မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇ ႁူပ်ႉထူပ်းၸွမ်း သျီႊၵျိၼ်ႉၽိင်ႊ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းၶႄႇ ႁိုင်ၶၢဝ်းတၢင်း 5 ဝၼ်း။ ၵွၼ်ႇတေပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း လူင်ပွင် ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ လႆႈတူၵ်းလူင်း မႁႃႇပိဝ်ႇႁႃႇ ၽႅၼ်ၵၢၼ်လူင် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ် တေႃႇလွင်း ၵၼ်မႃး။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ၵႂႃႇမိူင်းၶႄႇယူႇၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယႃႇပျေႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃႇမတီႇဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉ လွင်ႈ ငမ်းယဵၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ  NSPNC  ၵေႃႈ ႁွင်ႉဢဝ်ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း ၸိူဝ်းယုမ်ႇယမ် တမ်းၸႂ် လႆႈသေ ၵႂႃႇႁူပ်ႉၽူႈၼမ်း ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ဢၼ်ပၵ်းသဝ်းငဝ်ႈငုၼ်းဝႆႉယူႇ ၼႂ်းဝဵင်းပၢင်သၢင်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၽူႈၼမ်း ၸုမ်းသိုၵ်းမိူင်းလႃး  NDAA  တီႈဝဵင်းမိူင်းလႃး။

ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ႁႂ်ႈငၢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၽွင်း မိူင်းၶႄႇ မွၵ်ႇႁပ်ႉယိုၼ်ႈမိုဝ်းႁွင်ႉဢဝ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇ ယဵမ်ႈတွင်ႈတဵဝ်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇယူႇၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ပိူင်းၼႄဝႃႈ ယိူင်းဢၢၼ်းၽႅၼ်ၵၢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်တင်း ၵၢၼ်တီႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေသိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈၵႂႃႇလႆႈၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈလႆႈဝႃႈယဝ်ႉ။

ပေႃးမႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းၶိုၼ်း ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ၸုမ်းသိုၵ်းမိူင်းလႃး တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉၸိုင် လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၵေႃႇမတီႇ ဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉလွင်ႈငမ်းယဵၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈ  NSPNC  ၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆႉ – ပဵၼ်တႃႇႁႂ်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း (EAOs) တင်းသဵင်ႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃးၸွမ်း ၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ပၢၼ်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈၵူၺ်း။

ဝၢႆးလင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း လႆႈႁပ်ႉၸၼ်ႉၸွမ်ၸိုင်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈလီငၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ – ပၢင်ဢုပ်ႇ ဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸွမ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ တေလႆႈၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ၼႂ်းႁၢင်လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ ဝၼ်းတီႈ 31 ၼႂ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း 100 ဝၼ်းၼႆလႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸင်ႇႁိပ်ႈၼႅတ်ႈၵႂႃႇဢုပ်ႇၸွမ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၸုမ်းယႂ်ႇၸုမ်းလူင်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်း။

လွင်ႈတၢင်းတီႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်းၸုမ်းသိုၵ်းမိူင်းလႃး လႄႈ သိုၵ်းဝႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵၼ်လွင်ႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်ပိုၼ်ႉတီႈႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလိူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉလွင်ႈလဵဝ် ၵူၺ်း။ မိူင်းလႃး တင်း သိုၵ်းဝႃႉၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇလူင်ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ (Proxy armies) ၶွင်မိူင်းၶႄႇၼႆယူႇ။

တင်းသွင်ၸုမ်းၼႆႉ ပူၵ်းတင်ႈဝႆႉငဝ်ႈငုၼ်း ႁိမ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇသေ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈယဝ်ႉ ၵၢၼ် သိုၵ်းၵေႃႈလီ ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈသၢၼ်ၶတ်း ႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇ ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႃးလႃး။ တိုၼ်းႁဵတ်း ပဵၼ် ဢူၺ်းလီသေ သိုပ်ႇႁၵ်ႉသႃဝႆႉ လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းၵၼ်တင်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်သဵင်ၵွင်ႈတႅၵ်ႇ ဢမ်ႇႁဵတ်း ပၢင်တိုၵ်းမႃး ႁိုင်ၼၢၼ်း ၶၢဝ်းတၢင်း 30 ပီပၢႆယဝ်ႉ။

သျီႊၵျိၼ်ႉၽိင်ႊၵေႃႈ လႆႈတူၵ်ႇတၵ်ႉလၢတ်ႈတီႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိုင်ႈယိုတ်းမိူင်း ႁႂ်ႈဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်းၼိူဝ် လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇသေ လၢတ်ႈဝႃႈႁၼ်လီၵမ်ႉ ထႅမ်ၸွမ်း ၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈငမ်း ယဵၼ်။ လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းတႄႉ ပိုၼ်ႉတီႈၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ၶူင်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမိူင်းၶႄႇ လႄႈ မိူင်းတႆးပွတ်း ႁွင်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ တူၵ်ႇတၵ်ႉဝႃႈ လွင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၶႂ်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉၶႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်တေႃႇလွင်း သၢင်ႈၶေႃႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ (Transactional) ၵၼ်တင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တင်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၵၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶူင်းၵၢၼ်လူင်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး မိူင်းၶႄႇ – မိူင်းမၢၼ်ႈ (CMEC) ၵိုတ်း ယင်ႉၶင်ႉၵႂႃႇဝႆႉသေ ၾၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၵေႃႈ သုမ်းၼမ်ႉမျၢတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်းၵႂႃႇတင်းၼမ်။

ၽွင်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ တင်း သျီႊၵျိၼ်ႉၽိင်ႊ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ တင်းသွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ဢွၵ်ႇၽိုၼ် လိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၵႂႃႇၽိုၼ်ၼိုင်ႈဝႃႈ “တေသိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ၶူင်းၵၢၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆး BRI မူႇၸေႊ-ဝဵင်းလိူဝ်ႇၵႂႃႇၸွမ်းၼင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ဝႆႉယူႇ” ၼႆ ပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵၼ်မႃး။

ၶူင်းၵၢၼ်လူင် ဢၼ်မိူင်းၶႄႇၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ႈသၢင်ႈလတ်းၽၢၼ်ႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယူႇမႅၵ်းမႅၵ်းၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ၸိူဝ်းယူႇတၢင်းပွတ်းၸၢၼ်း မီးသဵၼ်ႈတၢင်းတႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ၵႃႉၶၢႆ လတ်းၽၢၼ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ သူႇႁွတ်ႈထိုင်ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ (CMEC) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းလမ်ႇလွင်ႈလူင် တွၼ်ႈတႃႇမိူင်းၶႄႇတေႉတေႉ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေႁဵတ်းသၢင်ႈၶူင်းၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင် မိူင်းၶႄႇ ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလႆႈ လူၺ်ႈဢမ်ႇမီး ပၼ်ႁႃသင်ၼၼ်ႉ ပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းယူႇတိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇ-မိူင်းမၢၼ်ႈ ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ -မိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ လႄႈ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၸွမ်းၶူင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈမီးလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်တဵင်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၵွၼ်ႇ။

သိုၵ်းဝႃႉ (UWSA) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်မီးႁႅင်းငိုၼ်း ႁႅင်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ လႄႈ မီးဢေႃးၸႃႇ ဢႃႇၼႃႇႁူမ်ႇငမ်းလႆႈၼိူဝ် ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်း တူင်ႉၼိုင်ယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇလႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶႂ်ႈယိမ်မိုဝ်း သိုၵ်းဝႃႉ ႁဵတ်းပၼ်ၶူဝ်ၵၢႆႇ တႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငီႉပၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၶူင်းၵၢၼ်မိူင်းၶႄႇ ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၶႂ်ႈၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈဝႃႈ တႃႇၸတ်းၵၢၼ် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၶူင်းၵၢၼ် တႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸတ်း ၵၢၼ်လႆႈ တဵမ်ထူၼ်ႈယူႇၼႆ – ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၸိူဝ်းပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၸွမ်သိုၵ်းယႃႇပျေႉၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၾၢႆႇၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ သိုၵ်း မၢၼ်ႈၸင်ႇမွပ်ႈပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ်မၼ်းဝႆႉ။ ၸဝ်ႈသိုၵ်းလူင်တင်းသဵင်ႈၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸွမ်သိုၵ်းယႃႇ ပျေႉ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ယူႇႁိုင်ၼၢၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်းၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၶၵ်ႉၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မႃး ၵူႈသိုပ်ႇ ၵူႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း။ ဝၢႆး လင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း မိၼ်းဢွင်ႇ လၢႆႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ ၸွမ်သိုၵ်းယႃႇပျေႉ ယၢမ်ႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ် ၽွင်းလူင်ၼႂ်းမိူင်း တႂ်ႈၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမႃး။

ၽူႈၼမ်းၸုမ်းသိုၵ်းမိူင်းလႃး တင်း သိုၵ်းဝႃႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ယုမ်ႉသေပႂ်ႉႁပ်ႉတွၼ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်းယႃႇပျေႉ တီႈငဝ်ႈငုၼ်း ၼႃႈတီႈၽႂ်မၼ်းယူႇၼၼ်ႉ ၸွင်ႇတေလႆႈၽွၼ်းပၢင်ႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် လႄႈ ၶူင်းၵၢၼ်လူင်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမိူင်းၶႄႇ CMEC ၼၼ်ႉတေႉယူႇႁိုဝ်ၼႆ မီးၶေႃႈထၢမ် လႄႈ ငမ်းငဝ်းဝႆႉယူႇ။