သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလၢႆသိုပ်ႇလၢႆပၢၼ်ၵေႃႈ ၶဝ်တိုၼ်းမီးၸုမ်းၽူႈၸွပ်ႇဝႆႉ တႃႇၶဝ်ပၼ်ႇၵၢၼ်လႆႈလီ ။ တႃႇပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်း ၸုမ်းၸိူဝ်း ဢမ်ႇႁၼ်လီၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆ ။ ဝၢႆးယိုတ်းမိူင်း 2021 ၼႆႉယဝ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းၽူႈၸွပ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉသေ မႃးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸုမ်းၾၢႆႇဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (National Security Bureau- NSB) ၼႆထႅင်ႈ ။ ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်းၵမ်ႈၼမ် ႁၼ်ထိုင်တႄႉ လုၵ်ႉတီႈၸုမ်းၽူႈၸွပ်ႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉမႃးပုၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ ဝႃႈၼႆ ။

ၶၢဝ်း ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ပူတ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်သိုၵ်းသေ လၢႆႈၶူဝ်းပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမႃးၼႆႉ တဵၵ်းၶိၼ်ပၼ်ႇၵၢၼ် ၸုမ်းၾၢႆႇဢဝ်ႁူမ်ႈလူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ National Security Bureau- NSB ၼႆမႃး ။

ၸုမ်း NSB ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼႅတ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၼႂ်းလိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊ 2021 မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉတႄႇယိုတ်းမိူင်း ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈမၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်း (ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး) ။
မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ယူႇၼႂ်းတၼ်းႁဵင်းၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢၼ်တႅင်ႇတင်ႈဢဝ်ႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉ မႃးပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ NSB သေ ဢွၼ်ႁူဝ် တင်းၽူႈမီးၸၼ်ႉဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ်လဵဝ်ၵၼ် ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ 13 ၵေႃႉ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းၼၢမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵမ်တူဝ် ပႃး 6 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ ။

ၸင်ႇၼၼ် NSB ၼႆႉ ၽူႈၵုမ်းၵၢၼ်သိုၵ်း သုင်သုတ်း ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉမႂ်ႇ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ယႄးဝိၼ်းဢူး သမ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ မၢႆ 2 ဝႆႉသေ ဢူးၺူဝ်ႇၸေႃးသမ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉ ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈမၢႆ 1 ။ ၽူႈၼမ်းၼႂ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ဝႆႉ ၽူႈမီးၸၼ်ႉ ၼႂ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၾၢႆႇဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈသိုၵ်း စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် ။
ပေႃးမႃးတူၺ်း လၢႆးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸုမ်း NSB ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၶႂ်ႈပိူင်းၼႄဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ သိုၵ်းႁူမ်ႈၵၼ် ၽွတ်ႈဝႆႉ ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ တိုၼ်းပဵၼ် တၢင်းလူဝ်ႇတၢင်းၶႂ်ႈပဵၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်း ၼႆ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။

ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ(ဢၼ်ယၢမ်ႈမီးမႃး) လႄႈ NSB ပိူင်ႈသင်ၵၼ်
ပေႃးတူၺ်း ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ကာလုံ တႄႉ ၽွတ်ႈဝႆႉ ၸွမ်း ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈၼႂ်းသၽႃး 2 ၵေႃႉ ၊ ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉ ၵႅမ်ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉ ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်း ၊ ၾၢႆႇၵႅတ်ႇၵင်ႈ ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၊ ၾၢႆႇလႅၼ်လိၼ် ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။
ပေႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း NSB တႄႉ ၸုမ်းဢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လိူဝ် ။ NSB ပၢၼ်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉတႄႉ တေဢဝ် လွင်ႈၵၢၼ်ၽူႈၸွပ်ႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇဝႆႉၵူၺ်း ၼႆ သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈတီႈ BBC ၼင်ႇၼႆ။

NSB တေပၼ်ႇၵၢၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်
ပေႃးတူၺ်း NSB တႄႉ ၵမ်ႈၼမ် ယူႇၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေႁဵတ်းၵၢၼ် ၊ ပၼ်ႇၵၢၼ်ၸွမ်း ၽူႈၸွပ်ႇၶဝ် ။ ဢၼ်ၵမ်ႈၼမ် ႁူဝ်ႉၸၵ်းဝႃႈ စ သုံးလုံး ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်းၼႆႉသမ်ႉ သူင်ႇၶၢဝ်ႇပၼ်ၽူႈၸွပ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ။
လုၵ်ႉတီႈ ၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸႅၵ်ႇၽႄဢႃႇၼႃႇ ၵႂႃႇ တေႃႇထိုင် ၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ ။ တႃႇသင်ႇၵၢၼ်ၵၼ်လႆႈၵူႈတီႈၵူႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တေႁၢင်ႈႁႅၼ်းတူဝ်တႅၼ်းၽႂ်မၼ်းဝႆႉ တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ ။ ၵမ်ႈၼမ် တေပဵၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်းၼႂ်းၸႆးသေ ယူႇတီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်းသမ်ႉ တေၵုမ်း။
ၵူၺ်းၼႂ်း NSB ၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပႃးဝႆႉ ၾၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်း ၊ ၾၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ် တီႊၵျီႊတႄႊလ် ၵမ်ႈၼမ် ပႃးၸုမ်းဢၼ်ၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်းၶၢဝ်ႇသၢၼ်ငၢႆႈ ။ ငိုၼ်းတႃႇၸႂ်ႉသွႆၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တၵ်းဢဝ်ငိုၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႂ်ႉလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ ၼႆယူႇ။

ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် NSB ပဵၼ်ၽႂ်
တႃႇပၼ်ႇၵၢၼ် NSB ၼႆႉ မီးဝႆႉ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽူႈၸမ်ၸႂ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ လႄႈ ပဵၼ်ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၵေႃႉၵဝ်ႇ ဢူးတိၼ်ႇဢွင်ႇၸၢၼ်း ။ မၼ်းၸၢႆးၼႆႉ ၵွင်ႉၸွမ်းတၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်းၼွၵ်ႈမိူင်းသေ တူင်ႉၼိုင်ႈလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ။
ပီ 2026 ၼႂ်းလိူၼ်မေႊ ဝၼ်းတီႈ 25 ထိုင် 30 ၼႆႉ မၼ်းယင်းႁွတ်ႈတီႈမေႃႊသၵူဝ်ႊသေ ထူပ်းၵၼ်တင်းၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ရတ်ႉသျႃႊလႄႈပႄႊလႃႊရိတ်ႉယူႇ ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈ ဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ ၶႄႇ ထႆး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ မီးပႃး ၽူႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်လူးၵွၼ်ႇ ။ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ။

ၽူႈမီးၸၼ်ႉၼႂ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းႁိုဝ်သူင်ႇၶၢဝ်ႇၵၼ်
တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်တႄႉ ယူႇဢိူမ်ႈၸမ်ၵၼ်တင်း ၽူႈၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇသိုၵ်းလႄႈ ၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၶဝ် မႃးတႃႇသေႇ။
မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တၢၼ်းသူၺ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလိူၵ်ႈဢဝ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၼႂ်းမၢႆၼိုင်ႈၼႂ်း ၼဝတ ၊ ပၢၼ်ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉၵေႃႈ လိူၵ်ႈဢဝ် ၸွမ်သိုၵ်းလူင်ယႄးဝိၼ်းဢူး ပဵၼ်ၵႅမ်ၽူႈၼမ်းၼႂ်းဝႆႉ။
ပၢၼ်တၢၼ်းသူၺ်ႇၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႆႈၶေႃႈမုလ်းၶၢဝ်ႇသၢၼ်တီႈ ၾၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇ ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၊ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ လႄႈ ၶၢဝ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ၸမ်ၸႂ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ။

ပၢၼ်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉတႄႉ ဢဝ်ၶၢဝ်ႇငၢဝ်း တီႈၽူႈၸမ်ၸႂ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် ၽူႈႁူႉႁၼ်လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။ မၼ်းယုမ်ႇၸႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ တေပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁပ်ႉတေႃႉသူင်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်းပၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ၸွင်ႇတေမိူၼ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ
တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႉ တေမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉ ဢၢင်ႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 သေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸင်ႇၽွတ်ႈမႃး ၸုမ်း NSB ။ ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ်ၼင်ႇ ပၢၼ်ၶိၼ်ၺုၼ်ႉ ၊ ပၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးမႃး ၸုမ်းၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇတႃႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ NIB ၼႆမႃး။
ထိုင်မိူဝ်ႈ ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ၺႃးပူတ်းတၼ်းႁဵင်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ 2004 ၼၼ်ႉ ပိူင် NIB ၸင်ႇလူႉပႅတ်ႈသေ ၊ ၸင်ႇၶိုၼ်းၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈ ၸုမ်း NSB ၼႆႉ။

သွင်ၸုမ်းၼႆႉ ၶႂ်ႈငၢႆးၵၢၼ်ယူႇသေတႃႉ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တႄႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ယူႇတီႈၸွမ်ၸိုင်ႈသေ ဢွၼ်ၼမ်းၵမ်းသိုဝ်ႈ ။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ပၢၼ်ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် ၵုမ်းၸုမ်းၾၢႆႇၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈလႄႈ ၼႂ်းတပ်ႉမီးသင်ပဵၼ်သင် ဢမ်ႇသူႈလႆႈႁူႉသင်ၸွမ်း ။ တေႃႈၼင်ႇ ၵူၼ်းၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇႁူႉၵၼ် ။

ပၢၼ်ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉၼၼ်ႉ လိူဝ်သေၵုမ်းၼႂ်းတပ်ႉယဝ်ႉ ၵုမ်းပႃးႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵူႈႁွင်ႈၵၢၼ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸုမ်းဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်ၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်ၵေႃႈ တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်မႃး။ တေႃႈၼင်ႇ ၸုမ်းၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းယင်း မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၼ်မႃးလူးၵွၼ်ၼႆ ၽူႈလဵပ်ႈလွင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ပီ 2004 ၼၼ်ႉ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၸုမ်းၸွပ်ႇၶၢဝ်ႇၼၼ်ႉသေ မီးမႃး ၸုမ်းၾၢႆႇဢဝ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႆမႃးတႅၼ်း ။ ၽိူဝ်ႇထိုင်မႃး 2021 ၼႆႉတႄႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ မႃး ၶိုင် ႁႂ်ႈလေႃးၵၼ်ဝႆႉသေ မိူၼ်ပဵၼ်ဝႆႉထႅင်ႈသႅၼ်းၼိုင်ႈႁင်းမၼ်း ။ ဢၼ်ႁၼ်ၸႅင်ႈတႄႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ တိုၼ်းဢမ်ႇယွမ်းၽႃႈ ဢႃႇၼႃႇသေပိူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ။

ႁုပ်ႈမႃးတီႈ – ပွင်ႈၵႂၢမ်း BBC