႈၽႃႈ ၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်းႁၢင်ႈလီၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်ပိူၼ်ႈ ပိူၼ်ႈၸၢင်ႈထဵင် ၸၢင်ႈပၢၵ်ႈပႅတ်ႈငၢႆႈငၢႆႈလႄႈ တေဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တင်း ၵူၼ်းဢၼ်ဢွၵ်းသႅၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်။

ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးၸႂ် ၶႂ်ႈႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ် ဢွၵ်း Left emotional brain ၼႆႉ ။ ၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵူဝ်လႆႈယၢၼ် ယွၼ်ႉၵူဝ်လႆႈသုမ်း ၼႆသေ ဢဝ်လွင်ႈၵူဝ်ၼမ်းၼႃႈ သေ ၶိုင်ႈႁူမ်ႇငမ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွၵ်း ၾၢႆႇသၢႆႉ Left emotional brain ၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်။ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မေႃဝႆႉၾၢင်ႉႁႅင်း ၊ သႂ်ႇၸႂ်ပၵ်းၸႂ်ႁႅင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွၵ်းသႅၼ်းၼႆႉ ၼႆယူႇ။

ယွၼ်ႉမေႃ ႁူႉၾၢင်ႉပၼ်ႁႃလၢႆသႅၼ်းပႃးလႄႈ သင်ၵူၼ်းဢၼ်မီးဢွၵ်း Left emotional brain ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်ၸိုင် ၵိုင်ႇလီ ႁႃႁဵတ်းၵၢၼ် ဢၼ်တေပဵၼ်ၽူႈၼမ်း ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် Manager ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ထႅင်ႈတွၼ်ႈ 3 သမ်ႉ ပဵၼ် Right emotional brain ဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ၵုမ်းလွင်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၾၢႆႇၶႂႃ – ၽႂ်မီးဢွၵ်းဢေႃ သႅၼ်းၼႆႉၼမ်ၵေႃႈ တေပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ပိုတ်ႇၸႂ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၊ ႁပ်ႉလႆႈလွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉၼမ် ။ ဢမ်ႇသူႈ ၵူဝ် ဢမ်ႇသူႈဝူၼ်ႉၵႂင်သင်သေ ႁတ်းႁဵတ်း ႁတ်းသၢင်ႈ။

သင်ဝႃႈ ပဵၼ်ပၢႆးမွၼ်းၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢွၵ်းဢေႃ သႅၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်ၸိုင် တေတိူဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေဢမ်ႇပေႃးသူႈ လႆႈၸႂ် ပၵ်းပိူင် ။ ဢမ်ႇသူႈၶႂ်ႈယူႇၼႂ်းၶွပ်ႇၼႂ်းပိူင် ။ ဢမ်ႇပေႃးမေႃယူႇတီႈပိူၼ်ႈၵုမ်း ။ ၶႂ်ႈယူႇလွတ်ႈလႅဝ်းၵမ်ႈၼမ်။
ၸင်ႇၼၼ် ၵူၼ်းသႅၼ်းၼႆႉ သင်ဝႃႈ မီးၵေႃႉႁၵ်ႉၵေႃႉပႅင်းၵေႃႈ တေယူႇယၢပ်ႇ ။ ဢမ်ႇပေႃး ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈသင်ၵၼ်လႆႈ ။ သင်ဝႃႈ ႁဵတ်းၶူင်းၵၢၼ်သင်သိင် ၸွမ်း ၽူႈႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၵေႃႈ ပၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ တၢင်းၶႆႈၸႂ်ပိူၼ်ႈလႆႈယူႇသေတႃႉ ႁႂ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ႁဵတ်း ၶူင်းၵၢၼ်ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးမီး ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် ဢွၵ်းၾၢႆႇၶႂႃ Right emotional brain ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်သေ တေၸၢင်ႈၵျေႃႇလူၼ်ႉပူၼ်ႉသေ ၸၢင်ႈလူႉသုမ်းၸွမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈ ။
ထႅင်ႈ တွၼ်ႈ 4 သမ်ႉ ပဵၼ် Right Thinking Brain – ဢွၵ်းသႅၼ်းၼႆႉၵေႃႈ တေမေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးၸႂ် ဢေးလူ တၢင်ႇၵေႃႉ ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ပေႃးႁၼ်မႃၶၢင်တၢင်းတူဝ်ၼိုင်ႈ ယွမ်ႁႅင်း ဢမ်ႇယူႇလီ ၸိူဝႅးၼႆႉၸိုင် တေဢေးလူသေ ၸွႆႈပၼ် ဢဝ်ၵႂႃႇလုမ်းလႃးပၼ် တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ဢွၵ်းတွၼ်ႈ 4 ၼႆႉ တေတိူဝ်းမေႃ ႁၼ်ထိုင်ၵၢင်ၸႂ် ၵူၼ်းၼမ် လႆႈ ။

သင်ဝႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်သေပိူင်ပိူင်ၼႆၵေႃႈ ၶဝ်တေဝူၼ်ႉ ႁႂ်ႈမီးတီႈပွင်ႇသေဢၼ်ဢၼ်ၸင်ႇႁဵတ်း။ တေႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ မေႃဝႆႉဝၢင်းၸႂ် ဢမ်ႇသူႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉဢူၼ်ဢၢၼ်မေႃးမႄး။
ၶေႃႈယူပ်ႈယွမ်းတႄႉ ၵူၼ်းသႅၼ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇပေႃးလႆႈၸႂ်ၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းႁူဝ်ယွႆႈသပ်းသေး ။ ၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈတတ်းမၵ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်း။
ၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼႆႉ ပဵၼ် လွင်ႈ ဢွၵ်းဢေႃ ၵူၼ်းဢၼ်ပၼ်ႇၵၢၼ်ဝႆႉယူႇ 4 တွၼ်ႈ ။ ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၼႆႉ ဢွၵ်း တင်း 4 တွၼ်ႈ တိုၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ ။

ဢွၵ်း ၾၢႆႇသၢႆႉ ၾၢႆႇၶႂႃ တိုၼ်းမီးလွင်ႈၶတ်းၵၼ်ယူႇသေႇသေႇလႄႈ ၵူၼ်းႁဝ်းတေၵႆႉတူၵ်ႇတၵ်ႉဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇၶိုၼ်း ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း ဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ပိူင်ပဵၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ ၊ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉမီးမႃး ။
မၢင်ပွၵ်ႈမႃး ယူႇယူႇၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸႂ်ႈ ၊ တႅပ်းတတ်းႁဵတ်းဢၼ်ၼိုင်ႈပႆႇယဝ်ႉ သမ်ႉပေႃးၶႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈႁဵတ်းထႅင်ႈလၢႆးမႂ်ႇ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ဢွၵ်းဢေႃ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်ၼႆယဝ်ႉ။
သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၾိင်ႈယၢမ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈ ၾၢင်ႉတူၺ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၊ သင်ဝႃႈ ႁူႉ လွင်ႈလီလွင်ႈၸႃႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ ဢၼ်လႂ်လီယွမ်းၵေႃႈ ယွမ်း ။ ဢၼ်လႂ်လီထႅမ်ၵေႃႈထႅမ်ၼႆတႄႉ တေၸၢင်ႈမေႃၵွၼ်းၵိူင်ႈ ဢွၵ်းဢေႃ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃးသေ ယူႇငၢႆႈလူမ်ႈၸႂ် ဢမ်ႇဝႃႈ တေယူႇၵေႃႉလဵဝ်လႄႈၵူၼ်းၼမ်။

ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉၼႆႉ တေဢိင်ၼိူဝ် ငဝ်းလၢႆးပၼ်မႃး ပႃးၸဵမ် သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၵူၼ်းႁိမ်းၶၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႂ်းဢွၵ်းဢေႃ 4 တွၼ်ႈၼၼ်ႉ တေၶိုၼ်ႈတေလူင်းယူႇႁင်းမၼ်း။
ဢွၵ်းဢေႃၼႆႉ တေလႅၵ်ႈလၢႆႈမႂ်ႇဢမ်ႇလႆႈလႄႈ ဢၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း တေႁဵတ်းလႆႈငၢႆႈၵေႃႈ ပဵၼ် ၵၢၼ်ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉ ။ ၸႂ်ဢမ်ႇယၢဝ်းၼၼ်ႉ ၾိုၵ်းႁႂ်ႈယၢဝ်းလႆႈယူႇ ။ တေႃးသႃ ယႂ်ႇၼၼ် ၾိုၵ်းႁႂ်ႈတေႃးသယွမ်းလူင်းလႆႈယူႇ ။
ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းႁဝ်းပိူင်ႈၵၼ်ၵေႃႈ တေပႃးမႃး ၸွမ်းထႅင်ႈ Introvert တင်း Extrovert ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းၼႆႉ တေဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈ ထၢတ်ႈ Dopamine ႁိုဝ် Serotonin ဢွၵ်ႇမႃးၸွမ်းထႅင်ႈ။

သင်ဝႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉလွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ တႃႇတေႁၼ်ၽိတ်းၵၼ် ၊ ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်ၼိူဝ်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေယွမ်းလူင်း ။ ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁၼ်ထိုင်ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼႆသေ ဢၼ်မေႃမီးၸႂ်ငမ်းငဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေယွမ်းထႅင်ႈ ။ လူဢၢၼ်ႇတူၺ်းလွင်ႈၼႆႉ သေ ပီႈၼွင်ႉၽူႈလူလိၵ်ႈႁဝ်းၶႃႈလူး ၾၢင်ႉႁၼ် တူဝ်ၵဝ်ႇ မီးဢွၵ်းဢေႃ တွၼ်ႈလႂ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်ၽွင်ႈၶႃႈ ။