မိူဝ်ႈလိူၼ် ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ပီ 1960 မီးၼၢင်းယိင်းသၢမ်ၵေႃႉ ဢၼ်ယူႇသဝ်းဝႆႉမိူင်း Dominican လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၼႂ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသၢၼ်ၶတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမႃး ။

ထိုင်မႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 25 လိူၼ် ၼိူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 1960 ၼၼ်ႉၶဝ်ပီႈၼွင်ႉလႆႈထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉ ၶႃႈႁႅမ်တၢႆ ၊ လွင်ႈၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ႁႅင်းဢီး ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈဢႃၼႃႇသိုၵ်း တူင်ႉတိုၼ်မႃးတႄႉတႄႉလႄႈ  ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈၶဝ်ပီႈၼွင်ႉပဵၼ် “ ၵၢပ်ႇမိူဝ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇလိုမ်းလႆႈ ”(Unforgettable Butterflies ) ၼႆသေ ၶဝ်ႈပီၼွင်ႉပဵၼ်ၶိူင်ႈမၢႆသၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်ၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်းလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်တေႃႇသူႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇၼၢင်းယိင်း ။ မၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းဢၼ်ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉတၢႆၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ဝၼ်းၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်း ၼႆမႃး။

ပေႃးမႃးတူၺ်းၶိုၼ်း ၼႂ်းၵႄႈ ဝၼ်းတီႈ 25 လိူၼ် ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ထိုင် ဝၼ်းတီႈ 10 လိူၼ် တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ၼႆႉၵူၺ်းၼႆၸိုင် မီးဝၼ်းသုၼ်လႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်  မိူၼ်ၼင်ႇ –

ဝၼ်းတီႈ 25 November – ပဵၼ်ဝၼ်းၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉ  

ဝၼ်းတီႈ 1  December- ပဵၼ်ဝၼ်း တေႃႇသူႈၵိုတ်းယိုတ်း တၢင်းပဵၼ် ဢဵတ်ႇသ် လုမ်ႈၾႃႉ  

ဝၼ်းတီႈ 6  December -ပဵၼ်ဝၼ်းၶွပ်ႈပီလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ တီႈဝဵင်းမွၼ်ႊထရီႊယႄႊလ် ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ယိင်း 14 ၵေႃႉ ထုၵ်ႇၶႃႈႁႅမ်တၢႆ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တေႃႇသူႈတႃႇၼၢင်းယိင်း ။

ဝၼ်းတီႈ 10 December – ပဵၼ်ဝၼ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း  ၼႆလႄႈ တင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸင်ႇလႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ဝႃႈ “တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 25 လိူၼ် ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ထိုင် ဝၼ်းတီႈ 10 လိူၼ် တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ၶၢဝ်းယၢမ်း 16 ဝၼ်းတႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းတၢင်း “ႁၢမ်ႈတဵၵ်းတဵင်ပေႉၵိၼ်လူလၢႆႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ်ပိူင်ပဵၼ်ယိင်းၸၢႆး”  ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်မႃး။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း  16 ဝၼ်းၼႆႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း တေမီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ပဵၼ်ၽိသဵတ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆး မိူၼ်ၼင်ႇ တႅမ်ႈဝွၵ်း ၊ တႅမ်ႈပပ်ႉ ၊ ထၢႆႇၶႅပ်းႁၢင်ႈ၊ ပွင်ႈၵႂၢမ်း ၊  ထၢႆႇငဝ်းတူင်ႉလႄႈ  ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼႂ်းဢွမ်လူမ်း ရေႊတီႊဢူဝ်ႊ  ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈႁၢမ်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း – ၼႆဢမ်ႇထၢတ်ႇ ၵေႃႈတေလႆႈႁၼ် တေလႆႈငိၼ်းမႃး ။

လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼိူဝ်ၵူၼ်း ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼိူဝ်မူႇၸုမ်း ၼိုင်ႈၸုမ်း ၼႂ်းႁိူၼ်းၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ ၼွၵ်ႈႁိူၼ်းယေး/ တၢင်ႇတီႈတၢင်ႇလႅၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်း ဢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈ ၼိူဝ်ပိူင်ပဵၼ်ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ ဢၼ်ၵိူတ်ႇၵိုၵ်းမႃးၸွမ်း တူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ဢၼ်လႄႇၵႆႉ ႁၼ်ယူႇၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်း တူင်ႇဝူင်းႁဝ်း ။  

ၼၢင်းယိင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းမွၵ်ႈ 60 % ၼႆႉ ထုၵ်ႇၵူၼ်းႁိမ်းၶၢင်ႈ /ၵူၼ်းၼႂ်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ်၊ ဢူႈ၊ လုင်း၊ ၼႃႉ၊ ဢႃ၊ ပီႈ၊ပႃႈ မႄႈလႄႈ ၼွင်ႉၸၢႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇၵၼ် ထိုင်တီႈ လူႉတၢႆၵေႃႈမီး။

လွင်ႈၵူၼ်းၸၢႆး ၺႃးၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်းႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉထိုင်တၢႆၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇၸႂ်ႈ မီးတႄႉမီးယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈမီးဢႄႇ၊ မီး  11 % ၵူၺ်း -ၼႆ လႆႈႁူႉၸွမ်းၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလွင်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းတႅမ်ႈတၢင်ႇၽိုၼ်မၢႆဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၶမ်းမၢႆ ၾၢႆႇၵဵပ်းႁွမ်ၶေႃႈမုလ်းလႄႈပိုၼ်ၽႄႈ ၼႂ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းတႆး လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ –  “ ၵူၼ်းၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼႂ်းႁိူၼ်းယေးၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ  ၽူဝ်ပေႃႉထုပ်ႉမေး ၊ ပေႃႈမႄႈပေႃႉ လုၵ်ႈလၢင်း လႄႈ လွင်ႈၵၼ်ႉၸၼ်ၼႂ်းၵႄႈၽူဝ်မေး ၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉပေႃးဝႃႈၽူဝ် ၶႂ်ႈမီးလွင်ႈႁူမ်ႈၵႃႇမ ၸွမ်းမေးမႃး လူၺ်ႈ ၼၢင်းယိင်းဢမ်ႇၽွမ်ႉၼႆ ၵူၼ်းၸၢႆး တေႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်သုၼ်ႇလႆႈၽူဝ်ၵူၺ်း ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆႉၵေႃႈပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းယဝ်ႉ  ”ဝႃႈၼႆ ။

ၵၢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈ ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းၼႆႉ “ ပႆႇဝႃႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ၊ ပႆႇဝႃႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ၊ ပႆႇဝႃႈၵူၼ်းတၢင်း ၼွၵ်ႈႁိူၼ်းၼႂ်း ႁိူၼ်းလႃႈ၊  တေႃႈၼင်ႇၽူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်းၵေႃႈ သင်ၸိူဝ်ႉၵေႃႉပဵၼ်မေးၼၢင်း ဢမ်ႇၽွမ်ႉၸွမ်း လွင်ႈၵွတ်ႇၵဵဝ်ႈ လုပ်ႈၵမ်း ၸုပ်ႇၼူမ် ႁွမ်းသွင် ၼွၼ်းလူၺ်ႈၸိုင် – မၼ်းၸၢႆးတိုၼ်း တေဢမ်ႇလႆႈတိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉ တိူဝ်ႉၼင်ၵေႃႉ ပဵၼ်မေးၼၢင်း လႃးလႃး။ မေးၼၢင်းဢမ်ႇၽွမ်ႉသေတႃႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ် ဢမ်ႇထွမ်ႇၸိုင် ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ်ၼၼ်ႉ မီးတၢင်း ၽိတ်း ပူၼ်ႉပႅၼ်မၢႆမီႈ လွင်ႈၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆၵမ်းလဵဝ်” – ၼႂ်းပိူင်လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတေႃႇၼၢင်းယိင်း ၼၼ်ႉပႃးဝႆႉၵမ်းလဵဝ်။

ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတေႃႇၼၢင်းယိင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵႃႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတေႃႇၶၼ်ႇထႃႇတူဝ်ၶိင်းၵူၺ်း။ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၼႄၾၢင်ႁၢင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတေႃႇတႃၵူၼ်းႁၼ်သေ – ဢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတေႃႇၸႂ်လႄႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ႁႂ်ႈပေႃးမီးလွင်ႈတုၵ်ႉႁူတုၵ်ႉၸႂ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ။

ပွင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ  လွတ်ႈၽေး ၾၢႆႇ တင်းတူဝ်လႄႈတင်းၸႂ် ။ ထိုဝ်ဝႃႈပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉမိူၼ်ၵၼ်မူတ်းယဝ်ႉၼႆ မၼ်းၼၢင်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈထႅင်ႈၼင်ႇၼႆ ။

 တူဝ်ယၢင်ႇတေလႆႈႁၼ်ၼႂ်းဢိူင်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇတီႈၵိၼ်ၵျေႃႇလေႃႇၵွၵ်းမူၼ်ႈၸႂ် တီႈႁၢၼ်ႉ KTV  ႁၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၼၢင်းယိင်းၵူႈသႅၼ်းပၢၼ် ၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃငိုၼ်းတႃႇလဵင်ႉတွင်ႉလဵင်ႉၼဵင်။

သင်ဝႃႈၵူၼ်းၸိူဝ်းၵႂႃႇၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် တီႈႁၢၼ်ႉ သမ်ႉတူၺ်းပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈတူဝ်ၶိင်းၵူၺ်းသေလူမဝ်ထၢင်ႇလဵၵ်ႉ  ယဝ်ႉယဝ်ႉယွၵ်ႇယွၵ်ႇ လုပ်ႈလုပ်ႈၵမ်းၵမ်း လၢတ်ႈၸႃပူၼ်ႉပႅၼ်တၢင်းသူပ်းၵႂၢမ်းထိုင်တီႈ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼၼ်ႉ မီးလွင်ႈတုၵ်ႉၸႂ်သုၵ်ႉၸႂ်မႃး ၵူၼ်းႁိမ်းၶၢင်ႈသမ်ႉပၢႆၼႄးပဵၼ်တၢင်းၽိတ်းၾၢႆႇယိင်းထႅင်ႈ။ ဢမ်ႇႁၼ်ပဵၼ်လွင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ။

 ၸူဝ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၶၢဝ်းတၢင်း ၸမ် 5 ပီၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပူၼ်ႉပႅၼ် သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းမိူင်း ယိုဝ်းမၢၵ်ႇယိုဝ်းၵွင်ႈလူင်သႂ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်း၊ တီႉၺွပ်းၵုမ်းၶင်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸဵမ်ယိင်း ၸဵမ်ၸၢႆးသေ ၽွင်းၵူတ်ႇထတ်းထဵတ်ႈထၢမ်ၼၼ်ႉ ပေႃႉထုပ်ႉ ပူၼ်ႉတိၼ်ပူၼ်ႉမိုဝ်း ထိုင်တၢႆၵေႃႈမီး။ ၵၼ်ႉၸၼ်လူလၢႆပူၼ်ႉပႅၼ်ၸဵမ်ယိင်းၸဵမ်ၸၢႆး ၵေႃႈမီး။  ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းပူၼ်ႉလွတ်ႈဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇလႄႈ မီးလွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉ ၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆႉၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းလႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်းၵေႃႈၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်း ။

ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈၼၢင်းယိင်းတႆး SWAN ၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်းဝႆႉတႄႉ  ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၼႆႉ ပၼ်ႁႃ ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ  မီး 200 ပၢႆ ယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ ။

ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ်လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼႂ်းႁိူၼ်းၵမ်ႈၼမ် လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတင်း ၵႃႇမ  မိူၼ်ၼင်ႇ ၵူပ်ႉၵူႈပဵၼ်ႁိူၼ်းယဝ်ႉသေ ထုၵ်ႇ ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼႂ်းႁိူၼ်းယေး ၊ထုၵ်ႇ ၵၼ်ႉၸၼ်ပဵၼ်ၵုမ်ႇပဵၼ်ၸုမ်း ၊ ၵၼ်ႉၸၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ လႄႈ ၵၼ်ႉၸႂ်ၽွင်းပဵၼ်ၸူႉသၢဝ်ၵၼ် ထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉပေႃႉထုပ်ႉပႃး၊ ဢိၵ်ႇတင်းလွင်ႈၸုမ်း/ၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လွၵ်ႇငိုတ်ႈတဵၵ်းတဵင်ပူၼ်ႉပႅၼ် ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၵေႃႈမီး ၼႆယဝ်ႉ ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ လွင်ႈပၢႆးသၢႆႊ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈမႃးၼႆႉ တိူဝ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်း ၼမ်လိူင်ႇမႃး။

ၼႂ်းတႆးၼႆႉယိင်ႈၶႅၼ်းလိူင်ႇၼမ်။ ဢဝ် Social Media ႁဵတ်းပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ။  ပေႃးဝႃႈ မီးလွင်ႈဢမ်ႇပေႃးၸႂ်ၼိူဝ်ၵၼ်မႃးၼႆ ဢမ်ႇဝႃႈယိင်းဝႃႈၸၢႆး – ဢဝ်ၶေႃႈမုလ်သုၼ်ႇတူဝ်ပိူၼ်ႈ တႅမ်ႈတၢင်ႇသႄႉၼႄးလွၵ်ႈသိူဝ်ႈၶၢႆၼႃႈ လႃႇၼိူဝ် Social Media  ၵူႈၶျွင်ႉတၢင်း၊ ၸႂ်ႉ AI သေ ၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းႁၢင်ႈငဝ်းတူင်ႉဢမ်ႇလီ Deepfake ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼမ်လိူင်ႇမႃးႁႅင်း ထိုင်တီႈၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈဝႃႈဢၼ်လႂ်ပဵၼ်ဢၼ်ပွမ် ဢၼ်လႂ်ပဵၼ်ဢၼ်တႄႉ။  ၼႂ်းလိၵ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈ ၼင်ႇၼႆ။

ၶမ်းမၢႆ ၾၢႆႇၵဵပ်းႁွမ်ၶေႃႈမုလ်းလႄႈပိုၼ်ၽႄႈ ၼႂ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းတႆး လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ -“ တႄႇပီ 2022 ၼႆႉ ဢၼ်ၸုမ်းႁဝ်းၶႃႈ ၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်းဝႆႉၼၼ်ႉ မီး ၵႂႃႇ 200 ပၢႆၶႃႈ ၊ ပဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ယွၼ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင် ၽွမ်းငမ်းလႄႈ  ပေႃးပဵၼ်မႃးၵၢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈႁတ်းလၢတ်ႈဢွၵ်ႇယွၼ်ႉထုၵ်ႇလွၵ်ႇငိုတ်ႈဝႆႉလႄႈသင် ၊ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇလႆႈၶေႃႈမုလ်းၵေႃႈမီး လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼႆႉ ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်မႃးဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ်လႆႈႁႂ်ႈထိုင်တီႈ”- ၼႆယဝ်ႉ။  

ဝၼ်းတီႈ 23/11/2025 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉၵေႃႈ တွၼ်ႈတႃႇပဵၼ်လွင်ႈမၢႆတွင်း ဝၼ်းၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆသေ ယူႇတီႈ ၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈ ၼၢင်းယိင်းတႆး (SWAN) ႁဵတ်းၵၢၼ်လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် တႃႇသၢၼ်ၶတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်း –  တီႈဝတ်ႉသူၼ်ၻွၵ်ႇ ဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ။ ၼႂ်းပၢင်ၼၼ်ႉမီး ၵူၼ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ  120 ပၢႆ   လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ ။

ၽွင်းပွႆးၼၼ်ႉ ယူႇတီႈၸုမ်းၵပ်းသၢၼ်လွင်ႈၼၢင်းယိင်းတႆး (SWAN)  ဢိင်ဢဝ်လွင်ႈပိူင်ပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉသေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၸိူင်းပၼ်တင်းႁူႉ 2 ႁူဝ် ၊ပိုတ်ႇၼႄၵႂႃႇၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 23/11/2025  ၸိုဝ်ႈၸိူင်း “ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယဝ်ႉႁိုဝ် ” လႄႈ “သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ” ၼႆယဝ်ႉ ။

ၼႂ်းပွႆးၼၼ်ႉ မီးၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းတႆး ၊ သင်ၶၸဝ်ႈတီႈဝတ်ႉသူၼ်ၻွၵ်ႇလႄႈ ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆး ဢၼ်မႃး ႁဵၼ်းလိၵ်ႈယူႇတီႈၼႂ်းမိူင်းထႆး ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းတီႈႁူင်းႁဵၼ်း SEED ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်း BEAM ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸုမ်း SWAN ၊ ၸုမ်း MAP  လႄႈ ၸုမ်းၼႅင်ႈၵၢၼ်တႆး ဢၼ်မီးၼႂ်းဝဵင်းၵဵင်းမႂ်ႇ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ပွႆး  ။

ၼၢင်းယိင်း ၽူႈတူင်ႉၼိုင်ႇသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ-“ ယိူင်းဢၢၼ်းတွၼ်ႈတႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈဝၼ်းၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉလႄႈ ၶႂ်ႈပိုၼ်ၽႄႈ ႁႂ်ႈတူင်ႇဝူင်းႁဝ်းပေႃးလႆႈႁူႉဝႃႈ မီးဝၼ်းၸိူင်ႉၼႆပႃး ၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈတူင်ႇဝူင်း ႁဝ်းၶႃႈ ပွင်ႇၸႂ် လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉလႄႈ ၶႂ်ႈဢူပ်ႇဢူဝ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ လႄႈ ပီၼႆႉတႄႉႁဝ်း ဢိင်ၼိူဝ်ပိူင် ပဵၼ်တေႉသေ ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇၸိူင်း ပၼ်တင်းႁူႉတႃႇၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်း”- ဝႃႈၼႆ ။

မိူၼ်ၼင်ႇၼႆ တွၼ်ႈတႃႇ မၢႆတွင်း ဝၼ်းၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၼႆသေ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 24 လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ဝၼ်းၸၼ်ၼႆႉ ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈ UN Women လႄႈ လုမ်းၾၢႆႇရႃႇၸဝၢတ်ႈလႄႈယႃႈမဝ်းၵမ်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၽိုၼ်ႁၢႆးငၢၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ။

ၼႂ်းၼၼ်ႉ တႅမ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၵႂႃႇဝႃႈ “ မိူဝ်ႈပီ 2024 ပူၼ်ႉမႃး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း 10 မိၼိတ်ႉလႂ် ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ ထုၵ်ႇၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်း ႁဵတ်းႁၢႆႉႁႅမ်တၢႆ ။ ၼၢင်းယိင်း၊ ဢွၼ်ႇယိင်း  မွၵ်ႈ 5 မိုၼ်ႇၵေႃႉ  ၼႂ်း  117 မိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၺႃးၵူၼ်းယူႇသဝ်းႁိမ်းၶၢင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းႁူမ်ႈႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ် ႁဵတ်းႁၢႆႉႁႅမ်တၢႆပႅတ်ႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းၸိုင် ၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ ၼၢင်းယိင်းၼိူဝ်လုမ်ႈၾႃႉ 137 ၵေႃႉ ထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉႁႅမ်တၢႆၵူႈဝၼ်း။ ၵၢၼ်တိုၵ်းႁႄႉ လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်း ႁႂ်ႈယုပ်ႈယွမ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇထိုင်တီႈ” –  ဝႃႈၼႆ။

 “ၵူၼ်းႁဝ်းယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ ၸွမ်းၵၼ်တင်းသဵင်ႈၼႆသေ ၵၢၼ်တီႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇလီယူႇယဝ်ႉ။  ယွၼ်ႉၼၼ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ။ ဢိင်ၼိူဝ်  ဝၼ်းၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ ၼိူဝ်ၼၢင်းယိင်းလုမ်ႈၾႃႉ ဝၼ်းတီႈ 25/11/2025 ၼႆႉသေ ႁႂ်ႈတူင်ႇဝူင်းႁဝ်းၶႃႈ ႁႂ်ႈၵူႈၵေႃႉ ယွမ်းႁပ်ႉပွင်ၸႂ်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇလီ ၶႂ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းလၢတ်ႈ ယႃႇပေႁဵတ်းလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉ” –   ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်လွင်ႈၼၢင်းယိင်း လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ ။

ၼၢင်းယိင်းႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ထုၵ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတင်းတူဝ်လႄႈတင်းၸႂ်ယူႇၵူႈဝၼ်းၼႆႉ  ၵမ်ႈၼမ် တေဝူၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ၾိင်ႈ ပဵၼ်သၽႃႇဝ။ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉ ၼၢင်းယိင်း တုၵ်းယွၼ်းယူႇမႅၵ်းမႅၵ်းၵူၺ်းဢမ်ႇလႆႈ။ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတၵ်းလႆႈမေႃႁၵ်ႉတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်းသေ တၵ်းလႆႈမေႃႁူႉမေႃပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ဢၼ်လႂ်ပဵၼ်ဢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတေႃႇတူဝ်ႁဝ်း။ ဢၼ်လႂ်ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇတြႃး ၼိူဝ်ႁဝ်း ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉသေ   တၵ်းလႆႈမေႃတေႃႇသူႈသၢၼ်ၶတ်းၶိုၼ်း။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈထုၵ်ႇလီလုမ်းလႃးပၢႆးယူႇလီတူဝ်လႄႈတင်းၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ႁႂ်ႈမီးႁႅင်းၸႂ်   တေႃႇသူႈ  ပူၼ်ႉလွတ်ႈလႆႈ လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉတေႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တေႃႇၼၢင်းယိင်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉသေၵမ်း-  ၼႆ ၼၢင်းယိင်းတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၾၢၵ်ႇထိုင် ၼၢင်းယိင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းသဵင်ႈၼင်ႇၼႆ  ။