ႁႄႈလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ် ၶူင်သၢင်ႈဢွၵ်ႇၾူၼ်း၊ ရူတ်ႉၵႃးၾႆးၾႃႉ (EV) ၊ ၶွမ်ႊ ပိဝ်ႊတိူဝ်ႊ၊ မၢႆႉသ်ၶရူဝ်ႊၾူၼ်း ၶိူင်ႈဢီႊလႅၵ်ႊထေႃႊၼိၵ်ႊ ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် တူဝ်လမ်ႇလွင်ႈလူင် တွၼ်ႈတႃႇၵၢပ်ႈပၢၼ် AI ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ၶိူင်ႈတီႈဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼွၵ်ႈလိူဝ်ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းပၢၼ် AI ယၢမ်းလဵဝ်ပဵၼ်လၵ်းယဝ်ႉ ႁႄႈလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈပႃး ၼႂ်းၵၢၼ်ၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၾႆးၾႃႉ လူၺ်ႈသၢႆလူမ်း ၊ ၸႂ်ႉ တိုဝ်းလႆႈ ၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၶူဝ်းသိုၵ်း ၵူႈလွင်ႈၼၼ်ႉ ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။

ယၢမ်းလဵဝ် မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ၵုမ်းဝႆႉလွၵ်းၵၢတ်ႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ႁႄႈလိၼ် ပဵၼ်လၵ်း။ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်မီးဝႆႉ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉ ထီႉၼိုင်ႈ။ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼမ်ၵူႈပီ ၼိုင်ႈပီၼႆႉ တၢင်းၼမ်မီးယူႇမွၵ်ႈ 270000 တၼ်ႊ။ ၵၢၼ်ၶုတ်းဢဝ်ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ မွၵ်ႈ 70% ၼႆႉ မိူင်းၶႄႇသုမ်ႇငမ်းဝႆႉသေ ပဵၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးႁူင်းၸၢၵ်ႈၶတ်းလိူၵ်ႈ (သန့်စင်စက်ရုံ) ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်း ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်းၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈ။

ၸိုင်ႈမိူင်းတၢင်ႇမိူင်းၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁႃလႄႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ် ႁႂ်ႈၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇယူႇႁင်းၽႂ်မၼ်း။ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈႁႄႈလိၼ် 45000 တၼ်ႊၵူႈပီႊဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဝႆႉထီႉသွင် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ။ မိူင်ႊဢမေႊရိၵၼ်ႊၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ Mountain Pass ၶႄႊလီႊၽူဝ်ႊၼီႊယိူဝ်ႊသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပဵၼ်လၵ်း။

မိူၼ်ၼင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းဢေႃႊသထရေႊရီႊယိူဝ်ႊၵေႃႈ ၶုတ်းဢဝ်ႁႄႈလိၼ် ၼႂ်း Mount Weld ၾၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းဢေႃႊသထေးလ်ရီႊယိူဝ်ႊ ပဵၼ်လၵ်းသေ ၼိုင်ႈပီၼႆႉႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တင်းၼမ် 13000 တၼ်ႊၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉထီႉသီႇ။ ၶတ်းၸႂ်ၶႄႉ မိူင်းၶႄႇႁႂ်ႈၶိုတ်းတၼ်းယူႇ။

ၵၢၼ်ၶုတ်းလႄႈ ၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်ၼႆႉ မိူင်းထႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇယွမ်းတၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လႆႈဝႆႉပဵၼ်မၢႆထီႉ 5 သေ ၼိုင်ႈပီႊၼႆႉႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ် မွၵ်ႈ 13000 တၼ်ႊသေ ပေႃးတူၺ်းၶိုၼ်းၸိုင် လႆႈဝႃႈၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ် တၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇ ဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းထႆးၵေႃႈ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇတေႉတေႉ။

ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼႆႉ မီးဢွင်ႈတီႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်သွင်တီႈ။ တီႈၼိုင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၼႂ်းၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ မွင်ႊၵူဝ်ႊလီႊယိူဝ်ႊ ဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်သႅၼ်းမဝ်။

ပိုၼ်ႉတီႈဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ် (Bayan Obo) ပႃႊယၼ်ႊဢူဝ်ႊပူဝ်ႊ ႁိမ်းဝဵင်း Baotou ၸဵင်ႇႁွင်ႇမွင်ႊၵူဝ်ႊလီႊယိူဝ်ႊၼႆႉ ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ။ ဢွင်ႈတီႈၶုတ်းႁႄႈလိၼ် ၼႂ်း မိူင်းၶႄႇ 83% ပၢႆၼႆႉ မီးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉတင်းသဵင်ႈသေ ပဵၼ်ႁႄႈလိၼ်သႅၼ်းမဝ် ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း။

ပိုၼ်ႉတီႈ ဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်သႅၼ်းၼၵ်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ႁိမ်းႁွမ်းဝဵင်းၵၢင်ႉၵျူဝ်ႊ ၸွမ်းသၼ်လွႆ ၸႄႈဝဵင်းၵျႅၼ်ႊသျီႊ။ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ႁႄႈလိၼ်မၼ်းဢွၵ်ႇဢေႇလိူဝ် ၾၢႆႇဢွၵ်ႇမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ သေတႃႉ ႁႄႈလိၼ်သႅၼ်းၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇၵူႈသႅၼ်း သႅၼ်း လႄႈ ဢၢႆႊတီႊ (IT) ၸၼ်ႉသုင်။

ၼွၵ်ႈလိူဝ် သွင်ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးဢမ်ႇပႆႇႁိုင်ၼၼ်ႉ ထူပ်းႁၼ်ထႅင်ႈ ဢွင်ႈတီႈဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်ယႂ်ႇလူင် တီႈၼႂ်းၸႄႈမိူင်းသီႊၶျွမ်ႊ ပဵၼ်ႁႄႈလိၼ်သႅၼ်းမဝ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၵႂၼ်ႊတူင်ႊ လႄႈ ၵွမ်ႊသျီႊၵေႃႈ ဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်သႅၼ်းၼၵ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၸႄႈမိူင်းၵျႅၼ်ႊသျီႊ တၢင်းမိူင်းၶႄႇပွတ်းၸၢၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။

ႁႄႈလိၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ

လီဢၢမ်းသုတ်းၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ၶုတ်းဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်ၼမ်မိူၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈ ၼိုင်ႈပီၼႆႉ မွၵ်ႈ 31000 တၼ်ႊၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၵႂႃႇၶုတ်းဢွၵ်ႇၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပၢင်ဝႃႈ ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင် ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ သုတ်း။ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်) ၼႆႉ ဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်သႅၼ်းၼၵ်း ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ဝႃႈၼႆ။

ပေႃးၵဵဝ်ႇၵပ်းတင်းႁႄႈလိၼ်ၼႆႉ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ၊ မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊၶဝ်ၵေႃႈ သူၼ်ၸႂ်ႁႅင်းတေႉတေႉ ဝႃႈဝႃႈလႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်တူဝ်လွင်ႈယႂ်ႇတႃႇၶဝ်မႃးၶိုၼ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁႄႈလိၼ်ဢၼ်ဢွၵ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ၸွင်ႇတေပဵၼ်တူဝ် လွင်ႈယႂ်ႇတႃႇ ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ယူႇႁိုဝ်ၼႆႉ ဢဝ်ၶေႃႈတၢင်းတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်းၵၼ်လႆႈယူႇ။

ၵၢၼ်ၶုတ်းဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ် ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လႄႈ မိူင်းၶႄႇၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်

ယွၼ်ႉၶုတ်းဢဝ်ႁႄႈလိၼ်သႅၼ်းၼၵ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵျႅၼ်ႊသျီႊ ၾၢႆႇၸၢၼ်းမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်း ႁိုင်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလူႉၵွႆႁၢဝ်ႈႁႅင်း၊ ၶွမ်ႊပၼီႊမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၶၢမ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၶုတ်းဢဝ်ႁႄႈ လိၼ် ၼႂ်းမိူင်းၶၢင်။

ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ်သေ ထူပ်းႁၼ်ႁႄႈလိၼ်ၼႂ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၶႄႇ လႄႈ ၶွမ်ႊပၼီႊၶႄႇၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်းသေ လွၵ်းလၢႆးၸတ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶုတ်း ႁႄႈလိၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢဝ်မႃးတၢင်းမိူင်းၶႄႇသဵင်ႈသဵင်ႈလႄႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႄႇၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ။

ယၢမ်းလဵဝ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မီးၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈလိၼ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသိုၵ်းၶၢင် KIA ၵုမ်းၵမ် ထုင်ႉပၢင်ဝႃႈ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ ၼႃႈတီႈၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ၵုမ်းၵမ် ထုင်ႉမိူင်းပွၵ်ႉ (ၾၢႆႇႁွင်ႇ ဝဵင်းမိူင်းယၢင်း)၊ ပိုၼ်ႉတီႈၸုမ်းသိုၵ်းမိူင်းလႃး (NDAA) ၵုမ်းၵမ် ထုင်ႉ ၵဵင်းယၢင်း (ၾၢႆႇႁွင်ႇမိူင်းယု) လႄႈ ပိုၼ်ႉတီႈၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ ပွတ်းဢွၵ်ႇ (171) ၵုမ်းၵမ် ၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းသၢတ်ႇၸဵမ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပိုၼ်ႉတီႈၸုမ်းသိုၵ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ (MNDAA) ၵုမ်းၵမ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈတႄႇၸၢမ်း ၶုတ်းသွၵ်ႈႁႃတူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။

ဢွင်ႈတီႈၶုတ်းႁႄႈလိၼ် ထုင်ႉမိူင်းပွၵ်ႉ၊ ၵဵင်းယၢင်း၊ ပၢင်ဝႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၸိူဝ်းတိတ်းၸပ်း ၵၼ် တင်း မိူင်းၶႄႇတင်းသဵင်ႈ။ ဢွင်ႈတီႈမီးႁႄႈလိၼ် ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ မိူင်းသၢတ်ႈၵေႃႈ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇတိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇသေတႃႉ ပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ဢၼ်ယူႇၵိၼ်ၸမ်ၵၼ်တင်း မိူင်းၶႄႇ ပဵၼ်လၵ်းၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ ၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇလွတ်ႈၵၢင်းတင်းၶႄႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ထုင်ႉဢၼ်မီးႁႄႈလိၼ် ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) တင်းသဵင်ႈၼႆႉ ယူႇတႂ်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵုမ်းၵမ်ဝႆႉတင်းသဵင်ႈ။ ဢမ်ႇမီးၼႂ်းၼႃႈတီႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ ၵမ်းသိုဝ်ႈ။ လွၵ်းလၢႆးၶုတ်းႁႄႈလိၼ် ပၺ်ႇၺႃႇၵၢၼ်ထတ်းထွင် ဢဝ်ႁႄႈလိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ယူႇၼႂ်းၵမ်မိုဝ်းၶွမ်ႊပၼီႊၶႄႇမူတ်းမူတ်း။ ၶႄႇဢမ်ႇယွမ်းပၼ်ၵူၼ်းတင်းၼွၵ်ႈလၵ်ႉဢဝ်လွၵ်းလၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈလႃးလႃး။

မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉလႆႈၶၵ်ႉၵၢၼ်လၢႆးထွင်ဢဝ်ႁႄႈလိၼ် မွၵ်ႈ 90% ဝႆႉသေတႃႉ ပိူဝ်ႈတႃႇ ထွင်ဢဝ်ႁႄႈလိၼ်ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း (Dysprosium) လႄႈ (Terbium) တင်း ႁႄႈလိၼ်သႅၼ်းၼၵ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၸႄႈမိူင်းၶၢင် (မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်) ၼၼ်ႉ သၢမ်ပုၼ်ႉသွင်ပုၼ်ႈၵွၼ်ႇ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေထွင်ဢဝ်လႆႈႁႄႈလိၼ်ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းလႆႈၼၼ်ႉသမ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၶႄႇ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ယႂ်ႇၼိူဝ် ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းပိူင်ၵျၢမ်း ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်လၵ်းဝႆႉလႄႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၶူင်းၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈလီငၢမ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ဢမ်ႇယၢပ်ႇယဵၼ်းသင် တွၼ်ႈတႃႇမိူင်းၶႄႇၼႆ- ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်ၵမ်ႈၼမ် ဢွၼ်ထတ်းသၢင်ၵၼ်ၼင်ႇၼႆ။

ႁႄႈလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းလမ်ႇလွင်ႈၼႂ်းပၢင်ၵၢတ်ႇလုမ်ႈၾႃႉသႅၼ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶႄႇၼႆႉတေဢမ်ႇပၼ် ႁႄႈလိၼ်ဢၼ်တူၵ်းယူႇၼႂ်းမိုဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တူၵ်းၼႂ်းမိုဝ်းၽႂ်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။ ၾၢႆႇ ၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁႄႈလိၼ်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇမိူင်းၶႄႇၼႆႉ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ၊ မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊၶဝ်ၵေႃႈ မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈဝႆႉယူႇ။

ပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ်သမ်ႉ ပဵၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ-မိူင်းၶႄႇတင်းသဵင်ႈ။ ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆး ၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်မိူင်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈလီ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈယဝ်ႉ တေပၢၵ်ႈပၢႆႇဝၢႆႇၼႃႈပႅတ်ႈမိူင်းၶႄႇသေ ယွင်ႈဢဝ်ႁႄႈလိၼ်တင်းသဵင်ႈၶၢႆပၼ် မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ တင်းမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊၸိုင် မိူင်းၶႄႇတေၸၢင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းယူႇမိူၼ်ၵၼ်။

လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ မီးလွင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇၸွမ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း လႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႆႈလီၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ႁူႉလွင်ႈတၢင်းၼွၵ်ႈတၢင်းၼႂ်းၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈလႄႈ ၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၶႂ်ႈလဵၼ်ႈၶၢႆႉလွၵ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းမီး ၼမ်ႉၵတ်ႉႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈ။

ပေႃးတူၺ်းၶိုၼ်းငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်မိူင်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယၢမ်းလဵဝ်ၸိုင် တႅၵ်ႇယၢႆႈၸႅၵ်ႇၽႄၵၼ်လူင် ၵႂႃႇ ၸုမ်းၽႂ်ၸုမ်းမၼ်း ႁႃလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သမ်ႉပေႃးယၢပ်ႇဝႆႉယူႇလႄႈ တႃႇတေႁူမ်ႈၵၼ်တေႃႇသူႈၶိုၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီး ဢဵၼ်ႁႅင်းသင်ယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မိူၼ်ၼင်ႇႁႄႈလိၼ်ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇတင်းလုမ်ႈ ၾႃႉယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈလီ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်း ၶိူဝ်းၵေႃႈယဝ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမီးႁႅင်း တေႃႇသူႈလႆႈ လွင်ႈတႅၵ်ႇယၢႆႈလူင် ၼၼ်ႉလႆႈယဝ်ႉ။

မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊလႄႈ ႁႄႈလိၼ်

မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းယူႇႁိမ်းၵိၼ်ၸမ်ၵၼ်တင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်သေတႃႉ ပေႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၸိုင် ဢိင်ၼိူဝ်ၶူင်းၵၢၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၸွမ်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸုၵ်းမၼ်ႈၼိူဝ်မူႇပိူင်ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၼ်းသေ လဵၼ်ႈၵေႃႉၵၼ်တင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်ယူႇသေတႃႉ ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵၢၼ်သိုၵ်းမႃးတႄႉ မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊဢမ်ႇၶဝ်ႈယုင်ႈ ၸွမ်းသင် မိူၼ်မိူင်းၶႄႇ။

မိူင်းၶႄႇၼႆႉ မီးလွင်ႈတိတ်းတေႃႇၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ်တင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼမ် လိူဝ် မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊတေႉတေႉ။ မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်းၼႆႉ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇသိုဝ်ႇသၢၼ်ၵၼ်တင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈၺၢမ်ႉၶုၺ်ႈလိူဝ်မိူင်းၶႄႇတေႉတေႉ။

မိူဝ်ႈပီ 1998 ၽူႈမီးၸၼ်ႉၾၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊၵေႃႉၼိုင်ႈ လႅၼ်ႁွင်ႉဢဝ်ၽူႈၼမ်း တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းရၶႅင်ႇ (AA) ၵႂႃႇသေ လၢတ်ႈဝႃႈ တေပၼ်သုၼ်ႇလႆႈသၢင်ႈတပ်ႉပၢင် သဝ်း တပ်ႉၼမ်ႉဝႃႈၼႆ။ ၽွင်းၽူႈၼမ်းတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းရၶႅင်ႇ လႄႈ ၽူႈၼမ်း ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတပ်ႉသိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ 6 ၵေႃႉ ႁွတ်ႈၵႂႃႇထိုင်ဢွင်ႈတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊယိုဝ်းတၢႆၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉပႅတ်ႈတင်းသဵင်ႈ။

ၵူၼ်းသိုၵ်းၸိူဝ်းၵႂႃႇၸွမ်းသေ ၵိုတ်းဝႆႉတႃႇ 34 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊမၢပ်ႇၼႄး ဢဝ်တၢင်းၽိတ်းလိူင်ႈၵႃႉၶၢႆၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇထိူၼ်ႇၼႆသေ ပၼ်တူတ်ႈတၢမ်ႇ ၶွၵ်ႈၶင် (ထွင်ႇ) ႁိုင်ၼၢၼ်း 13 ပီ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီႈ 2025 ၽွင်းပၢင် တိုၵ်းၶၢဝ်းႁႅင်ႈၶၢဝ်းႁွင်ၼၼ်ႉ မီးပၼ်ႁႃလွင်ႈလွမ်ႉႁူဝ်ႉၶၢတ်ႈလႅၼ်လိၼ် ၵၼ်သေ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်း ႁွင်ႉဢဝ်ၵူၼ်းသိုၵ်း PDF ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈတမူး ၵႂႃႇၶႃႈႁႅမ်တၢႆပႅတ်ႈထႅင်ႈ 10 ၵေႃႉ။

ယွၼ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ ယၢမ်ႈႁၵ်းလင်ၼိူဝ် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႃး လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းလႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တိုၼ်းဢမ်ႇမီး လွင်ႈယုမ်ႇယမ်တမ်းၸႂ်ၼိူဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊထႅင်ႈ။

ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵမ်ႈၼမ် လႆႈၾၢင်ႉသေ လဵၼ်ႈၵေႃႉလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊ ယိူဝ်ႊ။ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇသႂၢင်းၵိၼ်ၼိူဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ယင်းၵမ်ႉထႅမ် ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇပၼ် ၸုမ်းၸိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႃႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ လွင်ႈၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊႁူႉ ၸွမ်းယူႇသေတႃႉ ဢမ်ႇၸတ်းၵၢၼ်ပၼ်ႁႃၼႆႉလႆႈတေႉတေႉလႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈၸင်ႇဢမ်ႇၵူဝ်ၵိၼ်။

သင်ပဵၼ်ၸုမ်းသၢၼ်ၶတ်းတေႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၸိုင် ပဵၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၵေႃႈလီ ဢမ်ႇယိပ်းၵေႃႈယဝ်ႉ ၾၢႆႇမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈဢမ်ႇႁတ်းၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ်ၶိူင်းမိုဝ်းလႃးလႃး။ ၵႃႈလႆႈဢဝ်သူင်ႇမွပ်ႈဢၢပ်ႈပၼ်ၶိုၼ်းတီႈၼႂ်းမိုဝ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ် လႄႈ ၵွင်ႉၵဵဝ်ႇၸွမ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႃႇၵ၊ ၵတႄးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးတၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇၵွင်ႉၵဵဝ်ႇၸွႆႈ ထႅမ်ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။

မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊၼႆႉ ဢမ်ႇတၼ်းၶိုတ်းလႆႈ တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈႁွႆးတိၼ်မိူင်းၶႄႇလႃးလႃး။ ၵွပ်ႈၼၼ် တႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ တေႁိမ်ဢဝ်ႁႄႈလိၼ်ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင် ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ တိုၼ်းဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉမွၵ်ႈၼၼ်ႉ။

မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊၵေႃႈမိူၼ်ၵၼ် ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ႈၸႂ်သူၼ်ၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈႁႄႈလိၼ်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယူႇၼႆသေတႃႉ ပေႃးၵဵဝ်ႇတင်း လိူင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) မႃးၸိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၶေႃႈတွပ်ႇဝႆႉၵမ်းသိုဝ်ႈ။

ပေႃးမိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ တင်း မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ မႃးထိုင်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇၸိုင် ၾၢႆႇမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ တိုၼ်းတေဢမ်ႇႁၼ်လီ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ။ မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ မိူင်းမၢၼ်ႈဢၼ်တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ဝႆႉသေ ႁႃလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ပႆႇလႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈၸုၵ်းမၼ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇမီးႁႅင်းၸၢင်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢင်ၸႂ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႃးလႃး။

သင်ဝႃႈ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မိူင်းမၢၼ်ႈ-မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ ဢၼ်မီးတၢင်းယၢဝ်းမွၵ်ႈ 1600 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊပၢႆၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇႁႄႈလိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶူဝ်းႁႄႈတိုၼ်းလၢင်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊၸၢင်ႈမီးတၢင်းမုင်ႈ မွင်းလႆႈယူႇ။

မိူင်းၶႄႇၵမ်ဝႆႉ ႁႄႈလိၼ်ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

ႁႄႈလိၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၶူဝ်းၵုၼ်ႇ လုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်တႄႉ ပဵၼ်ဝႆႉၶွင်လီလူင် ဢၼ်ၼိုင်ႈ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယၢမ်းလဵဝ်သေ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၽွင်းပၢင်တိုၵ်းယူႇလႄႈ ၸွင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႄႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ ၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တေဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ်တူဝ်ယိူဝ်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢဝ်ပဵၼ်ၽွၼ်းလီလႆႈႁိုဝ်ၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈမႆႈၸႂ်ယူႇ။

တႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄဢဝ်ႁႄႈလိၼ်ၶိုၼ်း ၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းသင်။ ၵုမ်ႇၸတ်း ပၢင်တိုၵ်းပၢင်သိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇဢမ်ႇထၢတ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် လူင်ပွင် ၸိုင်ႈသိုၵ်း တင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈလွင်ႈ ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ် ႁႄႈလိၼ် တူဝ်လမ်ႇလွင်ႈလူင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၼႂ်းၵူႈပၢႆးပၢႆး ၼၼ်ႉ မႃးၵုမ်းၵမ်ဝႆႉလႆႈ။

ႁႄႈလိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းလမ်ႇလွင်ႈလူင်သႅၼ်းၼိုင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) လႄႈ မိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈႁႃၸူး ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ယူႇၾၢႆႇလင် ၵမ်ၸိူၵ်ႈတေႃႇလူင် ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈဝႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢဝ်လႆႈႁႄႈလိၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင်ၼၼ်ႉလႆႈၵေႃႈ ၶဝ်ႈႁႃပႃး ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်သေ ယူႇၾၢႆႇလင် ၵမ်ၸိူၵ်ႈဝႆႉမိူၼ်ၵၼ်။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၽႂ် ၸုမ်းလႂ် ၵေႃႈတိုၼ်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႈႁိမ်ၶုတ်းႁႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၶႄႇၶုတ်းၼၼ်ႉလႃးလႃး။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၶႄႇၼႆႉတိုၼ်းတေဢမ်ႇယွမ်းႁႂ်ႈၽႂ်ၵႂႃႇတိူဝ်ႉ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်လွင်ႈယႂ်ႇမၼ်းငၢႆငၢႆႈ။