ဝၢၼ်ႈမိူင်းယုင်ႈယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်းၵၢၼ်သိုၵ်းဢမ်ႇၼိမ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၸိုင်ႈမိူင်းတူၵ်းလုၵ်းတူၵ်းလဝ် ။ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ယၢမ်ႈငၢႆႈလူမ်ၵေႃႈ ယပ်ႇယဵၼ်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇလၢႆပုၼ်ႈ ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢၼ်ၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁင်းၵူၺ်းသေၵုမ်းမိူင်းယူႇၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈတီႈၶဝ်ႈတၢင်း ။ ယိင်ႈယူႇယိင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈတုၵ်ႉလႆႈယၢၵ်ႈ ။

မိူၼ်ထုင်ႉပူင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ယၢမ်ႈၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈတႃႇလဵင်ႉလူၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး သူင်ႇၶၢႆတူဝ်ႈထိုင်မိူင်းတႆးမိူင်းမၢၼ်ႈလႆႈလူးၵွၼ်ႇ ။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈမႆႈၸႂ်မႃး ။ ဝၢႆး သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၼႆႉတႄႉ တႃႇလူင်းတိုၼ်းၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၵူၺ်းၵေႃႈၵိၼ်းၸႂ် ယွၼ်ႉၶၼ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶၼ်သုင်မႃးၵူႈဢၼ် ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ သမ်ႉမႃးၺႃးၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ ထပ်းၵၼ်လၢႆၵမ်းလႄႈ တူင်ႈၼႃးၵေႃႈလူႉ ။ ၸဝ်ႈၼႃး မႆႈၸႂ် ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆးလႆႈ ၊ ၵုမ်ႇတိတ်းၼီႈၵဝ်ႇယဝ်ႉၼီႈမႂ်ႇ ဝႃႈၼႆ ။

ၶုၼ်မိူၵ်ႈၶုၼ်လိူင်း ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈထူပ်းၽေးၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် ။ ယူႇၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈယၢပ်ႇ ၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈၵိၼ်း ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းယဝ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ၽိုၼ်ႉတႂ်ႈပဵၼ်ၼိူဝ် ဢဝ် လွင်ႈငၢႆႈ ယဵၼ်းပဵၼ်လွင်ႈယၢပ်ႇၵႂႃႇတင်းမူတ်း ။

ၶၢဝ်းၵူၼ်းမိူင်းၵိၼ်းၸႂ်ၸွမ်း ၶၼ်ၵုၼ်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈသုင်ယူႇၼႆႉ ၽေးသၽႃႇဝသမ်ႉ မႃးယႃႉၼႂ်းၵႄႈမၼ်းထႅင်ႈ။ ၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းထူပ်းၽေးသၽႃႇဝၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇၼႆႉ ယွၼ်ႉၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၸိုင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇလီလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်သင်လႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈ ။

မိူၼ်တီႈထုင်ႉပူင်းၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းဝႃႈ ပဵၼ်ထုင်ႉဢၼ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်ၼႆသေတႃႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၽုၵ်ႇသင်ၵေႃႈ မၢၵ်ႇဢမ်ႇပူင်း ႁူင်းဢမ်ႇၵွၼ်ႈလႆႈမိူၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ။

ၵူၼ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ထူပ်းလွင်ႈယၢပ်ႇသင်မႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉပွင်ႉၶၢင်း ၶတ်းၸႂ်ၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈၵူႈလွင်ႈသေတႃႉ ၶၢဝ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ ယၢပ်ႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ ယၢပ်ႇသွင် ။ ထူပ်းၽေးလၢႆပိူင်လႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢင်းၵေႃႈ လွင်ႈတုၵ်ႉလွင်ႈယၢၵ်ႈဢမ်ႇႁူမ်ႇဢမ်ႇတူမ်းလႆႈ ။

မိူၼ်ထုင်ႉပူင်းၼႆႉ ပေႃးၼမ်ႉထူမ်ႈၼိုင်ႈၵမ်း ႁွင်ႈမိူင်ဢၼ်လဵၵ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇ မီးၵူမ်ႇမီးဢုင်ပိၵ်ႉတၼ် ။ ပႆႇတၼ်းလႆႈဢဝ်ၵူမ်ႇဢုင်ဢွၵ်ႇမူတ်း ၼမ်ႉသမ်ႉပေႃး ယိုင်ႈၼွင်းထူမ်ႈထႅင်ႈ။
ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းထုင်ႉပူင်းၼႆႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ် ၵိၼ်းၸႂ်ယွၼ်ႉ ၶၼ်ၵုၼ်ႇယဝ်ႉ ၽွၼ်းယွၼ်ႈၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇၵေႃႈ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းထႅင်ႈ။ ၸဝ်ႈၼႃးသမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇၶႂ်ႈမီးႁႅင်းၸႂ်တႃႇၽုၵ်ႇတႃႇသွမ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈထႅင်ႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈၼမ်ႉၼွင်း ၼႂ်း ပီ 2024 ၼၼ်ႉ တူင်ႈၼႃးလူႉသုမ်းၵႂႃႇ 9000 ဢေႊၶိူဝ်ႊပၢႆ ။ ထိုင်မႃး ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉၵေႃႈ မႃးၺႃးၼမ်ႉၼွင်းထပ်းၵၼ်ထႅင်ႈလႄႈ ၶဝ်ႈၼႃးသုမ်းၵႂႃႇ 3000 ဢေႊၶိူဝ်ႊပၢႆ ။

ထိုင်မႃး လိူၼ်ဢေႃႊၵၢတ်ႉသ်ပီ 2026 ၼႆႉၵေႃႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈထႅင်ႈ ဢမ်ႇယွမ်း 10 ဝၼ်း ။ ဢမ်ႇထိုင်တီႈ ၼွင်းထူမ်ႈႁႅင်း မိူၼ်မိူဝ်ႈပီဢွၼ်ပီၵၢႆသေတႃႉ ၽွၼ်းယွၼ်ႈလွင်ႈလူႉသုမ်း ၼမ်ႉၼွင်းမိူဝ်ႈၼၼ်ႉယင်းပႆႇႁၢႆ သမ်ႉမႃးၺႃး ထူမ်ႈထႅင်ႈ လႄႈ မိူၼ်ၸဵပ်းၵဝ်ႇ ၺႃးၼၢမ်ၸူၵ်ႉတႅင်းထႅင်ႈ ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ။

ၼင်ႇႁိုဝ် ပေႃးတေလွတ်ႈၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈႁႅင်းႁႅင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၵႂႃႇလၢတ်ႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ႁႂ်ႈတူၺ်းထိုင်ပၼ် ၽွင်ႈယူႇၼႆ ၵူၼ်းထုင်ႉပူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ –

တႃႇၵႅတ်ႇၵင်ႈႁႂ်ႈၼမ်ႉယႃႇပေၼွင်းထူမ်ႈ ထိုင်တီႈလႆႈလူႉသုမ်းမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ 2024 ၼၼ်ႉ လႆႈၸႅင်ႈတီႈ ၽူႈမီး ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်သေ တၢင်ႇလၢတ်ႈတီႈၽွင်းလူင်ၾၢႆႇႁွင်ႈမိူင် ၾၢႆႇတူင်ႈၼႃးၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၼၼ်ႉၼႃႇ။ မိူဝ်ႈပီပူၼ်ႉမႃး ၶဝ်မႃးၶုတ်းပၼ်ႁွင်ႈမိူင်ယူႇဢိတ်းၼိုင်ႈ ဢမ်ႇထိုင်တီႈ ။ ပီၼႆႉၵေႃႈ မႃးၶုတ်းပၼ်ယူႇဢိတ်းၼိုင်ႈ ၶႅၼ်းသေဝႃႈ ဢမ်ႇၶုတ်း

မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈၽၵ်းၵုမ်ႇ ၵၢင်ၼႃး သၢႆလႄး ၼွင်ၸၢင်ႉ ပၢင်ယူၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၼမ်ႉတိုၵ်ႉမႃးၶွၼ်ႈ ယူႇ တင်းၼမ် ။ ပေႃး ပႆႇၶုတ်ႇၶီႈၵူမ်ႇၶီႈငႂ်ႈပႅတ်ႈ ။ ပေႃးပႆႇႁဵတ်း ႁႂ်ႈၼမ်ႉလႆလႆႈလီလီတႄႉ ၼမ်ႉပႆႇၸၢင်ႈယွမ်းငၢႆႈငၢႆႈ ။ ပေႃးၾူၼ် တူၵ်းမႃးၼိုင်ႈၵမ်းၵေႃႈ လွတ်ႈၼမ်ႉထူမ်ႈယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဝႃႈ ဝႃႈၼႆ။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈတႄႉ ၸဵမ်ဢဝ်ၶၼ်ၵုၼ်ႇလိၼ်ပုၺ် (ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ) ၊ ၵႃႈယႃႈယႃၶႃႈမူင်ႈ ၶႃႈမႅင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵႃႈယႂ်ႇၶၼ်လူင် ၊ ပေႃးဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းၽႂ်မၼ်းဢမ်ႇပေႃးၵေႃႈ လႆႈၸၢင်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈႁဵတ်း။ ၵႃႈၸၢင်ႈလၢႆးဝၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်မၼ်းမိူၼ်ၵူႈပွၵ်ႈ လႆႈပၼ်ၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇမၼ်းလႄႈ ဢမ်ႇငၢႆႈ။ မၢင်ၸိူဝ်း ဢမ်ႇမီးတႃႇလူင်းတိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ သမ်ႉပေႃး လႆႈၵူႈလႆႈယိမ် ။

ၵူႈယိမ်ဢၼ်ၵဝ်ႇပႆႇလႆႈတႅၼ်း ဢၼ်မႂ်ႇပေႃးလူဝ်ႇၸႂ်ႉထႅင်ႈလႄႈ လုၵ်ႉတီႈပဵၼ်ၸဝ်ႈတူင်ႈၸဝ်ႈၼႃးသေ ယဵၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၼီႈ တင်းပိုၵ်းယဝ်ႉ ၼႆၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ တမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် 100 ဝၼ်းသေ ၶိုင်ႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်ပိူင်ႈလၢၵ်ႇသင်မႃး ။ ယိုင်ႈၶႅၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶၼ်ၵုၼ်ႇသုင်လူးၵွၼ်ႇ။

ၼႂ်းလိူၼ်ၵျူၼ်ႊ ၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၾၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶၼ်ၵုၼ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႄႉဝႃႈ ၵႃႈၶဝ်ႈသၢၼ် ပုင်ႈၶိုၼ်ႈ 5.2 % ။ ၼိူဝ်ႉပႃၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈသုင်လိူဝ်ၵူႈပီ ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းႁႃၸဝ်ႉၵိၼ်ၶမ်ႈၵူၺ်းတႄႉ တႃႇၶဝ်ႈပေႃး တေဢမ်ႇမၢၼ်ႇလႆႈယဝ်ႉၼႆ ၵူၼ်းထုင်ႉပူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ယွၼ်ႉႁဵတ်းႁႃၵိၼ်ယၢပ်ႇလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ပႆႇထိုင်တီႈထိုင်တၢင်းၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇ/လိုဝ်ႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း ပႅတ်ႈၵေႃႈမီး ။ ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် လုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေမီးသုၼ်ႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ တိတ်းၼီႈတိတ်းၶွတ်ႇသေ ၶၢမ်ႇသူင်ႇလုၵ်ႈလၢင်းႁဵၼ်းၵေႃႈမီးဝႃႈၼႆ။

တေဝႃႈ ၸႂ်ယႂ်ႇ ငိုၼ်းၵူႈ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၽွတ်ႈဝႆႉၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇငၢႆႈၼင်ႇၶဝ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢတ်ႈဝႆႉ ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယူဝ်းယူဝ်းၼႆႉ တႃႇၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းလုမ်းၼႂ်းၸႆးၵေႃႈယၢပ်ႇၼႃႇ ၼႆ ၵူၼ်းထုင်ႉပူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ ဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

ထႃႇၼသႅင်ႇယႃႇ(ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်)ၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇမႃးၸွႆႈဢီႈသင်။ တႃႇႁႂ်ႈၶဝ်မႃးၸွႆႈၵေႃႈ တေလႆႈတၢင်ႇလၢႆတီႈ လၢႆတၢင်းၵေႃႈဢမ်ႇႁူႉၼၼ်ႉၼႃႇ။ထုင်ႉပူင်းၼႆႉသမ်ႉယူႇၼႂ်းၵႄႈသၢမ်ၸႄႈဝဵင်း ဢိူင်ႇသမ်ႉပဵၼ် 6 ဢိူင်ႇ ။ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃးၼႂ်းထုင်ႉပူင်းႁဝ်းၼႆႉ မၼ်းလႆႈယၢပ်ႇၸႂ်ၼႃႇ ။

ပွတ်းတၢင်းထုင်ႉပူင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆးၾိင်ႈၾႃႉတိုၵ်ႉလီတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈလၢႆလၢႆသႅၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ – ၶဝ်ႈၼမ်ႉၶမ်း၊ ၶဝ်ႈမဵတ်ႉၵူတ်ႉ၊ ၶဝ်ႈၼဵဝ်ႁွမ်၊ ၶဝ်ႈၼဵဝ်မဵတ်ႉယၢဝ်း၊ ၶဝ်ႈၼွင်၊ ၶဝ်ႈပူင်းလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ် ဢဝ်မႃးတၢင်းမိူင်းၶႄႇသေ ၽုၵ်ႈၵေႃႈမီး။

မိူဝ်ႈ 2019 ၼၼ်ႉ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၼိုင်ႈဢေႊၶိူဝ်ႊလႂ် မွၵ်ႈ 3 သႅၼ်ပျႃး ၼႆႉၵူၺ်း ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၵႃႈၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ တႃႇၸႂ်ႉသွႆၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵေႃႈ ပုင်ႈသုင်လႄႈ တႃႇၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၼိုင်ႈဢေႊၶိူဝ်ႊၼႆႉ သဵင်ႈငိုၼ်းတိုၼ်းထိုင် 18 သႅၼ်ပျႃး ။

ပေႃး ၽုၵ်ႇသေ လႆႈၶၢႆမႃးသမ်ႉ တေႃႉတႄႉလႆႈၶိုၼ်း မွၵ်ႈ15 သႅၼ်ပျႃး ၵူၺ်း ။ သုမ်းတိုၼ်းလၢင်းပႃးလူးၵွၼ်ႇ ။ ၼႆႉပႆႇၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး ၶဝ်ႈဢၼ်ၺႃးၾိင်ႈၾႃႉလူႉသေ လႆႈလူႉသုမ်းလႆႈပႅတ်ႈၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ သင်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႃး ဢၼ်လူဝ်ႇတႅၼ်းၼီႈတႄႉ ယိင်ႈၶႅၼ်း တေဢမ်ႇၵိုတ်းလိူဝ်သင် ။ တႃႇသၢႆႈၼီႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ယင်းလူဝ်ႇပဵၼ်ၼီႈမႂ်ႇထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉၼႆ ၸဝ်ႈၼႃးထုင်ႉပူင်း ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။