လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၼႆႉ မီးတၢင်းၼမ်လၢႆ မိူၼ်ၼင်ႇပဵၼ် ယွၼ်ႉမူင်ႈမႅင်း ပႅတ်ႊတီႊရီႊယိူဝ်ႊ၊ ဝၢႆးရၢတ်ႉ၊ toxins လႄႈ မိူဝ်ႇတၢင်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းၵိၼ်ပဵၼ်ၵွင်ႉ (food poisoning) ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၸွမ်းၶၢဝ်း (Cholera) ၼႆႉ တိတ်းၸပ်းဝႆးသေ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ သင်ဢမ်ႇ ယူတ်းယႃလီလီၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆၸူဝ်ႈမူင်းၵူၺ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးထိုင်သၢႆၸႂ်၊ လူႉသဵင်ႈသၢႆၸႂ်ၵႂႃႇလႆႈ။

ပဵၼ်ယွၼ်ႉသင်

တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇ ဢၼ်ပဵၼ်ယွၼ်ႉမူင်ႈမႅင်းပႅတ်ႊတီႊရီႊယိူဝ်ႊ Vibrio Cholerae ၼႆႉ တိတ်းၸပ်းမႃးတီႈ ၵိၼ်မႅၼ်ႈၼမ်ႉ လႄႈ တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉၸိူဝ်းဢမ်ႇမူတ်းသႂ်။

ၸိူဝ်ႉမႅင်းပႅတ်ႊတီႊရီႊယိူဝ်ႊ Vibrio Cholerae ၼႆႉ မီးဝႆႉၸိူဝ်ႉၽၼ်းၽႄတၢင်းၼမ်လၢႆသေတႃႉ သႅၼ်း O1 တင်း O139 ၼႆႉတႄႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၽႄႈလၢမ်း တိတ်းၸပ်းၵၼ်ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၽုင်။ သႅၼ်းၸိူဝ်ႉမူင်ႈမႅင်း ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် သေတႃႉ ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်တႄႉ မိူၼ်ၵၼ်ၵူၺ်း။

ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ် လႄႈ လွင်ႈတိတ်းၸပ်းၵၼ်

တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇသႅၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈတိတ်းၸပ်းမႃးတီႈ ၼမ်ႉ လႄႈ တၢင်းၵိၼ်ယႅမ်ႉၸိူဝ်း ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် (မီးမူင်ႈမႅင်း)၊ ႁၢၵ်ႈ လႄႈ လွင်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ တူဝ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ဝႆႉ။ သင် ဢမ်ႇသႂ်ႇထူင်မိုဝ်းသေ ၵႂႃႇယိပ်းတိူဝ်ႉ တူဝ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇသေလူႉတၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈတိတ်း ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်လႆႈ မိူၼ်ၵၼ်။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၵူႈၵေႃႉ၊ မွၵ်ႈ 20% ၼႆႉ တေၼႄ ၾၢင် ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်သေ တေဢမ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈၼႂ်းၵူၼ်းပဵၼ် 10 ၵေႃႉၼၼ်ႉ တႃႇ 1 ၵေႃႉတႄႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ႁၢဝ်ႈ ႁႅင်းယူႇ။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိတ်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၵမ်ႈၼမ်ၼၼ်ႉ တေတႄႇပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 12 ၸူဝ်ႈမူင်း ထိုင် ၶၢဝ်းတၢင်း 5 ဝၼ်း။ မၢင်ၸိူဝ်းတွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇႁၢဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ ၶၢဝ်းတၢင်း လၢႆၸူဝ်ႈမူင်းၵူၺ်း ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသုမ်း ထၢတ်ႈၼမ်ႉၵႂႃႇၼမ် သင်ဢမ်ႇယူတ်းယႃၶိုတ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၸိုင် ၸၢင်ႈလူႉသုမ်းသၢႆၸႂ်လႆႈ။

ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်သမ်ႉ …

• တွင်ႉၵႂႃႇပဵၼ်ၼမ်ႉ ၼမ်ႁႅင်း (သီမၼ်းမူၼ်ႇဢူၼ် )

• တွင်ႉဢိဝ်ႈ၊ ယွၼ်ႉဢေႃႉႁၢၵ်ႈ သုမ်းထၢတ်ႈၵိူဝ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပေႃႇပိုၼ်ႉၶၼ် ၊ ဢူၼ်ႈၼူၼ်း ဢမ်ႇမီးႁႅင်း

• တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း (ပြင်းထန်ဝမ်းလျှောခြင်း) ၼႆႉ ယွၼ်ႉၾၢႆႈဢွၵ်ႇပဵၼ်ၼမ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၵႆႉၵႂႃႇၽၢႆႈ သေတႃႉ ၼႂ်းၶၢဝ်း ယၢမ်းပွတ်းပွတ်းၵူၺ်း ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဢူၼ်ႈၼူၼ်းသေ ႁႅင်းလိူတ်ႈတူၵ်း၊ ယဵဝ်ႈဢွၵ်ႇဢေႇ၊ မၢၵ်ႇၵႅဝ်ႈလူႉၵွႆ လႄႈ ၸၢင်ႈပဵၼ် shock ။ ပေႃးဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈယူတ်းယႃ ၸၢင်ႈလူႉသဵင်ႈ သၢႆၸႂ်။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႂ် ၸၢင်ႈပဵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း

•  ၵူၼ်းမီးတၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ် ၸပ်းတူဝ်ဝႆႉ

• ၵူၼ်းၸိူဝ်း လႆႈၽႃႇတတ်း ႁူင်းၶဝ်ႈဝႆႉ

• ၵူၼ်းၸိူဝ်းထၢတ်ႈ ဢႅတ်ႉၸိတ်ႉ တီႈၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ႈ ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈ (Achlorhydria)

ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႂ် ထုၵ်ႇလီတိူဝ်းသႂ်ႇၸႂ်လုမ်းလႃး

တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၸွမ်းၶၢဝ်းၼႆႉ ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၵၼ်တၢင်း ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ် လႄႈ ထၢင်ၽၢႆႈဢမ်ႇၵုမ်ႇ ထူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းဝဵင်းယႂ်ႇ ၵူၼ်းၵိုၼ်းၶွၼ်ႈ၊ ၸွမ်းပၢင်သဝ်း ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးသိုၵ်း၊ ပၢင်သဝ်းၵူၼ်းပၢႆႈၽေး၊ ႁူင်းႁဵၼ်း လႄႈ ဢွင်ႈတီႈၵူၼ်းၵိုၼ်းၶွၼ်ႈ၊ ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ၺႃး ၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၾၢင်ႉၽေး တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်။

လွၵ်းလၢႆးယူတ်းယႃသမ်ႉ …

ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ထၢတ်ႈၼမ်ႉၸိူဝ်းလႆႈသုမ်းၵႂႃႇ

တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈသုမ်းထၢတ်ႈၼမ်ႉၼမ်ႁႅင်းလႄႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈတႄႇပဵၼ် တွင်ႉႁေႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီ ၵိၼ်ပၼ်ၼမ်ႉထၢတ်ႈၵိူဝ် ႁႂ်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈပဵင်းပေႃး။

ထၢတ်ႈၵိူဝ် (ဓာတ်ဆား) ၼၼ်ႉ တေလႆႈပဵၼ်သႅၼ်းဢၼ်မႅၼ်ႈၸွမ်းၼင်ႇ ၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီလုမ်ႈၾႃႉ (WHO) မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ၊ ၼမ်ႉထၢတ်ႈၵိူဝ် ၼိုင်ႈထူင်ၼၼ်ႉ တေလႆႈသႂ်ႇၼမ်ႉ 1 လိတ်ႉ (1လီႊတိူဝ်ႊ)။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇ သႅၼ်းပၢၼ်ၵၢင် (ဢမ်ႇပေႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်း)ၼၼ်ႉ ၼႂ်းဝၼ်းတႄႇပဵၼ်တွင်ႉၵႂႃႇ ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ပၼ်ၼမ်ႉထၢတ်ႈၵိူဝ်သႂ်ႇလေႃးၼမ်ႉ မွၵ်ႈ 6 ထူင် (6 လီႊတိူဝ်ႊ)။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းသုမ်းထၢတ်ႈၼမ်ႉၵႂႃႇ ၼမ်ႁႅင်းတႄႉ တႃႇတေၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်ၶိုၼ်းထၢတ်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈသမ်းၶဵမ် (သမ်း  ၼမ်ႉထၢတ်ႈၵိူဝ် ၶဝ်ႈၼႂ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈ – IV treatment) ။

သင်ဝႃႈ ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်ထၢတ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်သုမ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၶိုတ်းတၼ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၸိုင် ၸၢင်ႈၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈပၼ် သၢႆၸႂ် ၵူၼ်းပဵၼ်လႆႈ။

သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉထၢတ်ႈၵိူဝ် (ႁႃယၢပ်ႇ)ၼႆၸိုင် ၵိၼ်ပၼ် ၼမ်ႉၽၵ်း(စွပ်ပြုတ်) ၊ ၶဝ်ႈတူမ်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ် ၸိူဝ်း ၼႆႉၵေႃႈလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼမ်ႉဝၢၼ်ၼမ်ႉၸဵမ်းဢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ဢဵၼ်ႁႅင်း  Energy drink ၸိူဝ်းပႃး ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ် ယွၼ်ႉတေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇ ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၶိုၼ်ႈမႃး လိူဝ်ၵဝ်ႇ။

သင်ဝႃႈ ယူႇသဝ်းဝႆႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ လႆႈပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ႁႃသိုဝ်ႉၼမ်ႉထၢတ်ႈၵိူဝ်ယၢပ်ႇၼႆၸိုင် ဢဝ်ၵိူဝ်ဝၢၼ် 6 ၸေႃႉ ၼမ်ႉၼဵင်ႈ လႄႈတင်း ၵိူဝ်ၶိုင်ႈၸေႃႉၼမ်ႉၼဵင်ႈ မႃးသႂ်ႇလေႃးၵၼ်ယဝ်ႉ သႂ်ႇၼမ်ႉ 1 လိတ်ႉသေ ၵိၼ်တႅၼ်းတၢင် ၼမ်ႉ ထၢတ်ႈၵိူဝ်လႆႈယူႇ။

ယႃႈယႃၶႃႈမူင်ႈမႅင်း

ၵူၼ်းၸိူဝ်းတွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၵူႈၵေႃႉ  ဢမ်ႇလူဝ်ႇလႆႈၵိၼ် ယႃႈယႃၶႃႈမူင်ႈမႅင်း၊ သင်ဝႃႈတေၵိၼ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီမေႃလိူၵ်ႈ ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈ။ ယႃႈၶႃႈမူင်ႈမႅင်း ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼင်ႇႁိုဝ်တွင်ႉတေဢမ်ႇ ႁေႈႁိုင်သေ လူတ်းယွမ်း ပၼ်ပႃး တၢင်းၼမ် ထၢတ်ႈၼမ်ႉဢၼ်လူဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေၸႂ်ယႂ်ႇယႃႈယႃၶႃႈမူင်ႈမႅင်းဢၼ်လဵဝ်သေ ယူတ်းယႃၵူၺ်းတႄႉဢမ်ႇလႆႈ၊ ထၢတ်ႈၼမ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈၽိူမ်ႉထႅမ်ပႃးၸွမ်း၊ သင်တေၵိၼ်ယႃႈယႃၶႃႈမူင်ႈမႅင်း ဢမ်ႇၼၼ် ယႃႈယႃၼႆၸိုင် ထုၵ်ႇလီႁဵတ်း ၸွမ်းၼင်ႇ မေႃယႃ ၶဝ်ၼႄႉၼမ်းပၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။

တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇသေတႃႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီတိုတ်း တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ

တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၼႆသေတႃႉ ၶဝ်ႈၽၵ်းတၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ မူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ ၵိၼ်လႆႈယူႇ။ ၵိၼ်ပၼ် တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်ဢူၼ်ႈ၊ ဢၼ်ယွႆႈငၢႆႈ လႄႈ ဢၼ်ဢုၼ်ႇဢုၼ်ႇမႆႈမႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵိၼ်ပၼ် ၼမ်ႉၽၵ်းၼမ်ၼမ်၊ သင်ပဵၼ်လုၵ်ႈ ဢွၼ်ႇ လဵၵ်ႉၵေႃႈ သိုပ်ႇသွမ်ၼူမ်းၵႂႃႇလႆႈယူႇ။

ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ် ယႃႈယႃၶႃႈမူင်ႈမႅင်းဝႆႉလူင်ႈၼႃႈ ဢွၼ်တၢင်း

ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇပဵၼ် တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၼႆသေ ၵိၼ်ယႃႈယႃၶႃႈမူင်ႈမႅင်း ႁႄႈၵင်ႈဝႆႉဢွၼ်တၢင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်း ယွၼ်ႉမၼ်းတေဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉမႅင်းလိုၼ်ႈယႃႈယႃ လႄႈ ၽႄႈလၢမ်းၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးၵူၺ်း။

သင်ဝူၼ်ႉဝႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမႅင်း တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇ (ကာလဝမ်းရောဂါ) ၼႆၸိုင်ႁႂ်ႈၵႂႃႇယူတ်းယႃ တီႈႁွင်ႈယႃ/ႁူင်းယႃဝႆးဝႆး။ မိူဝ်ႈၽွင်ႈတိုၵ်ႉမီးၸွမ်းတၢင်း တေၵႂႃႇႁူင်းယႃၼၼ်ႉၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ပၼ်ၼမ်ႉထၢတ်ႈၵိူဝ်ႁႂ်ႈၵုမ်ႇ ထူၼ်ႈသေ ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်ထၢတ်ႈၼမ်ႉယူႇ။

သင်ဝႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းယူႇႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၼႆ ယႃႇတူၵ်းၸႂ်။ တၢင်းပဵၼ်သႅၼ်းၼႆႉ သင်ယူတ်းယႃၶိုတ်းတၼ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၸိုင် ၸိုၼ်ႈၶႅၼ်းလႆႈၶိုၼ်းယူႇ။ တၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသုမ်းထၢတ်ႈ ၼမ်ႉၵႂႃႇၼမ်လႄႈ လူဝ်ႇလႆႈၵိၼ်ပၼ်ၼမ်ႉထၢတ်ႈၵိူဝ်ၼမ်ၼမ်၊ သုၵ်ႉလၢင်ႉမိုဝ်းလီလီ လႄႈ လူဝ်ႇလႆႈၵႂႃႇယူတ်းယႃ တီႈႁွင်ႈ ယႃ/ႁူင်း ယႃဢၼ်မီးၸမ်ႁိမ်းႁွမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇသဝ်း။

သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းပဵၼ် ဢေႃႈႉႁၢၵ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇၵိၼ်သင်လႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႆတႄႉ ထုၵ်ႇလီသူင်ႇၵႂႃႇ ယူတ်းယႃတူဝ် တီႈႁူင်းယႃဝႆးဝႆး ၼႆယဝ်ႉ။ 

ဢၢင်ႈဢိင်ၶေႃႈမုလ်းတီႈ DVB