ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ် (မၢၵ်ႇဢုၼ်/မၢၵ်ႇပၢဝ်ႉလိပ်း) မီးၽွၼ်းလီတေႃႇ ပၢႆးယူႇလီၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ႁူႉဝႆႉ ႁင်းၽႂ် မၼ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး လၢႆသိပ်းပီမိူင်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉထၢတ်ႈၼမ်ႉ 200 မီႊလီႊလီႊတႃႊထိုင် 1000 မီႊလီႊလီႊတႃႊ။

ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉသၽႃႇဝ ဢၼ်မီးၼမ်ႉလႅမ်ႉဢရသႃႇဝၢၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ မီးၵႄႊ လူဝ်ႊရီႊဢေႇ။ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉ မီးထၢတ်ႈဢႁႃႇရၼမ်လိူဝ်သေ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်ဢၼ်ႁႅင်ႈ။ ၼႂ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉ မီးဝႆႉထၢတ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ Amino acids, vitamins B, vitamin C, ထၢတ်ႈလဵၵ်း (iron), calcium, potassium, magnesium, manganese, and zinc ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၽွၼ်းလီ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၵိၼ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉသမ်ႉ   –

ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်ထၢတ်ႈၼမ်ႉ ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း

မၢၵ်ႇဢုၼ်ၼႆႉ လူတ်းယွမ်းပၼ်လွင်ႈတွင်ႉမႆႈၼမ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်းၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇ ႁွၼ်ႉလိူတ်ႇမႆႈ။ သင်ဝႃႈပဵၼ် တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇ၊ ဢေႃႉႁၢၵ်ႈ၊ ႁိူဝ်ႇဢွၵ်ႇၼမ်ႁႅင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ သုမ်းထၢတ်ႈ ၼမ်ႉၼႂ်းတူဝ်ၵႂႃႇၸိုင်  electrolyte composition ဢၼ်ပႃးတီႈၼႂ်း ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ် လိပ်းၼၼ်ႉ ၸွႆႈၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်ထၢတ်ႈၼမ်ႉ ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၶိုၼ်း။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉမၼ်းမီးပႃး        carbohydrate လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်းၼႂ်းတူဝ် တဵမ်မႃးၶိုၼ်း ။

လူတ်းယွမ်းပၼ် တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ

ၼႂ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈ vitamin C ၊ potassium၊ magnesium လႄႈ သၢင်ႇ ထုၵ်ႇတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးတၢင်းပဵၼ် လိူတ်ႈၶိုၼ်ႈၶဝ်တႄႉတႄႉ။ ထၢတ်ႈ potassium ၼႆႉၸွႆႈ ထိင်းပၼ် တၢင်းၼမ် sodium ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီတေႃႇတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵမ်ႉၸွႆႈ ပၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်လိူတ်ႈတေဢမ်ႇၶိုၼ်ႈ။

ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈပၢႆးယူႇလီႁူဝ်ၸႂ်ၶႅမ်ႉ

ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉ မီး cholesterol တၢင်း ၶႆမၼ်းဢေႇလႄႈ မီးၽွၼ်းလီတေႃႇ ပၢႆးယူႇ လီ ႁူဝ်ၸႂ်တႄႉတႄႉ။ ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ်ၶႆမၼ်းဢမ်ႇလီ (cholesterol – LDL)ၼႂ်းတူဝ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႆမၼ်းလီ (cholesterol -HDL) ၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ လူတ်းယွမ်းပၼ် တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ် ၼႆယဝ်ႉ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိူတ်ႈၼႂ်းတူဝ် ပၼ်ႇၽဵင်ႈလႆႈလီ၊ လူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈၸဵပ်းၵႂ်ႈ၊ လွင်ႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉထူၺ်ႈၸႂ်ၵိုတ်းလႄႈ လွင်ႈတၢႆၽၢၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ။

လူတ်းယွမ်းပၼ်ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်

ၵူၼ်းၸိူဝ်းလူတ်းယွမ်း ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ပၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်း ၼႆႉ ယူႇ။ ယွၼ်ႉမၼ်းပႃး calories ဢေႇလႄႈ လီတေႃႇႁုင်းၶဝ်ႈ၊ ၸွႆႈပၼ်ၼႂ်းၵၢၼ်ယွႆႈတၢင်းၵိၼ် ယႅမ်ႉ၊ လူတ်းယွမ်းပၼ် ၶႆမၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ တီႈၼႂ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉ မီးထၢတ်ႈ potassium တၢင်းၼမ်တၢင်းလၢႆလႄႈ ၸွႆႈလၢင်ႉဢွၵ်ႇပၼ် ငူၼ်ႉၵွင်ႉ၊ ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇလီၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ။

ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူဝ်ၶႆႈ ႁၢႆၶႅၼ်း

လွင်ႈႁူဝ်ၶႆႈ လႄႈ ႁူဝ်ၶႆႈၽၢၵ်ႇလဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ယွၼ်ႉ ထၢတ်ႈၼမ်ႉဢေႇ၊ လႆႈသုမ်း ထၢတ်ႈၼမ်ႉ။ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၸွႆႈၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ထတ်ႈၼမ်ႉၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း ၵူၼ်းႁဝ်း။

ယွၼ်ႉမီးပႃးထၢတ်ႈ  magnesium တၢင်းၼမ်လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁူဝ်ၶႆႈၽၢၵ်ႇလဵဝ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇ လီၵိၼ်ပၼ်ယူႇ။ သင်ဝႃႈ magnesium ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းႁဝ်း ယွမ်းဢေႇလူင်းၵႂႃႇၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ် ႁူဝ်ၶႆႈၽၢၵ်ႇလဵဝ် မိူၼ်ၵၼ်။

ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းပဵၼ် Alzheimer လိုမ်းႁၢင်ႈလိုမ်းတူဝ်ၼၼ်ႉႁၢႆၶႅၼ်း

ၼႂ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉ မီး cytokinin လႄႈ ႁႄႉၵင်ႈပၼ်ၼင်ႇႁိုဝ် cell ဢွၵ်းဢေႃႁဝ်း တေဢမ်ႇလူႉလႅဝ်၊ ၵမ်ႉၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈလွင်ႈမၢႆတွင်း (ၺၢၼ်ႇ) လီၶိုၼ်ႈမႃး။

ၸွႆႈၵုမ်းထိင်းပၼ် တၢင်းၼမ် pH ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း

မိူဝ်ႈၽွင်းၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်မီးထၢတ်ႈ acid သုင်ၼၼ်ႉၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇတၢင်းၵိၼ် ဢၼ် ႁဵတ်းသုၵ်းဝႆႉတႃႇႁႂ်ႈၵိၼ်ငၢႆႈ(အသင့်စားအလွယ်စား အစားအစာ) လႄႈ လွင်ႈၼၵ်းၸႂ် ၶမ်ၸႂ် ၼမ်ၸိုင် တေႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းၼမ် pH ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၶိုၼ်ႈသုင် ထိုင်တီႈတေပဵၼ် acid လႆႈ။ ၽွင်း ၼၼ်ႉ တူဝ်ၶိင်းႁဝ်းတေဢမ်ႇမီးႁႅင်း  တႃႇတေၸုပ်ႇဢဝ်ထၢတ်ႈ Vitamin လႄႈ ထၢတ်ႈႁႄႈ ဢၼ်တေပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ်ၶိင်း။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈတၢင်းၼမ် pH ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၶိုၼ်ႈသုင်ၸိုင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၼႂ်းၶၵ်ႉ တွၼ်ႈ တပ်းႁဵတ်းၵၢၼ်၊ လုပ်ႇၵပ်းလုပ်ႇတေႃႇၸဵပ်းၵႂ်ႈ၊ တေၸၢင်ႈပဵၼ် တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ် ၊ လိူတ်ႈသုင်၊ ႁူင်ၶဝ်ႈၸဵပ်း လႄႈ ႁႅင်းၵမ်ႉၶၢမ်ႇတူဝ်ဢေႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယွၼ်ႉၼႂ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်း မီးပႃးထၢတ်ႈ Alkaline တေႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁၢႆ ၶႅၼ်းမႃးသေ ၵုမ်းထိင်းပၼ်ယႃႇႁႂ်ႈ pH ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းၶိုၼ်ႈသုင်။

ထိင်းပၼ်ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် ၼႂ်းလိူတ်ႈ

တီႈၼႂ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်ႇလိပ်းၼႆႉ ပႃးထၢတ်ႈယႂ်း တင်း Amino acid ဢၼ်တူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းႁဝ်း လူဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈ ၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼႂ်းလိူတ်ႈႁဝ်း၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးတၢင်းပဵၼ် ယဵဝ်ႈဝၢၼ်ၶဝ်ၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ပၼ်ယူႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸွႆႈၵုမ်းထိင်းပၼ် ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ် ၶိင်းႁဝ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိူတ်ႈၼႂ်းတူဝ် ပၼ်ႇၽဵင်ႈလႆႈလီ။

ၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၽၢႆႈဢွၼ်ႇ  ၵႂႃႇလီ

ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃသၽႃႇဝ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်း ၵႂႃႇၽၢႆႈဢွၼ်ႇ လႆႈလီဢၼ် ၼိုင်ႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈယဵဝ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်သေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇပၼ်ငူၼ်ႉၵွင်ႉ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း ၵူၼ်း ႁဝ်း။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁႄႉၵင်ႈပၼ်ပႃး လွင်ႈမူင်ႈမႅင်းၶဝ်ႈၼႂ်း လွတ်ႇယဵဝ်ႈ (Urinary tract infections) ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယွၼ်ႉမီးပႃး Potassium တၢင်းၼမ်လၢႆလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈငူၼ်ႉၵွင်ႉဢၼ်မီးတီႈၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း ဢွၵ်ႇ ၵႂႃႇပႅတ်ႈ ၸွမ်းယဵဝ်ႈ၊ လွင်ႈၶၢၼ်ၶေႃႇၼႂ်းမၢၵ်ႇၵႅဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လူတ်းယွမ်းလူင်း။

ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်း မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမူင်ႇမႅင်း ပႅတ်ႉတီးရီးယိူဝ်း လူႉတၢႆလႆႈလႄႈ ႁႄႉ ၵင်ႈပၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ႁူင်းယဵဝ်ႈ တေဢမ်ႇတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမူင်ႈမႅင်း ။

ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼၢၼ်းထဝ်ႈၵႄႇ

ၼႂ်းၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉ မီး Cytokinin ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ Cell တၢင်း  Tissue ၼၢၼ်းထဝ်ႈၵႄႇ။ ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ် တၢင်းပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း လႄႈ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ ဢႃယု ထဝ်ႈၵႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်း ဢၼ်မူတ်းသႂ်လီၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင် ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၵူၺ်းဢမ်ႇ ၵႃး ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်ပႃး ထၢတ်ႈၼမ်ႉ လႄႈ ဢႃႇႁႃႇရတႃႇတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းတၢင်းၼမ်။

ႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢႆတႃလီ

ၼင်ႇႁိုဝ် သၢႆတႃ တေၸိုၼ်ႈပၢင်ႇလီၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ပၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းယူႇ ယွၼ်ႉ မီးပႃးထၢတ်ႈ Vitamin B1 ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢႆတႃ လႄႈ ဢွၵ်းဢေႃ ယူႇလီမီးႁႅင်း။ Vitamin B1 ၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢမ်ႈၼိူဝ်ႉႁူၺ်ႇတႃႁဝ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်သေ ၽွင်းယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢႃႇ ရူင်ႇ ဢၼ်ႁၼ် ၸႅင်ႈလႅင်းလီ။

ၽွၼ်းႁၢႆႉ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်း

• သင်ဝႃႈ ထၢတ်ႈ Potassium ၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်းသုင်ဝႆႉၸိုင် ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ် လိပ်း။
• ၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်တၢင်း မဵတ်ႉ/ႁူၺ်ႇမၢၵ်ႇမႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်း။
• မၢင်ၸိူဝ်း ၵိၼ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းသေ တေၸၢင်ႈပဵၼ် ႁူင်းၶဝ်ႈၸဵပ်း လႄႈ လူမ်းၶမ်  ။
• မိူဝ်ႈၽွင်းတေၽႃႇတတ်း မွၵ်ႈ 2 ဝူင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၽႃႇတတ်းယူႇလႄႈ မိူဝ်ႈတႄႇ ၽႃႇတတ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ် ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်း။
• ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်း ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းပဵၼ်ယႃႈယႃၼႆသေတႃႉ တွၼ်ႈတႃႇမႄႈပႃးတွင်ႉ (မႄႈမၢၼ်း) တၢင်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်တႄႉ ဢုပ်ႇၵုမ်တွင်ႈထၢမ်မေႃယႃသေ ၸင်ႇၵိၼ်ၼႆ တေ တိူဝ်းမီးလွင်ႈလွတ်ႈၽေး။
• ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼႆႉ ၸွႆႈၵုမ်းထိင်းပၼ်ႁႅင်းလိူတ်ႈလႄႈ သင်ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈၵိၼ် ယႃႈယႃၵုမ်းႁႅင်းလိူတ်ႈဝႆႉၸိုင် ထုၵ်ႇလီတွင်ႈထၢမ်မေႃယႃယဝ်ႉ ၸင်ႇၵိၼ်။
• သင်ၵိၼ်ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢုၼ်လိပ်းၼမ်ၸိုင် တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼၵ်းတူဝ်ၼၵ်းၶိင်းလႄႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇ လီၵိၼ်ၼမ်ပူၼ်ႉလူၼ်ႉလိူဝ်။