ႁွင်ႈၵၢၼ်လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လွင်ႈဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) တင်း ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇဢူဝ်း တူၵ်းလူင်းႁဵတ်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၵၼ်ၵႂႃႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းရတ်ႉသျႃႊယူႇၼႆႉ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်း မိူင်းရတ်ႉသျႃႊၵႂႃႇ လွင်ႈႁႅင်း ထၢတ်ႈ၊ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ လႄႈ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်သိုဝ်ႇသၢၼ်၊ ၵၢင်ႁၢဝ် လႄႈ ၶူင်းၵၢၼ်လၢဝ်ပွမ် ဢိၵ်ႇပႃး ၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇ တႃႇတေၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ လွင်ႈၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈ ၾႃႉၶဝ် ဢိုတ်းႁပ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 18 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉသ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ဢမ်ႇပၢႆးၼႄဝႆႉ ႁူဝ်ယွႆႈ လွၵ်းလၢႆး ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်းတေႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ လွင်ႈတေယၢင်ႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉၶဝ်ဢိုတ်းႁပ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈပီ 2023 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ရတ်ႉသျႃႊ တင်း ဢီႊရၼ်ႊ ယၢမ်ႈႁူမ်ႈၵၼ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢွၵ်ႇ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်ၸိူင်ႉၼႆယူႇပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။

ၼႂ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ – မီးၽႅၼ်ၵၢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်ဢိုတ်းႁပ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ဢမေႊရိၵၼ်ႊ တင်း ၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းယူႊရူပ်ႊၶဝ် မၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈတၢင်း ၵၢၼ် ၼႆသေ သႂ်ႇဝႆႉပၼ်ပႃး ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ လွၵ်းလၢႆးဢၼ်တေၸၢင်ႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ လွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၶၵ်ႉၵၢၼ်ယေးငိုၼ်း ၸိူဝ်းလႆႈႁူပ်ႉယွၼ်ႉပၼ်ႁႃၵၢၼ်ဢိုတ်းႁပ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉယူႇ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇ မိူင်းရတ်ႉသျႃႊၼႆႉ ၾၢႆႇလုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ – ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ဝလႃႊတီႊမႃႊပူႊတိၼ်ႊ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵႂႃႇ လွင်ႈၵၢၼ်ၶူၼ်ႉသွၵ်ႈႁႃၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၵၢၼ်ၶုတ်းဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ၸွမ်းၾင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇမိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၶႂ်ႈဢဝ် ႁႅင်း ထၢတ်ႈသၽႃႇဝ (သဘာဝဓာတ်ငွေ့) တၢင်းမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ သူင်ႇၼမ်းၶဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ – ဝႃႈၼႆ။

ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉ တူၵ်းလူင်းၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊဝႆႉဝႃႈ တေႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈႁူင်းပၼ်ႁႅင်းထၢတ်ႈ ဢၼူႉမိဝ်ႊ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉလီ ငၢမ်း။ ပူႊတိၼ်ႊၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ – တေသိုပ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵႂႃႇလွင်ႈ ၶူင်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းၼမ်ႉလိုၵ်ႉ တၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈပွတ်းၸၢၼ်း ဝႃႈၼႆ။

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းလိူင်ႇမၢၵ်ႈၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းသေ ပိုၼ်ႉတီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈမီးမွၵ်ႈ 33 လၢၼ်ႉဢေႊၶိူဝ်ႊပၢႆ လႄႈ မီးၾင်ႇၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ယၢဝ်းၵႆမွၵ်ႈ 1300 လၵ်းပၢႆ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ၸဝ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး မိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း ၸင်ႇသူၼ်ၸႂ် ၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈၼမ်ႉတွၼ်းၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၶဝ် ၵႂႃႇႁူၺ်းသူၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႄႈ ၸဝ်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းမိူင်းရတ်ႉသျႃႊၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆ ႁွင်ႈၵၢၼ်သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ႁၢႆးငၢၼ်းဢွၵ်ႇဝႆႉပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼင်ႇၼႆ။

လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢူၺ်းလီ ဢၼ်လႆႈဝႆႉဝၢင်းတမ်းၸႂ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်းၸိုင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊၼႆလႄႈ ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်းၵေႃႈ တုမ်ႉတွပ်ႇဝႃႈ ပေႃးပဵၼ်တႃႇ မိူင်းရတ်ႉသျႃႊၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႈတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်း ၼႆယဝ်ႉ။

ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇသေ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵမ်းထူၼ်ႈ 7 ယဝ်ႉ။

ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ပီ 2021 ယဝ်ႉ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉၶဝ် ဢိုတ်းႁပ်းပႅတ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူင်းမၢၼ်ႈ တင်းၼမ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းႁူပ်ႉတၢင်းယၢပ်ႇ ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း၊ ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း လႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈသေတႃႉ ၽွင်းၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမိူင်းရတ်ႉသျႃႊၵေႃႈ ၵမ်ႉထႅမ်ၸွႆႈပၼ်လွင်ႈတၢင်းလူဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းမႃး ဢမ်ႇထၢတ်ႇ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၵေႃႈ တိုၵ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းယူႇ။ တႃႇလႆႈၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်ၶူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၽႅၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ် မိူင်းရတ်ႉသျႃး ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇ။

ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ 12 ၶေႃႈဢၼ်ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်း ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊမႃး တႃႇ 12 ၶေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ႁၢႆးငၢၼ်းဢွၵ်ႇမႃးဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ဝၢႆးလင်ၶၢဝ်းတၢင်းမိူင်းရတ်ႉသျႃႊယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်း မိူဝ်ႈၼႆႉ (20/8/2026) ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ သိုပ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵႂႃႇထႅင်ႈတီႈမိူင်းပႄႊလႃႊရုတ်ႊသ် ဝႃႈၼႆ။

ၶၢဝ်းတၢင်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵႂႃႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ဝၢႆးလင်ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ပီ 2021 ယဝ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ မီးၸွမ်းၼင်ႇတၢင်းတႂ်ႈၼႆႉ။

ပီ 2021 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ယူႇၼႂ်းၼၢမ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၵႂႃႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ မိူင်းရတ်ႉသျႃႊ သႃႊၵႄႊသျူဝ်ႊၵူႊ။ ၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ တင်း မိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း လင်ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း။

ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမုလ်း ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁၢႆးငၢၼ်းဢွၵ်ႇဝႆႉတႄႉ ၼင်ႇၵႃႈၵဵပ်းႁွမ်တွမ်လႆႈဝႆႉ ၶေႃႈမုလ်း SIPRI Arms Transfers Database ၶၵ်ႉၵၢၼ်ၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်းတွင်း၊ သိုဝ်ႉ ၶၢႆၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ လႄႈ ၵၢၼ်ၵမ်ႉၸွႆႈၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉသေ မိူဝ်ႈပီ 2018 သိုၵ်းမၢၼ်ႈ သင်ႇသိုဝ်ႉ ႁိူဝ်းမိၼ်သႅၼ်း Su-30MK (Su-30SME)တီႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ၼိုင်ႈလမ်းၼႆႉ ၵိုင်ႇငိုၼ်းဢမေႊရိၵၼ်ႊတေႃႊလႃႊ 33 လၢၼ်ႉပၢႆ တႃႇ 6 လမ်းဝႆႉလႄႈ ၾၢႆႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ လႆႈၼမ်းဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်ၸိူဝ်းသင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ သူင်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2022 ၊ 2023 လႄႈ 2024 ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလီငၢမ်း ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 2020 ၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသင်ႇႁိူဝ်းမိၼ်သႅၼ်းဢၼ်တေႃႉသူင်ႇၶူဝ်းၶွင်လႆႈၼၼ်ႉထႅင်ႈလႄႈ ပီ 2025 ရတ်ႉသျႃႊၼမ်းဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် သႅၼ်း Mi-38 တႃႇ 3 လမ်း သူင်ႇပၼ်တီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ ပီ 2023 သိုၵ်းမၢၼ်ႈသင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် သႅၼ်း Mi-17 ထႅင်ႈ 3 လမ်း ရတ်ႉသျႃႊ လႆႈၼမ်းဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်သူင်ႇပၼ်တီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပီ 2024။

ၼွၵ်ႈလိူဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း လႄႈ ႁိူဝ်းမိၼ်တေႃႉသူင်ႇၶူဝ်းၶွင်သိုၵ်းယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပီ 2019 သိုၵ်းမၢၼ်ႈယင်းသင်ႇဢဝ် ၵႃးၵၢပ်ႇလဵၵ်း သႅၼ်း BRDM-2 တႃႇ 10 လမ်း။ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ရတ်ႉသျႃႊလႆႈၼမ်းသူင်ႇပၼ်တီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းပီ 2022 တင်းသဵင်ႈ။

ပီ 2022 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵႂႃႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊထႅင်ႈ ၵမ်းထူၼ်ႈ 2 ၶၢဝ်းတၢင်းပွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တူၵ်းလူင်းၵၼ်တင်း ရတ်ႉသျႃႊလွင်ႈတေႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁႅင်း ထၢတ်ႈ၊ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၼိဝ်ႊၶလီႊယိူဝ်ႊသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၶေႃႈပွင်ႇထုင်ႈၸိုင်ႈမိူင်း (MOU) တင်း ၵေႃႊပူဝ်ႊရေးသျိၼ်း Rosatom ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈရတ်ႉသျႃႊမႃး။ ပီ 2023 လိူၼ်ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁူမ်ႈတင်း ရတ်ႉသျႃႊသေ တႄႇပိုတ်ႇ သုၼ်ၵၢၼ်ၶေႃႈမုလ်းလွၵ်းလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၼိဝ်ႊၶလီႊယိူဝ်ႊ (Nuclear Technology Information Center) ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ႁူင်းၵၢၼ်ႁႅင်းထၢတ်ႈၼိဝ်ႊၶလီႊယိူဝ်းသႅၼ်းလဵၵ်ႉ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ တင်း မိူင်းရတ်ႉသျႃႊ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉသေ ယင်းသိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် တႃႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈပၼ်ႁႅင်းထၢတ်ႈ ၼိဝ်ႊၶလီႊယိူဝ်ႊသႅၼ်းလဵၵ်ႉ (Small Modular Reactor – SMR) ထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းပီ 2022 ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ လိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼၼ်ႉ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊထႅင်ႈ ၵမ်းထူၼ်ႈ 3။ ပွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁူပ်ႉထူပ်းတင်း ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ဝလႃႊတီႊမီႊယိူဝ်ႊပူႊတိၼ်ႊ ၵမ်းသိုဝ်ႈ။

ပီ 2025 လိူၼ်မၢတ်ႉသ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵႂႃႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊထႅင်ႈ ၵမ်းထူၼ်ႈ 4 ႁူပ်ႉထူပ်းၸွမ်း ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ တပ်ႉသိုၵ်း၊ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၸုမ်းလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ် လွင်ႈတႃႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵၼ် ၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွၵ်းလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢႃႊၵႃႊသ လႄႈ ႁႂ်ႈၵၢင်းယၢၼ်ၽေးၶဵၼ်ၼိဝ်ႊၶလီႊယိူဝ်ႊ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းၶူင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပႃးလွင်ႈၶူင်းၵၢၼ်လူင် တႃႇၵေႃႇသၢင်ႈ တႃႈႁိူဝ်းၼမ်ႉလိုၵ်ႉ တီႈဝဵင်းတႃႈဝၢႆ (ထားဝယ်) လႄႈ ၶူင်းၵၢၼ်ႁႅင်းထၢတ်ႈ သႅၼ်းယႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေတႃႉ ယွၼ်ႉပၼ်ႁႃၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၼႂ်းမိူင်းယူႇလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇပဵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၶူင်းၵၢၼ်လူင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး။

ထိုင်မႃး လိူၼ်မေႊ ပီ 2025 မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ပွၵ်ႈၵမ်း 5 တီႈပၢင်ဢွင်ႇပေႉပွႆးတိုၵ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလူင် 80 ပီတဵမ် တီႈဝဵင်းမေႃႇသၵူဝ်ႇသေ ႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်း ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၵႃႊသၵ်ႊသတၼ်ႊ Kassym-Jomart Tokayev ဢၼ်မီးလွင်ႈၸမ်ၸႂ်ၵၼ် တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ။

ပီ 2025 လိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊၵေႃႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵႂႃႇမိူင်းရတ်ႉသျႃႊထ်င်ႈ ပွၵ်ႈၵမ်း 6 ႁူပ်ႉထူပ်းၸွမ်း ၽူႈၵုမ်းၵၢၼ်လူင် ၵေႃႊပူဝ်ႊရေးသျိၼ်း Rosatom ၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈရတ်ႉသျႃႊ Mr. Alexey Likhachev သေ လူင်းလၢႆးမိုဝ်းမႃး ၵဵဝ်ႇၵပ်းႁႅင်းထၢတ်ႈ ဢၼူႉမိဝ်ႊ ထႅင်ႈသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ႁႅင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၾႆးၾႃႉ ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈထိုင်တီႈၶၢတ်ႇၵႂႃႇၵေႃႈမီးလႄႈ ၽွင်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလူမ်ႉ ၵၢၼ်သိုၵ်းဢမ်ႇၼိမ်ယူႇၼၼ်ႉ တေၶတ်းၸႂ်ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊသေ ၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းၵၢၼ်ႁႅင်းထၢတ်ႈ ၾႆးၾႃႉ ဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းႁႅင်းထၢတ်ႈၼိဝ်ႊၶလီႊယိူဝ်ႊ ဝႃႈၼႆ။

ၶူင်းၵၢၼ်ၼိဝ်ႊၶလီႊယိူဝ်ႊၼႆႉ တေလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၸၼ်ႉသုင်၊ ငိုၼ်းတွင်းၼမ်လူၼ်ႉလိူဝ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းတူၵ်းၵိၼ်းယူႇၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ဝႆႉၼၵ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ်ၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉသေ ၶိုင်ပွင်ဝူၼ်ႉသိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယူႇမႅၵ်းမႅၵ်းသေတႃႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉမီးၵၢၼ်လၢတ်ႈၸႃၵူၺ်း ဢမ်ႇပႆႇႁၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၽေႃႇၼမ်ႉၼႄတူဝ်သင်လႆႈတေႉတေႉ။