ပေႃးႁဝ်းမႃးတူၺ်း ၸွမ်းပိုၼ်းၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ တေလႆႈလၢတ်ႈတင်ႈတႄႇ 1947 ၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ 1947 တီႈပၢင်လူင် ဢုပ်ႇၵၼ်။ ထိုင်မႃး 1958 မၼ်းတဵမ် 10 ပီယဝ်ႉ ဢၼ်ႁဝ်းတူၵ်းလူင်းႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ မိူင်းတႆးတင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ မၼ်းမိူၼ်ၸႂ်ယူႇၼႆ 10 ပီယဝ်ႉ ႁဝ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇထႅင်ႈ ပေႃး ဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၸႂ် ၾၢႆႇႁဝ်းလႆႈသုမ်းပုၼ်ႈၼႆယူႇၸိုင် 10 ပီယဝ်ႉ ႁဝ်းမႃးဢုပ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်း။ ပေႃးဢုပ်ႇ ၵၼ်ယဝ်ႉ ပေႃးတၢၼ်ႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈၶိုၼ်းၵေႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇႁဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ထိုင်မႃး 1958 ၼႆႉ မၼ်းတဵမ် 10 ပီယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇတဵမ် 10 မိူဝ်ႈ 1956 -57 ၼၼ်ႉ ယူႇတီႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းတႆး၊ ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ၵူၼ်းႁၵ်ႉၸၢတ်ႈၶဝ်၊ သင်ၶၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းႁၵ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶဝ် ၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်မႃးတူင်ႉၼိုင်။ ပေႃးထိုင် 1958 ၼႆ ဢၼ် ႁဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်မႃး တေၶိုၼ်းမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်း ဢၼ်လႂ်ၽိတ်း ဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇ ဢၼ်လႂ်ယူပ်ႈယွမ်း ဢၼ်လႂ်ႁဝ်းသမ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းႁိုဝ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆ။ ၵမ်းၼႆႉ ထိုင်မႃး 1956-57 ၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် တူင်ႉၼိုင်မႃးယဝ်ႉ။ ၸင်ႇမႃးဢုပ်ႇၵၼ် လၢတ်ႈၵၼ် ၼမ်မႃးသေ တင်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ဢဝ် လွၵ်းလၢႆးတီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊသေ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈၶိုၼ်း တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ႁဝ်းတူၵ်းလူင်း ၵၼ်ဝႆႉ မိူဝ်ႈ 1947 – 48 ၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈ 1947 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်၊ မိူဝ်ႈ 1948 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း။

ၵမ်းၼႆႉ ၸုမ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈပႂ်ႉသမ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းယဝ်ႉ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမႃးမိူၼ်ၸႂ်ႁဝ်းလႆႈယဝ်ႉ သုၼ်ႇသုမ်းပုၼ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈၶိုၼ်းယဝ်ႉ ပေႃးႁဝ်းဢမ်ႇတိုၵ်းဢဝ် ၵွပ်ႈၼႆ ၸင်ႇမႃး တင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်းတႄႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတေတဵမ် 10 ယဝ်ႉ ႁဝ်းမႃးၼပ်ႉတူၺ်း ႁဝ်းပေႃးသုမ်းယူႇယဝ်ႉ သုၼ်ႇလႆႈၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်းထႅင်ႈ 1-2 ပီၵူၺ်း မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇလႆႈ ႁဝ်းတိုၼ်းႁူႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ႁဝ်းတိုၼ်းလူဝ်ႇလႆႈတိုၵ်းဢဝ်မိူင်းႁဝ်း ၵွၼ်းၶေႃၵူၺ်းယဝ်ႉ ဢၼ်ၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉၵိူင်းၼိုင်ႈ။ ၵိူင်းၼႆႉသမ်ႉ တေပဵၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ၊ ၵူၼ်းႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်။ ၵမ်းၼႆႉ ၸင်ႇမႃးႁႃၵူၼ်း တႃႇတေဢွၼ် ႁူဝ်လႆႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁႃသေ ၸင်ႇႁႃလႆႈၸဝ်ႈၼွႆႉသေႃးယၼ်ႇတ ႁႂ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ မႃးဢွၼ်ႁူဝ် ၵေႃႇတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးယဝ်ႉ။

မၼ်းၸဝ်ႈ မႃးတီႈလွႆၸႃႇတီႇ လွႆၼႆႉသမ်ႉ မီးတီႈႁိမ်းဝၢၼ်ႈၸၢႆးမူး မိူင်းပၼ်ႇၼၼ်ႉ တီႈၼၼ်ႈသမ်ႉ မၼ်း မီးဝႆႉ လွႆဢၼ်ၼိုင်ႈ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် လွႆၼၼ်ႉ ၶဝ်တိုၵ်ႉတႅမ်ႈဝႆႉ လွႆၸႃႇတီႇယူႇ။ ဢၼ်ၸဝ်ႈၼွႆႉၶဝ် မႃးဢွၼ်ႁူဝ်သေ ဢုပ်ႇၵၼ်တီႈၼၼ်ႈ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူင်းၵျွတ်ႈ – မိူင်းထႃး။ ၶဝ်ဢုပ်ႇၵၼ် တူၵ်းလူင်းၵၼ် တီႈ လွႆၸႃႇတီႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၵူၼ်းၵေႃႈႁဝ်းႁႃလႆႈယဝ်ႉ ဢဝ်ၵူၼ်းတီႈၸမ်ႁဝ်းၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပၼ်ႇၼၼ်ႉၼႃႇ ၼႂ်း 27 ၵေႃႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းပၼ်ႇလူး။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇတီႈထႅင်ႈ 4 ၵေႃႉ၊ ၼႂ်း 4 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပႃးၸဝ်ႈၼွႆႉ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပေႃးယဝ်ႉ ၸင်ႇတေၶၢမ်ႈၵႂႃႇတၢင်းပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း မႃးတီႈမိူင်းၵျွတ်ႈ – မိူင်းထႃးသေ မႃးတႄႇတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ယိူင်းဢၢၼ်းၶဝ်ၸဝ်ႈ တိုၼ်းဝႃႈလူဝ်ႇတိုၵ်းဢဝ် မိူင်းတႆးလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇႁူႉယဝ်ႉ တင်းဢၼ်ႁဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်မႃးၼႆ ႁဝ်းဢမ်ႇႁူမ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵိူင်းဢၼ်တင်ႈတပ်ႉသိုၵ်း။

ၵိူင်းၵၢၼ်မိူင်းသမ်ႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ယပလ (ရပလ) ၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ယူႇၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ဢမ်ႇမႃးၾၢႆႇၼႆႉယဝ်ႉ ၶဝ်သမ်ႉၶႂ်ႈယူႇၸွမ်း လၵ်းပိူင်တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊသေ တိုၵ်းႁႂ်ႈမၼ်းပေႃးလႆႈ ႁႂ်ႈမၢၼ်ႈပေႃးယွမ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်း (ပြည်နယ်) ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ပေႃးမၢၼ်ႈယွမ်းပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းဢူဝ်ႊၶႄႊယဝ်ႉ။ ပေႃးမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇယွမ်းပဵၼ်ၸႄႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆၸိုင် ႁဝ်းတိုၼ်းတေၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ယွမ်းႁပ်ႉ ႁႂ်ႈ ပေႃးပဵၼ်လႆႈ ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းလူင်ႁဝ်း ၼႆႉသမ်ႉ တၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ထႅင်ႈ ၵိူင်းၼိုင်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ မၼ်းပဵၼ်ဝႆႉ 2 ၵိူင်းၸိူင်ႉၼႆ။

လွင်ႈတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်ၵၼ် တူၵ်းလူင်းၵၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼွႆႉမႃးဢွၼ် တၢင်း မႃးသူၼ်းတုမ်ဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ယၢၼ်ႇသူႇပေႃးတေဢမ်ႇတၼ်းႁူႉ ဢမ်ႇတၼ်းမႃးယႃႉမႃး ၵဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼွႆႉ ၸင်ႇဢွၼ်တင်ႈတပ်သိုၵ်းပႅတ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢၼ်ၶဝ်ဢုပ်ႇၵၼ်ဝႆႉ တေမႃး ဢွၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ  ဢမ်ႇတၼ်းလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈၼႅတ်ႈဢွၼ်တင်ႈတပ်းသိုၵ်းသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇ။

ပေႃးဝႃႈ 1959 ၵေႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၸင်ႇတေမႃးႁင်းၽႂ်မၼ်း တင်ႈဢဝ်ၸဝ်ႈသႅင်သိုၵ်း၊  ၸဝ်ႈသိူဝ်ဝၼ်း၊ ၸဝ်ႈပိုၼ်းတႆး၊ ၸဝ်းဢူင်းပွင်ႇၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵူၼ်းႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈႁၵ်ႉမိူင်းၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ မိူၼ်ၸိူင်ႉ တင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၼႆၵေႃႈ ၸဝ်ႈပၼ်ႇတိတ ၶိူဝ်းတႆး တီႈ ၵျွင်းၶိူဝ်းတႆး ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ။ ၸဝ်ႈသြႃႇၼၵိင်ႇ တီႈဝတ်ႉၵၢမ်ႇပေႃးၸ သၢၼ်းၶျွင်း တႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇၼၵိင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈဢွၼ်တင်ႈပဵၼ်ၸုမ်းသိူဝ် ဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်တင်ႈ ႁဵတ်းၸုမ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉၼႃႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ – သိူဝ်ၼၼ်ႉ သိူဝ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈမၼ်းၸဝ်ႈသေ တင်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈ ၼႆ တၢင်ႇပၼ်ၸုမ်းသိူဝ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ် ပၼ်ႁႅင်းႁႃႁႅင်းၸွႆႈပႃး ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၼႆႉ မုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆးသေ သူၼ်းသေႃႇ ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးထႅင်ႈတႄႉ ၼႂ်းၸုမ်းၸဝ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ မီး ဝႆႉၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပၼ်ႇ ၸဝ်ႈသြႃႇၼႃႇၵိင်ႇၶဝ် ပေႃးမႃးယွၼ်းတင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈမၼ်းၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈၸွႆႈ ထႅမ် ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပၼ်ႇၼႆႉ ယူႇၼႂ်းၶွင်ႇသီႇမိူင်းတႆးဝႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸွမ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းတႆး တႃႇ တေဢဝ်လွၵ်းလၢႆးတီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊသေ ႁႂ်ႈပေႃးၵေႃႇတင်ႈလႆႈ ၾႅတ်ႊတရႄႊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸႅတ်ႈ ၸၢင်ႇၼႆၵေႃႈ တိုၼ်းဝႃႈပႃးယဝ်ႉ။

မိူၼ်ၸိူင်ႉတၢင်းပွတ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းၵျွတ်ႈ မိူင်းထႃးၼၼ်ႉ မီးၼႂ်းၽွင်းငမ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းတုင်လူး ၵွပ်ႈၼႆ ၶဝ်ၵေႃႈ ၶိုၼ်းၵႂႃႇၸူးၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းတုင် ၵႂႃႇဢၵူဝ်းၼႆသေ ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းတုင်ၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်။ မိူၼ်ၸိူင်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလၢႆးၶႃႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်တင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉၵူႈ မိူင်းမိူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ႁွမ်သိုၵ်းသေ တင်ႈမီးၵူၼ်း 1,500 မွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸဝ်ႈၼုမ်ႇလၢႆးၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ် ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၸုမ်းၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈမီးယဝ်ႉတပ်ႉသိုၵ်း ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမႃးယူႇတီႈ လဵဝ်။

ပေႃးဝႃႈ တင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႆႈမႃးၵေႃႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၼုမ်ႇပဵၼ်ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၸုမ်းၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ၵႂႃႇ (သျှမ်းလက်နက်ကိုင် တပ်ရင်း – ၁) ယူႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ႁဵတ်းဝႆႉ။ ဢၼ်သိုၵ်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ သိုၵ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈတႄႇတင်ႈမႃး ဢွၼ် ၵၼ်မႃးႁူမ်ႈ တင်းၸဝ်ႈၼွႆႉၶဝ်ၼႆႉၵေႃႈမီး။ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၵေႃႈ မီးလၢႆၸဝ်ႈယူႇ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇ ၶႂ်ႈယႃႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၶႂ်ႈမီးဢၼ်တေႃႇလွင်းဝႃႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈယွမ်းႁပ်ႉ ယွမ်းမၵ်း မၼ်ႈ ယွမ်းလူင်းပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ႁူမ်ႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆ ၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၶႂ်ႈမိပ်ႇဢၼ်ၼႆႉ ၼၼ်ႉၼႃႇ။

ဢၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈႁဵတ်းၼႆႉ တိုၼ်းတေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈယုမ်ႇ ယမ် လၵ်းပိူင်တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတိူဝ်ႉလၵ်းပိူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈပၼ်ႁႅင်းယူႇ ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တပ်ႉသိုၵ်းတေဢမ်ႇပဵၼ်ၵွင်ႉပဵၼ်ႁႅၼ် တေႃႇၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈၾၢင်ႉယူႇ။

ပေႃးမႃးထတ်းတူၺ်းၵေႃႈ မၼ်းတေမႅင်ႇပဵၼ်သွင်ပၢၼ် တႄႇဢဝ် 1958 တေႃႇထိုင် 1964 ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢၼ် တိုၵ်ႉၵေႃႇတင်ႈၼုမ်ႇသိူဝ်းႁၢၼ်မႂ်ႇမႂ်ႇ။ ၵေႃႇတင်ႈၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁဝ်းသုမ်း သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇ ပဵၼ်တဵမ် 10 ပီယဝ်ႉ ႁဝ်းၸင်ႇမႃးတင်ႈ တႃႇဢဝ်ၶိုၼ်းမိူင်းတႆးၼႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉႁဝ်းပႆႇမီး ၵၢၼ် မိူင်းဢွၼ်ႁူဝ်လႄႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ႁဝ်းတင်ႈမႃးၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၼႆၵေႃႈ သွင်ပီၵူၺ်း တင်ႈ 1958 ထိုင် 1960 သမ်ႉပေႃးတႅၵ်ႇယၢႆႈယဝ်ႉ။

မႃးတင်ႈမႂ်ႇထႅင်ႈ SSIA တပ်ႉသိုၵ်းလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶဝ် ဢွၼ် ႁူဝ်။ ပေႃးလုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈမႃးယဝ်ႉ မႃးတင်ႈထႅင်ႈ SUBC ဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵျႃႇၼုတင်း ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း (ၸဝ်ႈမူဝ်ႁိူင်း) ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၵေႃႇတင်ႈမႃး ၸဝ်ႈၶုၼ်ၵျႃႇၼု ပဵၼ်ႁူဝ်၊ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ယိပ်းသိုၵ်း ၶဝ် တူင်ႉၼိုင် တႃႇလွင်ႈၽွမ်ႈႁူမ်ႉ ယူႇပႃႈတႂ်ႈ SSIA ဝႆႉ။

ဝၼ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းဢမ်ႇဢဝ်ၵၢၼ်မိူင်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼႃႇ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ဢဝ်ၵၢၼ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉႁၵ်ႉၶိူဝ်း ႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈ မိူင်း ႁဝ်းလူဝ်ႇတိုၵ်းဢဝ်မိူင်းၵူၺ်းယဝ်ႉၼႆ ဢဝ်လွင်ႈႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵၼ်ႁူဝ်သေ 1958 ၵေႃႈ ၸင်ႇၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းမႃး။

ပေႃးႁဝ်းမႃးတူၺ်း မိူၼ်ၸိူင်ႉမိူင်းပိူၼ်ႈ မိူၼ်ၸိူင်ႉ KNU ၼႆၵေႃႈ တူၺ်းလႄႈ တင်ႈတႄႇ 1949 ၶဝ်တင်ႈ မႃး KNU တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် KNU ၶဝ် မီးၸိုဝ်ႈဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈၶဝ်တင်ႈၼႆႉ ၸုမ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၵေႃႈ ပႃး ၸုမ်းၼၢင်းယိင်းၵေႃႈပႃး ႁူမ်ႈထႅင်ႈလၢႆလၢႆၸုမ်း မႃးႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး KNU ၸင်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း မႃး ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉၶၢမ်ႇၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႈ။

မႃးတီႈယၢင်းလႅင်ၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ် 1957 ဢွၼ်တၢင်းႁဝ်းပီၼိုင်ႈ ပေႃးၶဝ်မႃးတင်ႈ KNPP ၼႆၵေႃႈ တေႃႇ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ် KNPP ၵူၺ်း ၸိုဝ်ႈၸုမ်းၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ်ႇသေပွၵ်ႈ လူႉၵေႃႈဢမ်ႇလူႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင် ယွၼ်ႉ ပိုၼ်ႉၶၢမ်ႇမၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉၼႃႇ။

ႁဝ်းမႃးတူၺ်းထႅင်ႈၶၢင် ၶဝ်ၵေႃႈ 1961 ၶဝ်တင်ႈလိုၼ်းႁဝ်းတႄႉတႄႉ ၶဝ်တင်ႈတီႈမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ KIA ၸၢဝ်းၶၢင် ၼႂ်းမိူင်းတႆး ပဵၼ်ၵေႃႉတင်ႈမႃး။ ပေႃးၶၢင်မိူင်းတႆး တင်ႈယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ဝၢႆးၼႆႉ ပေႃးၵႅၼ်ႇၶႅင်မႃး ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်တိူဝ်းၶႂၢၵ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းၶၢင်။ မိူင်းတႆးၼႆႉ ၶဝ်ဝႆႉဢိတ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်း တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ် KIO/ KIA ၼၼ်ႉၼႃႇ။ မိူဝ်ႈတင်ႈတႄႉ ပဵၼ် KIO တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ် KIO ၵူၺ်း ၶဝ်ဢမ်ႇပိၼ်ႇ ပႅင်လူး။

ပေႃးမႃးတူၺ်းႁဝ်းၼႆႉ ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ပေႃးဢဝ်ၸဝ်ႈၸၢင်ႈတႅမ်ႈဝႆႉတႄႉ ပဵၼ် SNIA ဝၢႆးသေ ၶဝ်မႃး တင်ႈထႅင်ႈမိူဝ်ႈ 1964 ၼၼ်ႉ ပႃးမႃး SSNIA ၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ်ၵဝ်ႇ။ သွင်ပီၵူၺ်း ပေႃးပဵၼ် SSIA ထႅင်ႈယဝ်ႉ ၽႄမႃးထႅင်ႈ ပွတ်းႁွင်ႇပွတ်းၸၢၼ်း ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၼႆႉ မၼ်းၵႆၵၼ်ၼႃႇ ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ၵေႃႈယၢပ်ႇ ၵွပ်ႈ ၼၼ်လႄႈ ၽႂ်ပေႉတီႈလႂ်ၵေႃႈ တင်ႈတီႈၼၼ်ႈသေ ပဵၼ်ၵႂႃႇလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်းဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပေႃးဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ သိမ်းဢႃႇၼႃႇ 1962 ယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉပိူၼ်ႈၺွပ်းမူတ်းယဝ်ႉ ၵမ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈမႄႈ ၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း မီးတီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလၼ်ႇ ဢမ်ႇႁတ်းပွၵ်ႈမႃး ပေႃးပွၵ်ႈမႃး ပိူၼ်ႈသမ်ႉတေၺွပ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈသမ်ႉ ပဵၼ်ဢမၢတ်ႈသႅၼ်ဝီ (ၽွင်းတႅၼ်းသႅၼ်ဝီ) ဝႆႉ။ ဝၢႆးမႃး ၸဝ်ႈၾႃႉ ယွင်ႁူၺ်ႈသမ်ႉၼွၼ်း ၽႄးၼႂ်းၶွၵ်ႈ ၵမ်းၼႆႉ ၼေႇဝိၼ်းၶဝ်သမ်ႉဝႃႈ ပွၵ်ႈမႃးလုမ်းလႃးလႄႈ ပၼ်ဢၶႂၢင်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈပွၵ်ႈမႃး ၽိူဝ်ႇမႃးလုမ်းလႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ထိုင်မႃး 1963 ၸဝ်ႈသြႃႇၼႃႇၵိင်ႇ ဢၼ်တင်ႈၸုမ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ် ဢဝ်မၼ်းၸဝ်ႈသေ ၶဝ်ႈထိူၼ်ႇၼၼ်ႉၼႃႇ။ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁဵၼ်း SSIA ၸဝ်ႈသႅင်သိုၵ်း ၸဝ်ႈသိူဝ် ဝၼ်း ၸဝ်ႈပိုၼ်းတႆး ၸဝ်ႈၶုၼ်တေႃႇတႃႇ ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈၶဝ် ႁူမ်ႈၵၼ်သေမႃး မွၵ်ႇဢဝ်ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်း ႁိူၼ်းၶမ်း မႃးဢွၼ်ႁူဝ် မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈၵွၼ်ႇ။ ၶဝ်တူၵ်းလူင်းၵၼ် ပေႃးဢွၼ်ႁူဝ် တေလႆႈၸွမ်းၸိူင်ႉၼႆ ၸိူင်ႉၼၼ် ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵမ်းၼႆႉ ၸင်ႇဢဝ်ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ပႆႇၸႂ်ႉ ထွႆႈၵႂၢမ်း(ဝေႃးႁႃႇရ) လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်း။ ၸႂ်ႉဝေႃးႁႃႇရဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းၽိုၼ်ႉမိူင်း ၼႆၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဝၢႆးၸဝ်ႈ မႄႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ ၸင်ႇမႃးတင်ႈ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမိူင်းတႆး (SSA) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဢၼ်ၼႆႉ တင်ႈမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 24 လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊ ပီ 1964 ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ဝၢင်းဢႃႇၼႃႇ ၶွပ်ႈတဵမ် 5 ပီ။

SSA ၼႆႉ ပေႃႈထဝ်ႈၵၼ်းၸဵတ်း ယၢမ်ႈလၢတ်ႈၼႄတႄႉ SSA ၼႆႉ တင်ႈတီႈမိူင်းၾၢင် ပႃးၸဝ်ႈၵၼ်း ၸဵတ်း၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်တေႃႇတႃႇ၊ ၸဝ်ႈၵျႃႇၼု၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈ ။ ၸဝ်ႈပၢႆးမိူင်းတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တိုၵ်ႉပဵၼ်ၸၼ်ႉလဵၵ်ႉ၊ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ပၼ်းၺႃး ဢၼ်ယူႇႁိၼ်တႅၵ်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၵေႃႈပႃး။ ပေႃးဝႃႈ တင်ႈယဝ်ႉၼႆၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၵုမ်းတပ်ႉသိုၵ်းလႆႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃးတင်ႈ ၶွင်ႇ သီႇသိုၵ်းမိူင်းတႆး ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေၸႅၵ်ႇပဵၼ် 6 တပ်ႉၸုမ်းသေ ၵုမ်းၵႂႃႇ။ ၵမ်းၼႆႉ ဢၢပ်ႈႁႂ်ႈပေႃႈ ထဝ်ႈ ၵွၼ်းၸိူင်းၼႆႉ ယိပ်းၵႂႃႇ ပႃႈတႂ်ႈမၼ်းၵေႃႈ တပ်ႉၸုမ်း 1 တပ်ႉၸုမ်း 2 တပ်ႉၸုမ်း 3 ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး။ မိူၼ် ၼင်ႇ တပ်ႉၸုမ်း 3 ၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ထႅၼ်ႈၶဝ် ၸဝ်ႈၵၼ်းၸဵတ်းၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၼႂ်းၼၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတင်ႈ SSA ၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ် မိူဝ်ႈတင်ႈသၽႃးသိုၵ်းမိူင်းတႆးၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ် ပႃးတင်း ၸဝ်ႈလႅတ်ႇ ၵူဝ်းၵၢင်ႉ၊ ၸဝ်ႈသိူဝ်လဵၼ်း ပလွင်ႈ၊ ပူဝ်ႇဝႃႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းဝႃႉ ၼႆႉတႄႉ သဵင်ႈတီႈၵဵင်းမႂ်ႇ ၼႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပူဝ်ႇမွင်ႇဝႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ SSA ၼႆႉ ပႃးၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းယူႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်းၶဝ် ၵူၼ်းလူင်တႆးႁဝ်းဢၢၼ်းဝႆႉၼႆႉ ပေႃးတင်ႈမႃး SSA တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး/  တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆယဝ်ႉၵေႃႈ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပေႃးဝႃႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးတင်းမူတ်းၼႆ ပေႃးမီးတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင် မိူၼ်ၼင်ႇ – မီးတပ်ႉသိုၵ်းပလွင်ႈၼႆၵေႃႈ ႁႂ်ႈၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈ SSA ယဝ်ႉ။ ပဢူဝ်းၼႆၵေႃႈ လူဝ်ႇၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈ SSA ယဝ်ႉ ယွၼ်ႉယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆးၼင်ႇၵၼ် လႃးႁူႇ၊ ဢႃးၶႃႇ ၵေႃႈယဝ်ႉ လူဝ်ႇပဵၼ်ဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်း ၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းပဢူဝ်း၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းပလွင်ႈ၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ ၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး/ သိုၵ်းလႃးႁူႇ၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး/ သိုၵ်းဢႃးၶႃႇ လူဝ်ႇပဵၼ်မဵဝ်းၼၼ် ဢၼ်ၶဝ် ဢၢၼ်းတင်ႈဝႆႉ။ ယႃႇပေႁႂ်ႈတႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉၼႃႇ ၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းမႃး။ ၵွပ်ႈ ၼႆ ထိုင်မႃးပၢၼ် 1963 -64 ၼၼ်ႉ မၼ်းပႆႇဢဝ်ၵၢၼ်မိူင်းဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉၼႃႇ။ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၵဝ်ပဵၼ်မႂ်းယူႇ။ ထိုင်မႃး 1964 ႁႂ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်မူတ်းမူတ်း ဢဝ်ၵၢၼ်မိူင်းဢွၼ် ႁူဝ်ၼႆသေ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈမႄႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ပဵၼ် ၽွင်းတႅၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးဝႆႉလႄႈ မႃးဢွၼ်ႁူဝ် မၼ်းၵေႃႈ တေၵႅၼ်ႇၶႅင်ၵႂႃႇ ဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼၼ်သေ ႁဵတ်းမႃး။

တႄႇ 1964 မႃးတၢင်းၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈၵႅၼ်ႇၶႅင်မႃးတႄႉတႄႉ။ တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်လႂ် ဢၼ်ၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ တပ်ႉၸုမ်း 1-2-3-4-5-6 ၼင်ႇႁိုဝ် တေၵႅၼ်ႇၶႅင်မႃး ၽႂ်တေဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတီႈလႂ် ထိုင်တီႈလႂ် ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵၼ်မူတ်း။ ႁႂ်ႈၵႂႃႇတူင်ႉၼိုင်ႁင်းၽႂ်မၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ မိူၼ်ၸိူင်ႉၸဝ်ႈသိူဝ်ဝၼ်းၶဝ် တူၵ်းၵႂႃႇတၢင်းၵဵင်းတုင် ၸဝ်ႈသိူဝ်လဵၼ်းၶဝ် တူၵ်းၵႂႃႇတၢင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း။

သင်ဝႃႈ ၶွင်ႇသီႇသိုၵ်းမိူင်းတႆး တိုၵ်ႉၵႅၼ်ႇၶႅင် မီးဢၢမ်းၼၢတ်ႈ ဢမ်ႇတႅၵ်ႇယၢႆႈသင်ၼႆတႄႉ တႆးႁဝ်းၵေႃႈ မၼ်းတေမီးၸိုဝ်ႈဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်း မိူၼ်လၢတ်ႈမႃး မိူဝ်ႈၵႆႈယဝ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ – ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ ယၢင်းလႅင်၊ ၶၢင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈမီးၸိုဝ်ႈဢၼ်လဵဝ် ႁဝ်းၵေႃႈ တေမီးၸိုဝ်ႈ SSA ၼၼ်ႉမႃးၵူၺ်းယဝ်ႉ။  

သိုပ်ႇဢၢၼ်ႇထႅင်ႈ တွၼ်ႈ 2