ၸွမ်းၼင်ႇ ၺၢၼ်ႇပွမ် (AI) ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈပၢႆႈၸၢင်ႈ (IT) ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈမႃးဝႆးၽႂ်းၼႆႉသေ ၸၼ်ႉၸွမ် ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (UNU – INWEH) ႁၢႆးငၢၼ်းပၼ်ၾၢင်ႉဝႃႈ – ပေႃးထိုင်ပီ 2030 မႃး လွင်ႈလူဝ်ႇ ႁႅင်းထၢတ်ႈၾႆးၾႃႉ၊ ၼမ်ႉ လႄႈ တီႈလိၼ် ၼိူဝ်လုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ တေတိူဝ်းၼမ်မႃး၊ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး လွင်ႈၵပ်ႉၵိၼ်း ၵႄႈၵၢင်သၽႃႇဝသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလႄႈ တီႊၵျိတ်ႊတႄႊ (Digital) ဝႃႈၼႆ။

ၺၢၼ်ႇပွမ် (AI) ယူႇဝႆႉၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း တီႊၵျိတ်ႊတႄႊ (Digital) ၼႆသေတႃႉ တႃႇမၼ်းတေပၼ်ႇၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶူဝ်းၶွင်သၽႃႇဝဝႆႉတၢင်းၼမ်။

ပေႃးထိုင်ပီ 2030 မႃးၸိုင် Data Centers ၶွင်ၺၢၼ်ႇပွမ် (AI) ဢၼ်မီးဝႆႉတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ 1 ပီလႂ် တေၸႂ်ႉတိုဝ်းႁႅင်းထၢတ်ႈၾႆးၾႃႉယူႇ 945 တႃႊရႃႊဝတ်ႊ ၸူဝ်ႈမူင်း (Terawatt – hours)။ လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းႁႅင်းထၢတ်ႈၾႆးၾႃႉ ၼမ်လိူဝ်သေ မိူင်းပႃႊၵိတ်ႉသတၼ်ႊ၊ မိူင်းပင်းၵလႃးတိတ်ႉသ် လႄႈ မိူင်းၼၢႆႊၵျီႊရီႊယိူဝ်ႊ ၶဝ်သၢမ်မိူင်း ႁူမ်ႈၵၼ် ၸႂ်ႉၾႆးၾႃႉတႃႇၼိုင်ႈပီၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 3 ပုၼ်ႈ။

တႃႇတေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶိူင်ႈသႃႊပႃႊ (servers) ၵတ်းလႄႈ တႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ႁႅင်းထၢတ်ႈၾႆးၾႃႉၼၼ်ႉသမ်ႉ လူဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်ႉ ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃး မွၵ်ႈ 9.3 ထရီႊလီႊယၼ်ႊ လီႊတိူဝ်ႊ။ လွင်ႈၼႆႉပဵင်းၵၼ်တင်း ၼမ်ႉ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ သႃႊႁႃႊရ ၵုၼ်ဢႃႊၾရိၵ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမွၵ်ႈ 1.3 လၢၼ်ႉၵေႃႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇတႃႇၼိုင်ႈပီၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

ဢွင်ႈတီႈတႃႇတေၵေႃႇသၢင်ႈ ႁူင်းၸၢၵ်ႈႁႅင်းထၢတ်ႈလႄႈ Data Centers ၼၼ်ႉသမ်ႉ လူဝ်ႇတီႈလိၼ်တၢင်းၵႂၢင်ႈ 14,500 လွၵ်းလၵ်းပၼ်ႇမူၼ်း၊ ၵႂၢင်ႈလိူဝ်သေ ဝဵင်းၵုင်းထဵပ်ႈ မွၵ်ႈ 10 ပုၼ်ႈ။

လွင်ႈထၢမ် ၶေႃႈထၢမ်တီႈ AI ၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းႁႅင်းထၢတ်ႈ ၼမ်လိူဝ်သေ ဢၼ်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ (Training) ပၼ် AI။ လွင်ႈၸႂ်ႉ AI သေ ႁဵတ်းၶႅပ်းႁၢင်ႈသမ်ႉ လႆႈၸႂ်ႉႁႅင်းထၢတ်ႈၼမ်လိူဝ် ထၢမ်ၶေႃႈထၢမ် 1,000 ပုၼ်ႈ၊ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇငဝ်းတူင်ႉ ဝီႊတီႊယူဝ်ႊသမ်ႉ ၸႂ်ႉႁႅင်းထၢတ်ႈၼမ်လိူဝ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈ 200,000 ပုၼ်ႈ။

ယၢမ်းလဵဝ် Data Centers ၶွင် AI မွၵ်ႈ 90% ၼႆႉ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉတီႈၼႂ်းမိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ တင်း မိူင်းၶႄႇ။ ၸိုင်ႈမိူင်း တႃႇ 150 ပၢႆတႄႉ ပႆႇမီးႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸွမ်း AI ၼၼ်ႉဝႆႉႁင်းၶေႃ။

ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးထိုင်ပီ 2030 မႃးၸိုင် ယုၵ်းယၢၵ်း ဢီႊလႅတ်ႊထရေႃႊၼိတ်ႉ (E- waste) ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ႁၢတ်ႊဝႄး AI ၼၼ်ႉ 1 ပီ တေၼမ်မႃး 2.5 လၢၼ်ႉတၼ်ႊ။ ယုၵ်းယၢၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်သမ်ႉ တေၸၢင်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇတီႈၼႂ်းမိူင်း ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တုၵ်းယွၼ်းဝႆႉ – ႁႂ်ႈၶွမ်ႊပၼီႊ ၾၢႆႇပၢႆးၸၢင်ႈလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ၸတ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶူဝ်းၶွင်တိုၼ်းလၢင်းသၽႃႇဝလီလီ၊ ႁႂ်ႈမေႃ ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းၼိူဝ် သၽႃႇဝသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ၊ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း AI ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တီႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၸမ်ပဵၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။