ၵၢၼ်ၵွပ်ႇၵူႈဢဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၸၼ်ႉသုင်လိုၵ်ႉလမ်ႇလူင်လၢင်။ ပိုၼ်ႉႁူႉပၢႆးႁူႉလွင်ႈႁူႉတၢင်းႁူႉ၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးႁၼ်၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉတင်းၶၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ်။ လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉႁဝ်းၶၢဝ်းယၢမ်းမႃးပဵၼ် ( 68 ) ပီ  ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတၢင်းႁူႉပၢႆး ဝူၼ်ႉၼမ်ႉၵတ်ႉ ႁဝ်းၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇ ၸုတ်ႈယွမ်းဝႆႉ ဢမ်ႇၶိုတ်းပဵင်းပိူၼ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလူင်လၢင်။ ‘‘တၢင်းႁူႉထူမ်ႈႁူဝ် ဢဝ်တူဝ်ဢမ်ႇလွတ်ႈ’’ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈဝႃႈ ႁူႉဢမ်ႇၶိုတ်းထိုင်ၵၢၼ် (ႁူႉဢမ်ႇၵုမ်ႇလူမ်ႈၵၢၼ်)။

‘‘ၵူၼ်းႁူႉၼမ် – ၵူၼ်းၵမ်ဢေႇ’’ ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးလူၺ်ႈ ႁူႉပႆႇၶိုတ်းၸၼ်ႉ၊ ႁူႉပႆႇပဵင်းပေႃး၊ ႁူႉပႆႇၵုမ်ႇလူမ်ႈ။

ၵူၼ်းႁူႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတၢင်းႁူႉၼႆႉ မီးဝႆႉ လၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆသႅၼ်း။ ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉဝႃႈ မၼ်းႁူႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ မေႃႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း၊ ၸၢင်ႈမေႃဢွၼ်ႁူဝ်။

ၵေႃႉဢၼ်ႁူႉဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇႁူႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လီ၊ ပဵၼ်ၽူႈၶတ်းၸႂ် ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းလီ၊ ၽူႈမေႃလပ်ႉၼမ်ႉၵတ်ႉ ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇတႃႇသေႇ။

ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈမၼ်းႁူႉၼၼ်ႉ ၵႆႉပဵၼ်ၽူႈယူႇသူႇသူႇ၊ ဝႆႉတူဝ်ၸႂ်တႅမ်ႇယေႃႈ၊ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၸၢင်ႈယဵၼ်းပဵၼ်ၽူႈၵႄႈတူဝ်ဝႄႈႁူဝ်ပတ်းၵူၼ်း၊ ငိူင်ႉဝႄႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ ၵႆႉဢဝ်တူဝ်လွတ်ႈႁင်းၵူၺ်း။

ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇႁူႉၼၼ်ႉ ၵႆႉပဵၼ်ၽူႈလူင်တူဝ်လိုမ်းၶိင်း၊ ၼူၵ်ႇၼႃတိုဝ်တၼ်၊ မႅၼ်းႁႅၼ်ႇၽႅၼ်သုင်။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸုမ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈ ၵႃႈပူၼ်ႉမႃး မၢင်ၵေႃႉၼႆႉ (ပွင်ၸႂ်ႁင်းၵူၺ်း) ႁူႉဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇပႆႇႁူႉသင်သေတႃႉ၊ သမ်ႉဝႆႉၸႂ်ဢတ်ႉတမႃႇၼ၊ ‘‘လိူဝ်သေၵဝ်ၶတ်းတႃႉႁဵတ်းလႆႈဢမ်ႇမီး။ ပၢႆးဝူၼ်ႉပၢႆးႁၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉတၢင်းမေႃၵဝ်၊ ၸၼ်ႉပၺ်ႇၺႃႇ လိၵ်ႈလၢႆးၵဝ် ဢမ်ႇၶိုၼ်းပိူၼ်ႈၵေႃႈ – – ၵမ်ႊၸႃႇတႃႇ ပႃႇရမီႇၵဝ် ၵႄႇၵိူင်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇ’’ ၼႆသေ တဵၵ်းၶိၼ်ႁဵတ်းၶုၼ်၊ ယိပ်းတိုဝ်းဢႃႇၼႃႇၵႃႈပွင်ႇၵႃႈပဵၼ်လႄႈ ဢမ်ႇၵိုင်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းႁူဝ်ၶႅင်၊ တိုဝ်တၼ်၊ ၶႃႇၵႄႇ၊ ၸႂ်ၵႅပ်ႈ၊ ဝူၼ်ႉတိုၼ်ႈ၊ တူၺ်းပွတ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၸိူင်ႉၵၢတ်ႈၶွင်ႉၶမ် လမ်းသိင်ႇတၼ်တိၵ်းပႅတ်ႈ လၢႆပွၵ်ႈလၢႆၶႃး။

မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇမေႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းထတ်းသၢင်ငဝ်းလၢႆးပိူင်ပဵၼ်ပိူင်မီးလႆႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတႅတ်ႈတေႃးလႄႈ လွင်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁဝ်း ဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ႈပဵၼ် ၶႂ်ႈႁွတ်ႈၶႂ်ႈထိုၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇၵႂႃႇၶူပ်းမႅၼ်ႈငဝ်းလၢႆးသေ ပိၼ်ႈၽူၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ငဝ်းလၢႆးပႅတ်ႈၵေႃႈမီး။

‘‘ၵၢင်ၸႂ်ဢဵၼ်းဢၢၼ်း တၢင်းမုင်ႈမွင်းတႄႉ ၶႂ်ႈၵိၼ်ၼိူဝ်ႉၸၢင်ႉ၊ ၼႂ်းမိုဝ်းသမ်ႉမီးၶႅပ်းထူဝ်ႇၼဝ်ႈ’’ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်/ၽူႈၼမ်းၼႂ်း SSNA,SSPP,JAC ၸဝ်ႈၵၢၼ်းယွတ်ႈ ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပေႃးပဵၼ်ၼၼ်မႃး ၶႅပ်းထူဝ်ႇၼဝ်ႈၼႂ်းမိုဝ်းၼၼ်ႉ တေထိုမ်ႈပႅတ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ဢၼ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ႈပဵၼ်၊ ဢၼ်ႁဵတ်းလႆႈပဵၼ်လႆႈလႄႈ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ပဵၼ်ယူႇမီးယူႇ – 3 တွၼ်ႈ 3 ဢၼ်ၼႆႉ တၵ်းလႆႈၵွင်ႉၵဵဝ်ႈၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်၊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလူင်လိုမ်းပိုၼ်ႉပႅတ်ႈလႆႈသေတွၼ်ႈ။

တွၼ်ႈတႃႇ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းတတ်းမၵ်းငဝ်းလၢႆးၼွၵ်ႈ/ၼႂ်းၵူႈၾၢႆႇ၊ တွၼ်ႈတႃႇႁူႉႁၼ်လႆႈၵၢင်ၸႂ် လွင်ႈႁၼ်ထိုင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ (ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ) တၵ်းလႆႈပိုတ်ႇၽၵ်းတူၵႂၢင်ႈ၊ ႁႂ်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈထတ်းသၢင်။ ႁႂ်ႈပေႃးၵိုင်ႇတင်းဝႃႈ ‘‘ၶမ်းၸႅတ်ႈဢမ်ႇၵူဝ်ၾႆး၊ တႆးၸႅတ်ႈဢမ်ႇၵူဝ်လွင်ႈထတ်းသၢင်’’ ၶႅၼ်းလီ။ ပေႃးဢမ်ႇယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ တုင်းႁပ်ႉလႆႈလွင်ႈထတ်းသၢင်ၸိုင် ၸၢင်ႈပဵၼ်တီႈဝႃႈ – ‘‘ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢမ်ႇယုမ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈလွင်ႈထတ်းသၢင်’’ ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လိူဝ်သေၽူႈၶဵၼ်မၢၼ်ႈၶႂၢၵ်ႈမိူင်းဢမ်ႇမီး၊ ၸုမ်းတႆးၼင်ႇၵၼ်ၼႆႉ ပဵၼ် ႁဝ်း လွၼ်ႉလွၼ်ႉလႄႈ – လွင်ႈထဵင်မေႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပဵၼ် လၢႆး ‘‘ၵမ်ပႃယဵၼ်ႇၶိုၼ်ႈၾႃႉ’’ သႂ်ႇၵၼ်။ တိုၼ်းတေၼႄၵၼ်လွင်ႈမီးတၢင်းႁူႉ ဢၼ်မေႃၸႅၵ်ႇၽႄ ၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈပဵၼ်လႄႈ ငဝ်းလၢႆး ပဵၼ်ဝႆႉ – ၼၼ်ႉယူႇ။

လွင်ႈဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်သုင် မေႃဝူၼ်ႉလိုၵ်ႉ တူၺ်းယၢဝ်းႁၼ်ၵႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်းတၢင်းႁူႉ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ။ ပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉလၢႆးသူၼ်းတုမ် ဢၼ်တေၵုမ်ၵေႃၸုင်ၼမ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ တၢင်းႁူႉ ဢၼ်မေႃဝႆႉၵၢင်ၸႂ် (ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ႈပဵၼ်ၶႂ်ႈမီးၶႂ်ႈလႆႈ) ႁႂ်ႈပေႃးၶူပ်းမႅၼ်ႈတင်း ငဝ်းလၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၵ်ႉယႂ်ႇလမ်ႇလွင်ႈတႄႉၼင်ႇဝႃႈ။

ပပ်ႉၵွၼ်းၶေႃ Vol. 18, No. 182, Feb 2001