ႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးသူၼ်းတုမ် ၵႃႈပဵၼ်လွင်ႈၵၢၼ် ဢၼ်ၶႄႉၶႅင်ႇတေႃႇသူႈႁိမ် ၸိင်းဢဝ်ပေႉပုၼ်ႈၵၼ်ၼႆႉ တိုၼ်းတေဢမ်ႇမီးလွင်ႈဝႃႈ ၽႂ်ဢမ်ႇပေႉၽႂ် ဢမ်ႇ ၵၢၼ်ႉၽႂ် [သမိူဝ်ၽဵင်ႇပဵင်း] ၵၼ် ၼႆၼၼ်ႉလႃႈ။ တၵ်းတေမီးလွင်ႈ ‘ပေႉ’ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈ ‘ၵၢၼ်ႉ’ ဢမ်ႇၼၼ် ပေႃးပိူၼ်ႈ ပေႉၵေႃႈႁဝ်းၵၢၼ်ႉ၊ ပေႃးႁဝ်းပေႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈၵၢၼ်ႉ။ [ဢမ်ႇၼၼ်] ပေႃးႁဵတ်းလႆႈ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈယွမ်းၵၢၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းပေႉ၊ ပေႃးဢမ်ႇပေႉၵေႃႈၵၢၼ်ႉ ၼႆၼၼ်ႉၼႄႉၼွၼ်းတႅတ်ႈတေႃးၵူၺ်း။

ၵွပ်ႈၼႆသေလွင်ႈပေႉလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ႉၼၼ်ႉ ပိူင်ၶိုၵ်ႉယႂ်ႇလမ်ႇလွင်ႈသုတ်ႈမၼ်းၼႆႉ မီးတီႈႁူႉလွင်ႈပိူၼ်ႈလွင်ႈႁဝ်း [ဢမ်ၼၼ်] ႁူႉၶဝ်ႁူႉႁဝ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။ သင်ဝႃး ႁဝ်းႁူႉလွင်ႈႁဝ်းလီငၢမ်းသေသမ်ႉႁူႉ လွင်ႈပိူၼ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ပႆႇၶဝ်ႈပွႆးတိုၵ်းၵေႃႈ ႁဝ်းပေႃးပေႉပိူၼ်ႈၶိုင်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ လွင်ႈႁဝ်းၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇပေႃးႁူႉလီ၊ လွင်ႈပိူၼ်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းႁူႉ ဢမ်ႇထိုင်တီႈၼႆၸိုင် ပွႆးတိုၵ်းႁဝ်း ပေႃး ၵၢၼ်ႉပိူၼ်ႈၶိုင်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ။

လွင်ႈႁဝ်းႁူႉလွင်ႈႁူႉဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉပွင်ႇဝႃႈ – ႁဝ်းႁူႉၸၵ်းမေႃထတ်းသၢင်ႁၼ်ၸိုင်လွင်ႈၽိတ်း – ထုၵ်ႇ၊ လွင်ႈလီ – ၸႃႉ၊ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ – ယူပ်းယွမ်းႁဝ်း သေႁတ်းၵႄႈလိတ်ႈ မူၼ်ႉမႄးၶိုတ်းၶိုတ်း ၸမ်ၸမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတေႁူႉႁၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄလႆႈၼမ်ႉၸႂ်၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ ၼမ်ႉၽၵ်း၊ ၼမ်ႉတွၼ်းလႄႈ ဢဵၼ်ႁႅင်း 7 ပိူင် (ႁႅင်းၸႂ်၊ ႁႅင်ၵူၼ်း၊ ႁႅင်းၺၢၼ်ႇ၊ ႁႅင်းလီ၊ ႁႅင်းၶိူင်ႈယိပ်း၊ ႁႅင်းၶူဝ်းၶွင်ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်၊ ႁႅင်းငိုၼ်းၶမ်း) ႁဝ်းၼၼ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းထတ်းသၢင်တႃႇသေႇသေ ၶတ်းၸႂ်တူင်ႉၼိုင်ၶိုင်ပွင် ၽိူမ်ႉထႅမ် ဢၼ်ယူပ်ႈယွမ်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇယူႇတႃႇသေႇ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈႁဝ်းလွင်ႈပိူၼ်ႈ (ၽၢႆႇသၢၼ်ၶတ်းၽၢႆႇၽူႈၶဵၼ်) ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈၸိူင်ႉၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇပိူၼ်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းယူပ်ႈယွမ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ လွၵ်းၶႅင်လွၵ်းဢူၼ်ႈမီးတီႈလႂ် ပဵၼ်ဢီႈသင်၊ ဢဵၼ်ႁႅင်း 7 ပိူင် ၽၢႆႇပိူၼ်ႈပဵၼ်ႁိုဝ် မီးႁိုဝ်ဝႆႉ? ၊ ႁဝ်းတေၸၢင်ႈၸႂ်ႉလွၵ်းလႂ်ႁႂ်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇႁဝ်း? – တႄႇၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ မၼ်းတိုၼ်းပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဝ်း တၵ်းတေလႆႈၶတ်းၸႂ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸွပ်ႇႁႃႁႂ်ႈပေႃးႁူႉၸၵ်းၽူႈၶဵၼ်၊ ႁႂ်ႈပေႃးႁူႉလွင်ႈၽူႈၶဵၼ်လီငၢမ်းတႅတ်ႈတေႃးတႃႇသေႇၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်ႉယဝ်ႉ။

ႁူဝ်ႁုပ်ႈတီႈပွတ်းမၼ်းတႄႉ ပေႃးႁဝ်းႁူႉလွင်ႈႁဝ်းလီငၢမ်းၵေႃႈ ႁဝ်းတၵ်းပေႉ၊ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇႁူႉၵေႃႈ ႁဝ်းတၵ်းၵၢၼ်ႉဢမ်ႇႁၢင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်ငိူၼ်ႈၼဵၼ်ပၢႆးသိုၵ်းပၢႆးမိူင်း ဢၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅဝ် ပွင်ႇပိုင်ႈၶူးမေႃလူင် “သုၼ်းၸိုဝ်ႇ” (Sun Zu) ပၢၵ်ႈလွင်ႈၼႄတၢင်း ၸိၸမ်ႈသင်ႇသွၼ်ဝႆႉ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ “ပိုၼ်ႉႁူႉၾိင်ႈၸိူင်းပၢႆးသိုၵ်း” (The Arts Of War ) မၼ်းၸဝ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်းပူၼ်ႉမႃး 2500 ပီမိူင်းပၢႆပၢႆ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢၼ် M.T.A ဝွတ်ႈဝၢႆးပိၼ်ႈၶီႈၵႂႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢမ်ႉႁူႉလွင်ႈပိူၼ်ႈလွင်ႈႁဝ်း (ဢမ်ႇႁူႉၶဝ်ႁူႉႁဝ်း) တဵမ်ထူၼ်ႈလီငၢမ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵွႆၽီမႅၼ်ႉၸွၼ်ႈၵႂႃႇၼႆၵေႃႈဝႃႈလႆႈသၵ်းသၵ်းၵမ်းလဵဝ်။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇ ၵွႆၼၼ်ႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈႁဝ်းႁႃးတင်းလၢႆ ပႆႇၽိတ်းၵေႃႈႁူႉ၊ ပႆႇလူႉၵေႃႈမေႃ၊ ပႆႇပေႃႇၵေႃႈ ႁၼ်မႃးၸဵမ် ပိုင်းယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈဝႃႈဢမ်ႇမီႇဢႃႇၼႃႇဢဵၼ်ႁႅင်း၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၸိၸမ်ႈ ထတ်း သၢင်တူင်ႉတၵ်ႉလႆႉ၊ မီးလွင်ႈထတ်းသၢင်ၸိၸမ်ႈတူင်ႉတၵ်ႉမႃးယူႇၵေႃႈ ပိူၼ်ႈသမ်ႉ ငိၼ်းထွမ်ႇႁပ်ႉ တုင်းဢဝ် လွၵ်ႇလွၵ်ႇလၢႆလၢႆၵူၺ်း – ဢမ်ႇဢဝ်ၸႂ်ႉယိပ်းႁဵတ်းသၢင်ႈပဵၼ်တူဝ်လႃးလႃးလႄႈ ၸင်ႇဝႃႈ လႆႈပႃးၵႂႃႇၼႂ်းႁိူဝ်းပႅတ်ႈလၢမ်ႈၽၢႆးလေႃႈလူင်းၸွမ်းၼမ်ႉၸႅဝ်ႈ ၸွမ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵတ်ႉၵႃႈၼႅတ်ႈဝႅၼ်တူၵ်းလုၺ်း ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈသေ ဢမ်ႇတၼ်းပုင်ႈလူင်း ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇႁိုၵ်းႁႃႉ ၸွမ်းပိူၼ်ႈလႄႈ သိူၵ်ႈပိုၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ဢမ်ႇလႆႈမူဝ်းမွင်ၵဝ်ႇသဝ်ႈ ၸွမ်းပိူၼ်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။

ပေႃးဝႃႈၶၢဝ်းတၢင်း လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ 2 မူႇ 3 ၸုမ်း ယဵပ်ႇယၢင်ႈၶဝ်ႈၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီပၢႆ (1985-95) ၵေႃႈ ၸၼ်ႉၸိၵ်းၸွမ်ၸုမ်းၼမ်းႁူဝ် M.T.A ၼႆႉ ယႃႇပေဝႃႈတေႁူႉလွင်ႈပိူၼ်ႈ၊ တေႃႈလွင်ႈတၢင်းၼႂ်းတူဝ် ၵဝ်ႇၵူၺ်း ယင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈထတ်းသၢင် ႁူႉႁၼ်လႆႈလီငၢမ်းလႄႈ ၼိုင်ႈၶႅၼ်းထႅင်ႈႁႅင်း ႁႂ်ႈမၼ်းၸဵဝ်း သုတ်းဝၢႆးၵွႆၽီၵူၺ်းယဝ်ႉ။

လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢီႈသင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်သေဢမ်ႇဝႃး၊ ပေႃးၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၵၢၼ်ၵူၼ်းတင်း ၼမ်၊ ၵၢၼ်မုၵ်ႉၸုမ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၼႆႉ တၵ်းလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉ (ၼမ်ႉၸႂ်၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ ၼမ်ႉၼၵ်း၊ ၼမ်ႉတွၼ်း) ဝႃႈၸင်ႇလႆႈ၊ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈယဝ်ႉယႃႇ ထိုင်တီႈယွတ်ႈႁွတ်ႈတီႈပၢႆလႆႈ။

ဢဝ်ၼမ်ႉဝၢၼ်ၼမ်ႉၸဵမ်း၊ ၼမ်ႉၼမ်ၼမ်ႉလိူဝ်၊ ၼမ်ႉမဝ်ၼမ်ႉမၢင်၊ ၼမ်ႉလိူမ်ႈၼမ်ႉၵိူမ်ႈ တေႃႇၵၼ်သေႁဵတ်းၸွမ်းလၢႆးႁၢင်ႈလီမၢၵ်ႇၶီႈၵႃ၊ ၼမ်ႉလႆတႂ်ႈၽိူင်း၊ ၽႄးႁူမ်ႇၶီႈၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈဝႃႈဢမ်ႇလႆႈ။ ဢမ်ႇၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ။ ဢမ်ႇၶိုၵ်ႉဢမ်ႇၶၢႆး၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆး မၼ်ႈၵိုမ်းၶၢဝ်းယၢဝ်း လႃးလႃးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပိုၼ်းႁၢႆႉၸႃႉလူင် M.T.A သင်ႇသွၼ်ႁဝ်းၵႂႃႇၸႅင်ႈၸႅင်ႈလႅင်းလႅင်းယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈ M.T.A ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈပိူၼ်ႈလွင်ႈႁဝ်းလီငၢမ်း [ဢမ်ႇၼၼ်] ႁူႉယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမူၼ်ႉမႄးလႃးလႃးလႄႈ မိူဝ်ႈၶိုၼ်ႈတႄႉ ၶိုၼ်ႈယိုၵ်ႈယိုၵ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇၼမ်ႉယိုင်ႈထိုင်းယႂ်ႇသေတႃႉ ၽိူဝ်ႇလူင်းသမ်ႉ – ဢဝ်ပဵၼ်ၽၢႆၵူၼ်ႇ “ၼွင်ပင်း” ယဵၼ်းပဵၼ် “ၼင်ပွင်း” ပႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

                                                                          သၶႁ (သိူဝ်ၶူပ်းႁၢင်) 01/04/1996

ၶေႃႈမုလ်း – ပပ်ႉၵွၼ်းၶေႃ မၢႆ 141 ပီ 1996