ဝၢႆးလင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ယုၵ်ႉယွင်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်း ၼႂ်းလုမ်းသၽႃး ဢၼ်မီးလုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွမ်သေ ႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ်ၼိူဝ်တၢင်း ႁဵတ်းသၢင်ႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈ မၼ်း တင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၵႃႈၶၼ်ၵုၼ်ႇၵိၼ်ယမ်ႉ၊ ၶူဝ်း ၶွင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းႁိူၼ်း တင်း ၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းၵေႃႈ ပုင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးမွၵ်ႈသွင်သၢမ်ပုၼ်ႈ။ ၵုၼ်ႇမၢင်ၸိူဝ်းႁႃသိုဝ်ႉယၢပ်ႇႁႅင်း ထိုင်တီႈၶၢတ်ႇၵႂႃႇၵေႃႈမီး  လႆႈဝႃႈငဝ်းလၢႆး ႁၢႆႉၸႃႉၵႂႃႇသုတ်း။

ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၵူၼ်းမိူင်းႁူပ်ႉလွင်ႈယၢပ်ႇၵိၼ်း ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် ဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်လူၺ်ႈၵၢၼ် တီႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁိမ်ယိုတ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းလိပ်းလိပ်းလႅင်လႅင်ဝႆႉ ႁိုင် ၼၢၼ်းၶၢဝ်းတၢင်း 5 ပီယူႇၼၼ်ႉ ၽိူဝ်ႇဝႃႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လႆႈၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ် 100 ဝၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ဢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇလႆႈယူႇသဝ်းၵတ်းယဵၼ် ၵႂႃႇမႃးဢမ်ႇလွတ်ႈလႅဝ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ ၺႃးမိပ်ႇငႅၼ်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၵႂႃႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ပိူဝ်ႈတႃႇၶဝ်ႈယူႇၼႂ်းၸုမ်းသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸဝ်ႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၸဝ်ႈရူတ်ႉၵႃးတၢင်ႇၵုၼ်ႇ ၶၢမ်ႈဝဵင်းလႄႈဝဵင်း မိူင်းလႄႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃး ႁေႉႁၢမ်ႈ ၵူတ်ႇထတ်း ထုၵ်ႇပလိၵ်ႈတင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မၢပ်ႇၼႄးဝႃႈ တေႃႉၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးဝႂ်လၢႆႇၸိၼ်ႇ (မၢႆၾၢင်) ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈၼႆသေ ယိုတ်းသိမ်းဢဝ်ၵႂႃႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢမ်ႇဝႃႈသႅၼ်းပၢၼ်လဵၵ်ႉၼုမ်ႇထဝ်ႈ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵူတ်ႇထတ်းမၢႆၾၢင်သႅၼ်းလဵဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ဢဝ်ၶိူင်ႈဢၢႆႊတီႊ IT ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းသွပ်ႊဝႄး ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း PSMS ၼၼ်ႉ မႃးတင်ႈဝႆႉၸွမ်းၵဵတ်ႉလၢၼ်ႇသေ ၵႂႃႇသ ၵႅၼ်း (Scan) ၵူတ်ႇထတ်းႁူဝ်ယွႆႈသပ်းသေးယဝ်ႉ တီႉၺွပ်းဢဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၵႂႃႇ ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ၵေႃႉ။

ၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇမီးတၢင်းမုင်ႈမွင်းၼမ် ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸမ်လူႉၵွႆ ယွၼ်ႉၵၢၼ်ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ လႄႈ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၼႂ်းမိူင်း ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈၽႂ်မၼ်းယူႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 31 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ ဝၼ်းသုၵ်း တူၵ်းမႅၼ်ႈဝၼ်းၶွပ်ႈတဵမ် 100 ဝၼ်း ၶွင်ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းလုမ်းသၽႃးဝႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်မူၼ်ႉမႄးၶိုၼ်း ႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ တေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ (GDP) ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈသုင်မႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇထႅင်ႈ 2 ပုၼ်ႈၼႆသေ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵႂႃႇဝႆႉ။

ၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇလၢတ်ႈပိုတ်ႇပၢင်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လၢတ်ႈပႃးလွင်ႈၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ။ ၵူၺ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် လွင်ႈတိုတ်ႉၸၼ်ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ တႃႇ ၸၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း လႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ဝၢင်းၽႅၼ်တႃႇၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈပႃး လွင်ႈတေသိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ ၶူင်းၵၢၼ်လူင် ၵေႃႇသၢင်ႈၾၢႆၸိူဝ်းလႆႈၵိုတ်းယင်ႉဝႆႉႁိုင်ၼၢၼ်း။ ၶူင်းၵၢၼ်လူင် ၵေႃႇသၢင်ႈၾၢႆၼိူဝ်ၵႄးမႄႈၼမ်ႉယႂ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၸိူဝ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၵၢၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈၾၢႆ လႄႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၶဝ် ယၢမ်ႈပၼ်ၾၢင်ႉတူၵ်ႇတၵ်ႉဝႆႉဝႃႈ “ၵၢၼ်သၢင်ႈၾၢႆၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ လႄႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းလူႉၵွႆ” ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႆယူႇ။

ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း လၢတ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လုမ်းသၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းမီးယူႇ 5 ၶေႃႈ။

ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်လီၸွမ်း ၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ

ပိူဝ်ႈတႃႇၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် တေဢွင်ႇမၢၼ်လႄႈပဵၼ်ၵၢၼ်ၵႂႃႇၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်း ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ ပၼ်ႁႅင်းဢီးၼိူဝ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁႂ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၽေႃႇၼမ်ႉၼႄ တူဝ်ၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၸိုင်ႈမိူင်း လုၵ်ႈၸုမ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊႁူမ်ႈၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း 5 ၶေႃႈ ၼၼ်ႉၼႆသေတႃႉ ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇတႄႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉႁၼ်လီၸွမ်းသေဢိတ်း။ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢတ်ႈပႃးၵႂႃႇဝႃႈ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊ 5 ၶေႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈၼွင်ႇမတ်ႉဢၼ် လုၵ်ႈၸုမ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊ တင်းသဵင်ႈတဵမ်ၸႂ်သေတူၵ်းလူင်း ၵူၺ်းပဵၼ် ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းဢၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈဢႃႊသီႊယၼ်ႊပီလႂ်ပီၼၼ်ႉ ႁဵတ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇႁၢႆးငၢၼ်းဢွၵ်ႇၸွမ်း ဝၢႆးလင်ပၢင်ၵုမ်လူင်ၵူၺ်းလႄႈ ႁုပ်ႈလႆႈဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈ ၽဵင်ႇပဵင်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ တေၶတ်းၸႂ်ၵႄႈလိတ်ႈၵႂႃႇ လိူင်ႈလၢဝ်းၵမ်းဢၼ်ဢၼ်ယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 2021 လိူၼ်ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊ ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉဢမ်ႇႁိုင် ၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊ ဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ်ၵႂႃႇ 5 ၶေႃႈ တီႈၵျႃႊၵႃႊတႃႊ ၼႂ်းလိူၼ်ဢႄႊပရႄႊလ် ႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ၵိုတ်းၵၢၼ်ႁုၵ်းႁၢႆႉၸိူဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇၼၼ်ႉ တင်းသဵင်ႈၼႆသေတႃႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းလႄႈ ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ ၸင်ႇဢိုတ်းႁပ်းပႅတ်ႈ ဢမ်ႇပၼ် ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းပၢင်ၵုမ်လူင်။

ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶိၼ်ၼမ်းၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွမ် ႁႂ်ႈပေႃးယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 လႄႈ ႁူဝ်ပီ 2026 ၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇၶဝ်ႈၶိုဝ်ႇၶဝ်ႈပႄလႆႈၵႄႈၵၢင်ၸုမ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊသေတႃႉ ဢႃႊသီႊယၼ်ႊတႄႉ တိုၼ်းဝႃႈဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉႁၼ်လီၸွမ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႃးလႃး။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း ဢမ်ႇပဵင်းပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ် ဢွၵ်ႇတေႃးသသေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ – ဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼႆႉ ႁၵ်းလင်ၼိူဝ်ၶေႃႈတိုဝ်းၵမ် ပၵ်းပိူင်သေ ၶဝ်ႈယုင်ႈသုၵ်ႉ ၸွမ်း ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇလႄႈ ၶႂ်ႈတုၵ်းယွၼ်းၶိုၼ်းႁႂ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) မီးသုၼ်ႇလႆႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်းၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ဢႃႊသီႊယၼ်ႊမိူၼ်ၵဝ်ႇ ၼႆဝႆႉယူႇ။

ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ

မိူဝ်ႈႁၢင်ပီ 2025 လႄႈ ႁူဝ်ပီ 2026 ၽွင်းၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွမ်ၼၼ်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ဢမ်ႇၸတ်း ႁဵတ်းလႆႈတင်းပတ်းပိုၼ်ႉတူဝ်ႈမိူင်း ၸႄႈဝဵင်းမၢင်တီႈ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈတေႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆသေတႃႉ ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးပၢင်တိုၵ်း လႄႈ လွင်ႈဢူၼ်ဢၢၼ်သုၵ်ႉယုင်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉ တီႈၽႂ်မၼ်းသေ လႆႈၶိုၼ်းယႃႉ ပႅတ်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵႂႃႇၵေႃႈမီး။ ယွၼ်ႉၼၼ် ပေႃးထိုင်မႃး ပီ 2027 ၼႆႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉတေၸတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈၸႄႈဝဵင်းၸိူဝ်းပႆႇလႆႈၸတ်းၼၼ်ႉႁႂ်ႈလႆႈၼႆ ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈမၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇဝႆႉ ၼႂ်းလုမ်းသ ၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈၼႆႉၵေႃႈ တေသိုပ်ႇၸတ်းၵႂႃႇ တႃႇ 102 ၸႄႈဝဵင်း ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ 172 တီႈ ပဵၼ်တႃႇ တီႈၼင်ႈၼႂ်းလုမ်းသၽႃးၵူၼ်းမိူင်း 89 တီႈ၊ သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ 15 တီႈ၊ သၽႃးၸႄႈမိူင်း လႄႈ တိူင်း 68 တီႈ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢွင်ႇပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ တေၸႂ်ႉ လၢႆးတၢင်းပိူင် (FPTP) ၽႂ်လႆႈ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၼမ်လိူဝ် ပိူၼ်ႈသုတ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢွင်ႇပေႉ ၼႆၼၼ်ႉ ၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ယဝ်ႉၵႂႃႇ ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ လႄႈ ႁူဝ်ပီ 2026 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းလႆႈ ၵူၺ်းမီးၸိူဝ်း ဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ် ႁၼ်လီၼိူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ဢမ်ႇႁတ်းတုမ်ႉတွပ်ႇထဵင်သင်ၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပိူင်ဝႆႉ ယႃႇႁႂ်ႈပႃႇတီႇ ၸိူဝ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းလႆႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သၢမ်ပုၼ်ႈၼႆႉ မွၵ်ႈသွင်ပုၼ်ႈပၢႆ ဢွၼ်ၵၼ်ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွမ်ၵူၺ်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွမ်ယူႇၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ၸႂ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း၊ ၶိူင်ႈၵွင်ႈလူင် လႄႈ ၶိူင်းၻရူၼ်ႊၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းယိုဝ်းသႂ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းမီးၵူၼ်းမိူင်းယူႇသဝ်း လူႉတၢႆၵႂႃႇ ဢေႇသုတ်း ၸမ် 200 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၺႃးတီႉ ၺွပ်းသေ ဢဝ်လိူင်ႈဝႆႉယွၼ်ႉ ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊၵမ် ၵၢၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း တင်ႈသေ မၵ်းမၼ်ႈႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉ မီးၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇၵေႃႉၼႆ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ႁၢႆးငၢၼ်းဢွၵ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ (USDP) ႁိုဝ် ပႃႇတီႇၶွၼ်ႉတဝ်ႉၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ သုတ်းၵႂႃႇလႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၶဝ်ႈဢဝ်တီႈယူႇဝႆႉၼႂ်း လုမ်းသၽႃး တႃႇ 25% ၼင်ႇလၵ်းမိူင်း 2008 တမ်းဝၢင်းဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင် ၸိုင်ႈမႂ်ႇယဝ်ႉ ယုၵ်ႉဢဝ်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ။

ပိုတ်ႇၽၵ်းတူဝႆႉတႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်

မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢတ်ႈၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လုမ်းသၽႃးဝႃႈ ပိုတ်ႇၽၵ်းတူ ႁပ်ႉတွၼ်ႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူႈၸုမ်း တႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆယူႇသေတႃႉ လပ်ႉလင်သမ်ႉ ဢွၵ်ႇၶေႃႈပူင်လူင်း ႁႂ်ႈၽူႈၵွၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉမႂ်ႇ ၸီႉသင်ႇလုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း ၵႂႃႇပွႆႇမၢၵ်ႇ၊ ၵႂႃႇၸွမ်းၸုတ်ႇၽဝ်ဝၢၼ်ႈ ႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ထၢင်ႇထိူမ်ဝႃႈ ၵမ်ႉထႅမ်ယူႇၾၢႆႇ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း။

တႄႇႁၢင်လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ ထိုင် ႁူဝ်လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉသ် ပီ 2026 မႃး ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁူပ်ႉထူပ်းၸွမ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း (EAO) 13 ၸုမ်း။ လႆႈမွၵ်ႇႁွင်ႉႁူပ်ႉထူပ်းၸွမ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်း NCA မိူၼ်ၼင်ႇ ၶွင်ႇသီႇဢဝ် ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA)၊ ၶွင်ႇသီႇငမ်းယဵၼ် တပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈ လႅဝ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်းၽိူၵ်ႇ (KNU/KNLA-PC)၊ ပႃႇတီႇမိူင်းမွၼ်းမႂ်ႇ (NMSP)၊ ၸုမ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈတီႊမူဝ်ႊၶရႅတ်ႉတိတ်ႉလႃးႁူႇ (LDU)၊ ၸုမ်းသိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ (DKBA) လႄႈ ပႃႇတီႇ လွတ်ႈ လႅဝ်းမိူင်းရၶႅင်ႇ (ALP) ၸိူဝ်းၼႆႉဝႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸိူဝ်းဢမ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆး၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSPP/SSA)၊ ၸုမ်းသိုၵ်းမိူင်းလႃး (NDAA)၊ ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ (UWSA)၊ ၸုမ်းသိုၵ်းလွႆ(တဢၢင်း) TNLA၊ ၸုမ်းသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၶျၢင်း (CNO)၊ ၶွင်ႊသီႊၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႃႇၵ NSCN-K/AM ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇ ဢူဝ်းၸွမ်းယဝ်ႉလီငၢမ်းၼႆ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၼႆ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ် ၽွင်းၵေႃႇမတီႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NSPNC) ၶဝ်ႁူပ်ႉထူပ်းၸွမ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းယူႇၼၼ်ႉ မိၼ်း ဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈႁႂ်ႈၸုမ်းသိုၵ်းၵႅတ်ႇၶႄၵူၼ်းမိူင်း (PDF) ဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ႁၼ်လီၸွႆႈထႅမ်ယူႇၾၢႆႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸူဝ်ႈၶၢဝ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (NGU) ႁႂ်ႈဝၢင်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ မွပ်ႈတူဝ်ယွမ်းၵၢၼ်ႉ။

ပီ 2026 ၼႆႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ႁွင်ႉဢဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ႁဵတ်းပၢင် ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆသေတႃႉ တႄႇလိူၼ်ဢႄႊပရႄႊမႃး ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း လႄႈ ၵွင်ႈလူင်၊ ၵွင်ႈဢွၼ်ႇ ၸတ်းဢဝ်ႁႅင်းသိုၵ်းၽိူမ်ႉထႅမ်ၵႂႃႇပိုတ်ႇပၢင် တိုၵ်းယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇယွမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းတိုၵ်းၸွမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတိုၵ်ႉလႆႈလူႉတၢႆ၊ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ တိုၵ်ႉလႆႈႁၢမ်း လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈ မီးဝႆႉတင်းၼမ်။

တေသိုပ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပၵ်းပိူင်ႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၵႂႃႇထႅင်ႈ

ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းဢႃႇယုတဵမ် 18 ပီၶိုၼ်ႈၼိူဝ်တေႃႇထိုင် 45 ပီ ယိင်းၵေႃႈယဝ်ႉၸၢႆးၵေႃႈလီ ၵူႈၵေႃႉၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းယိပ်းမၢႆၾၢင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ပေႃးဢႃယုတဵမ်ၼင်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉၸိုင် တေလႆႈၵႂႃႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၸွမ်းၼင်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ဝႆႉၼၼ်ႉၼႆ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇလၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇၼႆ။

ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းဢၼ်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇဢဝ်မႃးမူၼ်ႉမႄးသေၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီ 2010 ၼၼ်ႉသေတႃႉ ၵွၼ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈပႆႇယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ ၼိမ်တဵင်ႈဝႆႉႁိုင်ၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီပၢႆ။ လင်ပီ 2021 သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းယဝ်ႉဢမ်ႇႁိုင် မွၵ်ႈ 2 ပီ တႄႇႁၢင်ပီ 2023 လိူၼ်ဢွၵ်ႉထူဝ်ႊပိူဝ်ႊမႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈသုမ်းသိုၵ်းၼမ်ႁႅင်းလူၼ်ႉ လိူဝ် ထိုင်တီႈလႆႈၸုၼ်ႉတပ်ႉပၢင်သဝ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸုၼ်ႉပွႆႇတိူင်းသိုၵ်းၸွမ်းဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်သေ ၵူၼ်းသိုၵ်းၵေႃႈ ၺႃးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း တီႉၺွပ်းၵႂႃႇႁဵတ်းႁၢႆးသိုၵ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင် ႁူဝ်မိုၼ်ႇၵေႃႉ။ တႄႇလိူၼ်ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႇ ပီ 2024 မႃးၸင်ႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိုၼ်း ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းပဵၼ်တူဝ်ပဵၼ်တိၼ်ႇမႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပၢင်သွၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်းႁိုဝ် ပၢင်ႁွင်ႉဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၼႆႉ မီးၵႂႃႇ 26 ၸုပ်ႈ။ ပေႃးၼပ်ႉတၢင်းၼမ်ႁူဝ်ၵူၼ်းၸိုင် ၵူၼ်းၸိူဝ်းၺႃးတဵၵ်းတဵင်ႁွင်ႉ တီႉၺွပ်းၵႂႃႇ ၼၼ်ႉ မီးမွၵ်ႈ 130000 ၵေႃႉ။ ယွၼ်ႉပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်းဢၼ်ၼႆႉလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ဢွၼ်ၵၼ်တႅပ်းတတ်းသဵၼ်ႈၸႂ်လိူၵ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း ၸုၼ်ႉဝၢၼ်ႈၽၢတ်ႇႁိူၼ်းယေးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းငိူင်ႉၵႂႃႇယူႇသဝ်းဝႆႉ ၸွမ်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းၵမ်ႊပူႊၶျႃႊ၊ မိူင်းသိင်ႊၵပူဝ်ႊ၊ မိူင်းဢမႄႊရိၵၼ်ႊ၊ မိူင်းလၢဝ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လူၼ်ႉလိူဝ်။

ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ပေႃးတင်းၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ယူႇၼႆႉ ယူႇဝႆႉၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းလႂ်ၵေႃႈလီ တိုၼ်းလႆႈႁူပ်ႉတၢင်းယၢပ်ႇၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်းသေ ႁူပ်ႉၺႃးပၼ်ႁႃပၢႆးတူဝ် ပၢႆးၸႂ်လၢၵ်ႇလၢႆႁင်းၽႂ်မၼ်းယူႇ။ ၼႆႉပဵၼ်ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ၶုၼ်မိူင်းဢမ်ႇႁဵတ်းလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း လႄႈ ဢမ်ႇပၵ်းၸႂ်တူၺ်းလူပၼ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလီလီ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းတပႄးလုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆမၼ်း ႁဵတ်းပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း၊ ႁဵတ်းပူၼ်ႉပႅၼ်ပၵ်းပိူင်သိုၵ်း ၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းထူပ်းၽေးယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၸမ်ပၢင်တိုၵ်း ၼၼ်ႉၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ မၼ်းတႄႉ ယင်းတိုၵ်ႉယွင်ႈဢၢမ်းၼိူဝ် တပ်ႉသိုၵ်းမၼ်းသေ သိုပ်ႇၾၼ်သိုပ်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းတႃႇ ၵေႃႇသၢင်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ႁႂ်ႈပဵၼ် “တပ်ႉသိုၵ်းၶိုတ်းၸၼ်ႉ (Standard Army)” ၼႆယူႇမႅၵ်းမႅၵ်း ဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇႁၼ်ထိုင်သၢႆၸႂ်ၽႂ်လႃးလႃး။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းၶိုင်ၸႅၵ်ႇ ဢဝ်ၸုမ်းပလိၵ်ႈ ႁဵတ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၸုမ်းဢၼ်ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈၼိူဝ်ပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၼႆႁႂ်ႈပဵၼ်ၵႂႃႇသွင်ဢၼ်ၼႆယူႇ။ လွင်ႈတၢင်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉပဵၼ်တႃႇဢဝ်ၸုမ်းပလိၵ်ႈ ၶဝ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းၸုမ်းၵႂၢတ်ႇ လၢင်ႉၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁႂ်ႈၶဝ်ပၵ်းၸႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လွင်ႈၼၼ်ႉထိုင်တီႈထိုင်တၢင်းၼႆယူႇ။

ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၶိုင်ပွင်တႃႇသိုပ်ႇသၢင်ႈ ၶူင်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၾၢႆ ၼိူဝ်ၵႄးၼမ်ႉ

ၶူင်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၾၢႆ ႁိုဝ် ႁူင်းၾႆးၾႃႉ  ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉႁူဝ်ၵဵဝ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ (မြစ်ဆုံစီမံကိန်း) ၼႂ်းမိူင်းၶၢင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ယူႇၾၢႆႇလင်ၵုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ တင်းသဵင်ႈမီးယူႇ မွၵ်ႈ 10 ဢၼ်။ ပေႃးၶူင်း ၵၢၼ်ၼႆႉပၼ်ႇၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈၸိုင် တေၸၢင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈလႆႈတၢင်းလူဝ်ႇၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႄႈ ပိူဝ်ႈတႃႇႁဵတ်း သၢင်ႈၽေႃႇၼမ်ႉၼႄတူဝ်ၵႂႃႇလႆႈတေႉတေႉၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် တိုၵ်ႉၸၢမ်းႁဵတ်းသၢင်ႈတူၺ်း ၾၢႆႁႄႉၼမ်ႉသႅၼ်းလဵၵ်ႉ ၼိူဝ်ၼမ်ႉၵဵဝ် (ဧရာဝတီမြစ်)သေ ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းယူႇၼႆ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈၵႂႃႇၼင်ႇ ၼႆ။

ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၾႆးၾႃႉႁူဝ်ၵဵဝ်ဢၼ်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ႁိုဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ႈသၢင်ႈယူႇၼႆႉ ယူႇႁၢင်ႇၵႆၵၼ်တင်း ဝဵင်းလူင်ၸႄႈၼႃး (မျိတ်ႉၵျီးၼႃး) မွၵ်ႈ 30 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ ၵူၺ်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢွၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် သၢၼ်ၶတ်းဢွၵ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉ လႆႈၵိုတ်းယင်ႉၵႂႃႇ ၼႂ်းပၢင်ဢူးတဵင်းသဵင်ႇ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇႁၼ်လီၸွမ်း လွင်ႈၶူင်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၾၢႆႁဵတ်းဢွၵ်ႇၾႆးၾႃႉ ၼိူဝ်ႁူဝ်ၼမ်ႉၵဵဝ်ၼၼ်ႉထတ်းသၢင်ဝႃႈ သင်သၢင်ႈၶူင်းၵၢၼ်လူင်ၼၼ်ႉၸိုင်ႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉတေလူႉၵွႆ ႁၢဝ်ႈႁႅင်း၊ ၸၢင်ႈႁူပ်ႉၽေးၶဵၼ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ၊ ၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈပွင်ႇလႅင်းၼိူဝ်ၵၼ်၊ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇၸမ်ပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင် ၸဵမ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈဢွင်ႈတီႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၾိင်ႈထုင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶၢင် ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇၸွမ်း ဝႃႈၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ၶေႃႈဢၢင်ႈလွင်ႈၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမႃး ႁဵတ်းၼႃႈ  တိူဝ်ႈသေ ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ်လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းသၢၼ်ၶတ်းၼၼ်ႉသေ ၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းသၢင်ႈ တႃႇပၼ်ႇလႆႈၽႅၼ်ၵၢၼ် ၾႆးၾႃႉႁူဝ်ၵဵဝ်ၶိုၼ်း ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈယူႇမႅၵ်းမႅၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်ၶူၼ်ႉႁႃ ၽူႈမီးတၢင်းၽိတ်းၵဵဝ်ႇၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်

ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလီ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇတႄႉ တိုၼ်းလၢတ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ ၸိူဝ်းၸႂ်ႉ တိုဝ်းဢွၼ်ႊလၢႆႊသေ လွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ်ငိုၼ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တူဝ်ပၼ်ႁႃလၵ်းလၵ်းလူင် တႃႇမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်ယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပူၼ်ႉပႅၼ်တၢင်းၽိတ်းသေ ၺႃးၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တီႉၺွပ်း ဢဝ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ မွၵ်ႈ 75% သေ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈၸိူဝ်းယူႇႁိမ်းႁွမ်း တိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ်ၵၼ်တင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လၵ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈၶူဝ်း လႄႈ လၢႆးတၢင်းဢၢႆႊတီႊ ဢိၵ်ႇပႃး ယေးငိုၼ်း မိူင်းၼွၵ်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်ယူႇ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်လွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ်ငိုၼ်းတင်းဢွၼ်ႊလၢႆႊၼႆႉ ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵမ်ႈၼမ်လႄႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇတႄႉ မၢပ်ႇၼႄးဝႃႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၸၢဝ်း ၶိူဝ်းပွတ်းႁွင်ႇ၊ ပွတ်းဢွၵ်ႇ၊ ပွတ်းတူၵ်းၶဝ် တႄႇသူၼ်းၾႆးႁႂ်ႈၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ ႁိူင်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇႁႅင်း တေႉတေႉၼႆသေတႃႉ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈၵမ်ႈၼမ်တႄႉဢွၼ်ၵၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇတေၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၸုမ်း ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၼၵ်းၼႃလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်းၼႆယူႇ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈ ၵႂႃႇထႅင်ႈဝႃႈ တႃႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်း မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းထႆး လႄႈ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းသေ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ဝႆႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႃႇဢဝ်လိူင်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢွၼ်ႊလၢႆႊၼၼ်ႉၵေႃႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ မၵ်းမၼ်ႈပၵ်းပိူင်ၾိင်ႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်းသၽႃးၵႂႃႇပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႆႉ။