တုမ်ႉတွပ်ႇဢမေႊရိၵၼ်ႊၶိုၼ်ႈၽႃးသီ(ၶွၼ်ႇ) ၶႄႇ ၵိုတ်းယုတ်းသိုဝ်ႉမူၶွင် ဢမေႊရိၵၼ်ႊ ၵမ်းယႂ်ႇသုတ်းၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းႁွပ်ႈ 5 ပီ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽၢမ်းမူ (ၵူၼ်းလဵင်ႉမူ) ဢမေႊရိၵၼ်ႊ ဢၼ်ပဵၼ်ထၢၼ်သဵင်(ၵၼႅၼ်းသဵင်လိူၵ်ႈတင်ႈ) ထရမ်ႊပ် သေႁၢႆ(လူႉသုမ်း)။

ႁွင်ႈၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ သျဝ်ႊထ်ၶျႆႊၼႃႊမေႃႊရ်ၼိင်ႊၽူသ်ႊတ် ႁၢႆးငၢၼ်း ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်သိုၵ်းၵၢၼ်ၵႃႉဢၼ်ႁွၼ်ႉလိူတ်ႇ ၵဵဝ်ႇၵၢၼ် “ၵိုတ်းယုတ်း ၵၢၼ်သင်ႇသိုဝ်ႉမူၶွင်ဢမေႊရိၵၼ်ႊ” တင်းမူတ်း 12,030 တၼ်ႊ ပိူဝ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်တုမ်ႉတွမ်ႇ ၻူဝ်ႊၼလ်ႊၻ် ထရမ်ႊပ် ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵိုတ်း ယုတ်း “ၵမ်းယႂ်ႇလူင် ၼႂ်းႁွပ်ႈ 5 ပီ” ၼပ်ႉတင်ႈတႄႇရူၶ်ႈၶူဝ်ႊဝိၻ်ႉ -19 ၽႄႈမၢၵ်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်တင်းလူၵ်ႈ မိူဝ်ႈလိူၼ်မေႊ 2020 မႃး ႁွင်ႈၵၢၼ် လူင်ၾၢႆႇၾုၵ်ႇသွမ်ႈၶွင်ဢမေႊရိၵႃႊ။

ၼၵ်ႉထတ်းၼၢႆလၢမ်းၶၢတ်ႈၵၢၼ်ဝႃႈ ၸၢဝ်းႁႆႈၸၢဝ်းၼႃႈၽူႈလဵင်ႉႉမူၼႂ်းဢမေႊရိၵႃႊတေထူပ်းလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်း ပဵၵ်ႉသမ်ႉသူၼ်ႇယႂ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈပိုင်ႈပႃးၵၢတ်ႇၶွင်ၶႄႇၵေႃႈလီ ၽူႈသၢင်ႈၶူင်ဢွၵ်ႇသိၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၾုၵ်ႇသွမ်ႈတၢလၢႆသႅၼ်းၵေႃႈ တၵ်းဝႅၵ်ႇႁၢမ်ၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼၵ်းၼႃလိူဝ်တိူဝ်းၶိုၼ်ႈၵဵဝ်ႇလွင်ႈသိုၵ်းၵၢၼ်ၵႃႉၵမ်းၼႆႉ။ ၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈၶွင်ၶႄႇ ဢၼ်လႆႈမုင်ႈတႅၼ်ႇမင်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ သီလႅင် ႁိုဝ် ထၢၼ်သဵင် (ၵၼႅၼ်းသဵင်ၵမ်ႉထႅမ်) ထရမ်ႊပ် ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လဵင်ႉသတ်းလႄႈၵၢၼ်ၾုၵ်ႇသွမ်ႈ” ၻဵၵ်သျ် တိူဝ်ႊရ် ရူဝ်ႊ ၿိူတ်ႊသ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလူင်တီႈသုၼ်ၵၢင်ၶႄႇၸၼ်ႉလူၵ်ႈ (Global China Hub) ၸုမ်းသၽႃးဢႅတ်ႊလႅၼ်ႊတိၵ်ႇ (Atlantic Council) ဢၼ်မီးထၢၼ်မၼ်ႈယူႇၼႂ်းဢမေႊရိၵႃႊ။

ၵၢတ်ႇၵၢၼ်ၵႃႉလႆႈတုမ်ႉတွပ်ႇတေႃႇၵၢၼ်ၵိုတ်းယုတ်းၵၢၼ်သင်ႇသိုဝ်ႉမူၶွင်ဢမေႊရိၵၼ်ႊယဝ်ႉ လူၺ်ႈၵႃႈၶၼ်ၾိဝ်ႊၸိူဝ်ႊရ်သ်ၶွင်မူၼိူဝ်ႉ ဢမ်ႇယူႇမၼ်ႈၵိုမ်း လူတ်းလူင်းၵူႈလိူၼ် တင်ႈတႄႇလိူၼ်ၵျုၼ်ႊပီၼႆႉၵႂႃႇတေႃႇပေႃးထိုင်လိူၼ်ဢေႃႊၵသ်ႉ 2026။ “ၽူႈလဵင်ႉမူၼႂ်းဢမေႊရိ ၵႃႊ ယင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ၵုမ်ႇႁႅၵ်ႈဢၼ်လႆႈႁပ်ႉၽူလ်ၽွၼ်းၵၢၼ်တုမ်ႉယွၼ်ႈ ယွၼ်ႉၽႃးသီ(ၶွၼ်ႇ) ၶွင်ၶႄႇ သၽႃးၽူႈလဵင်ႉမူႁႅင်ႇၸၢတ်ႈ ၸီႉၸမ်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 11 လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊလ် ႁူမ်ႈတင်းတၵ်ႉတိူၼ်ဝႃႈ ၶၼ်ၽႃးသီ 172%ၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူလဵင်ႉမူၼႂ်းဢမေႊရိၵႃႊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ တေၶႄႉၶႅင်ႇၼႂ်းၵၢတ်ႇၵၢၼ်ၵႃႉၶွင်ၶႄႇလႆႈ။

မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2024 ၶႄႇ ၼမ်းမူၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ မီးၵႃႈၶၼ်သုင်ထိုင် 2,150 လၢၼ်ႉၻွလ်ႊလႃႊရ် တၢမ်ၼင်ႇၶေႃႈမုလ်ႊ ၽလႅတ်ႊၾွရ်မ်ႊ ၶေႃႈမုလ်း Zhiyan Zixun ၶွင်ၶႄႇ သူၼ်ႇယႂ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်ၼမ်းၶဝ်ႈမႃးတီႈၵၢတ်ႇၵၢၼ်ၵႃႉၼွၵ်ႈဢမေႊရိၵႃႊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ သပဵၼ်ႊ  ၿရႃႊသျိလ်ႊ သျီႊလီႊ ၼေႊထိူဝ်ႊလႅၼ်ႊၻ် လႄႈ ၶႄႊၼႃႊၻႃႊ ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းငဝ်ႈၵဝ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းလၢႆႊလႆႈယႂ်ႇသုတ်းၶွင်မူ ဢၼ် ၶႄႇ ၼမ်းၶဝ်ႈ ၶႂ်ႈဝႃႈတင်းပီ 2024 ၸွမ်းၼင်ႇၼူၺ်ႇငၢၼ်းၵၢၼ်လဵင်ႉလူသတ်းၵႅၼ်ႇၸိုင်ႈၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇ။

လူၺ်ႈၶေႃႈမုလ်း သုလ်ၵႃႊၵွရ်ႊ(ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽႃးသီ – ႁွင်ႈၵၢၼ်ၶွၼ်ႇ) ၶွင်ၶႄႇၵၢဝ်ႇဝႃႈ မူဢၼ်သူင်ႇဢွၵ်ႇတီႈဢမေႊရိၵႃႊ ၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ ပီပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ မီးၵႃႈၶၼ်သုင်ထိုင် 125.52 လၢၼ်ႉၻွလ်ႊလႃႊရ်။ ပီၼႆႉထရမ်ႊပ်လႆႈႁဵၵ်ႈၵဵပ်းၽႃးသီၼမ်းၶဝ်ႈၶွင်ၶႄႇ 145% သူင်ႇ ၽူလ်ၽွၼ်းႁႂ်ႈၵႃႈၶၼ်ၽႃးသီ ဢၼ်မီးၽူလ်ၽွၼ်းတဵၵ်းႁိပ်ႇငႅၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိူဝ်းလိူဝ်ၶိုၼ်ႈပဵၼ် မွၵ်ႈ 156% ၽွင်းၼင်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ၵဵပ်း ၽႃးသီမႂ်ႇၶွင်ၶႄႇတေႃႇသိၼ်ၵႃႉဢမေႊရိၵႃႊၵေႃႈၽိူမ်ႉၶိုၼ်ႈပဵၼ် 125% လႄႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵဵပ်းၽိူမ်ႉတိူဝ်းၽႃးသီလိူဝ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်မီးယူႇ ယဝ်ႉၼၼ်ႉမိူၼ်ၵၼ်။ ဢွၼ်ၼႃႈၼႆႉ ၵၢၼ်ၼမ်းၶဝ်ႈၼိူဝ်ႉဝူဝ်းလႄႈထူဝ်ႇလိူင် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈဢမေႊရိၵႃႊမႃး လႆႈလူတ်းယွမ်းလူင်းယဝ်ႉမိူဝ်ႈ ၼႃႈၼႆႉ ဝၢႆးသေၶႄႇၸႂ်ႉသင်ႉလၵ်းတမ်ႇတိူင်းၽႃးသီတုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်း မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 2018 ဝူင်ႈၵၢင်ၸုပ်ႈပၢၼ်ထရမ်ႊပ် ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢမေႊရိၵၼ်ႊပွၵ်ႈၵမ်း 1။

ၽွင်းယၢမ်းၼႆႉ ၿရႃႊသျိလ်ႊ လႆႈၶဝ်ႈမႃးတ်ၼ်းတီႈဢမေႊရိၵၼ်ႊ ၼႂ်းထႃၼ သၾ်ႊၽလၢႆႊဢိူဝ်ႊရ် ထူဝ်ႇလိူင်လၢႆးယႂ်ႇတီႈသုတ်းၶွင်ၶႄႇ ၽွင်းၼၼ်ၵေႃႈၽူႈသိုဝ်ႉၼိူဝ်ႉဝူဝ်းၼႂ်းၶႄႇၵေႃႈဝၢႆႇၵႂႃႇသိုဝ်ႇၼိူဝ်ႉဝူဝ်းတီႈဢႃႊရ်ၸဵၼ်ႊတိၼႃႊ လႄႈ ဢေႃႊသ်တရေႊယ် မၢၵ်ႈတိူဝ်းၼမ် ၶိုၼ်ႈ။

ပၢင်တိုၵ်းၵၢၼ်ၵႃႉ ဢၼ် ထရမ်ႊပ် ပိုတ်ႇသိုၵ်း ဢဝ်ၽႃးသီ(ၶွၼ်ႇ) ပဵၼ်ၽႃသင်ႉတမ်ႇတိူင်းတေႃႇလၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉၸိုင်ႈ မိူင်းဢွၼ်ႇမိူင်းဢိတ်း ဢမ်ႇႁတ်ႈတႃႉၶႅင်ႇ ဢမ်ႇမီးႁႅင်းတႃႉၶႅင်ႇသေတႃႉ ၸိုင်ႈမိူင်းမႁႃဢမ်းၼၢၸ်ႈၸိူင်ႉၼင်ႇၶႄႇ ႁူႉတၵ်းႁတ်းၶႅင်ႇတႃႉ တုမ်ႉတွပ်ႇၶႅင်ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႉႁႅင်းဢမ်ႇၶွၼ်းသၼ်ဝႆ ။

လူၺ်ႈလၵ်းၼမ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၽႃးသီၼမ်းၶဝ်ႈသိၼ်ၵႃႉၶွင်ၶႄႇၼၼ်ႉ ၻူဝ်ႊၼလ်ႊၻ် ထရမ်ႊပ် ၵေႃႇႁႂ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၺ်ႁႃယုင်ႈယၢင်ႈ သုၵ်ႉဢူၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၸွမ်းၵၢတ်ႇသိၼ်ၵႃႉလႄႈၵၢၼ်ငိုၼ်းသိုပ်ႇသိုပ်ႇၵၼ်မႃးတင်းလိူၼ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ လူၺ်ႈႁဵတ်ႈၵၢၼ်ၵမ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမေႊၵၼ်ႊၵိူတ်ႇပၺ်ႁႃၵၢၼ်တုမ်ႉယွၼ်ႈတင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးလႄႈၸီးဝိတ်ႉလၢႆးဝၼ်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈၼိမ်ယဵၼ် ၸင်ႇၵိူတ်ႇပဵၼ် ၵၢၼ်ၶွၼ်ႈတုမ်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၶႂမ်ႈၶတ်းပဵၼ်ဝူင်းၵႂၢင်ႈ။

လူၺ်ႈဢၼ်ထရမ်ႊပ်တင်ႈပၵ်းသင်ႉလၵ်းတမ်ႇတိူင်းၽႃးသီၼမ်းၶဝ်ႈသိၼ်ၵႃႉၶွင်ၶႄႇ 145% မိူဝ်ႈႁူဝ်လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊလ်ၼႆႉ ၵၢၼ်သူင်ႇ သိၼ်ၵႃႉဝူင်ႈၵၢင်ၶႄႈလႄႈဢမေႊရိၵၼ်ႊ လႆႈလူတ်းယွမ်းလူင်းတႄႉတႄႉ ၶွမ်ႊပၼီႊ Flexport ဢၼ်ပဵၼ်ၶွမ်းပၼီႊတေႃႉသူင်ႇ ၶွင်ဢမေႊရိၵၼ်ႊ လၢမ်းၶၢတ်ႈၵၢဝ်ႇဝႃႈသိၼ်ၵႃႉၶႄႇ တေလူတ်းလူင်းထိုင်  60%  ပဵၵ်ႉသမ်ႉၸၢဝ်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ သူၼ်ႇယႂ်ႇယင်းပႆႇ တုမ်ႉယွၼ်ႈထိုင်ၼိူဝ်ႉထိုင်တူဝ်ၸွတ်ႇၵႂၢင်ႈၵေႃႈလီ ၵေႃႈယင်းမုင်ႈႁၼ်မဵတ်ႇမၢႆလႆႈၸတ်ႉၸႅင်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်ပိၼ်ႇပႅင်ၵမ်းယႂ်ႇ တၵ်းတေမႃးထိုင် ၼႂ်းဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်းၼႆႉ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းလိူၼ်မေႊၼႆႉ ၶွမ်ႊပၼီႊယႂ်ႇလူင်လႄႈလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇၼႂ်းဢမေႊရိၵႃႊတင်းၼမ်တင်းလၢႆႁၢင်ႈႁႅၼ်းသတွၵ်ႊ(ၵဵပ်းၵၵ်း) သိၼ် ၵႃႉၶႄႇလႄႈသိၼ်ၵႃႉလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ပိူဝ်ႈႁွင်းႁပ်ႉၵႂၢမ်းတွင်ႈၵၢၼ်(လူဝ်ႇ) ၶွင်ၵိၼ်ၶွင်ၸႂ်ႉ ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်တေသုင်ၶိုၼ်ႈ ၼႂ်းၽွင်းပၢႆပီ ဢၼ် ပဵၼ်ထဵသ်ႉၵၢၼ်ႊ(ပၢင် ငၢၼ်း)။ လူၺ်ႈၽူႈၵႃႉပိၵ်ႇၸဝ်ႈယႂ်ႇ Walmart Inc. လႄႈ Target Corp. လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၵိူဝ်းၵုမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၻူဝ်ႊၼလ်ႊၻ် ထရမ်ႊပ် ဝူင်ႈပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ လႆႈတၵ်ႉတိူၼ်ႇၵၢၼ်သဵင်ႇ(မိၼ်ႇမႄႇ) တေႃႇၽူႈၵိၼ်ၸႂ်ႉ တၵ်းတေၸၢင်ႈထူပ်းပၺ်ႁႃ သိၼ်ၵႃႉ ၶၢတ်ႇၸုတ်ႈလႄႈၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၵႃႈသိၼ်ၵႃႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းတေဝႄႈၽၢၼ်ႇပူၼ်ႉမိုဝ်းလႆႈ။

ၽွင်းၼင်ႇၼၼ် မိသ်ႉတိူဝ်ႊရ်ထွရ်သ်ႊတဵၼ်ႊ ႁူဝ်ၼႃႈၾၢႆႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶွင် Apollo Management လႆႈဢွၵ်ႇမႃးတၵ်ႉတိူၼ် ၵႂၢမ်းသဵင်ႇ (မိၼ်မႄႇ)ၶွင်ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်ၶၢတ်ႇၸုတ်ႈသိၼ်ၵႃႉလၢႆးလဵဝ်ၵၼ်တင်းၽွင်းၵိူတ်ႇပၺ်ႁႃ ရူၶ်ႈၶူဝ်ႊဝိၻ်ႉ-19 လႄႈတေၸၢင်ႈၼမ်းၸူးသူႇ ၵၢၼ်ယုတ်းၵိုတ်းၸၢင်ႈၵူၼ်းငၢၼ်းၵမ်းယႂ်ႇလူင် ၼႂ်းလၢႆႁူင်းၵၢၼ် ႁူမ်ႈပႃးထိုင်ၵိုတ်းယုတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးႁၢဝ်ႈႁႅင်းတၢင်းၵၢၼ်တေႃႉသူင်ႇ လႄႈၵႃႉပိၵ်ႇ။ ပဵၵ်ႉသမ်ႉၸွမ်ၸိုင်ႈၻူဝ်ႊၼလ်ႊၻ် ထရမ်ႊပ် ၼႄထိုင်ၾၢင်ႁၢင်ႈလိုၼ်းလင်ၼႆႉဝႃႈ တေယွၼ်ႇယၢၼ်းလၵ်းသင်ႉၽႃးသီ ၼမ်းၶဝ်ႈသိၼ်ၵႃႉၶွင်ၶႄႇလႄႈလၢႆမိူင်းၼႆသေတႃႉၵေႃႈ လၢႆၾၢႆႇႁၼ်ဝႃႈ ၶႄးတူၵ်းလိုၼ်းပူၼ်ႉတီႈၽႅဝ်လႄႈၵႄႈငဝ်းလၢႆးဢမ်ႇတၼ်းၵၢၼ် ယဝ်ႉၶႄးတေၸၢင်းသူင်ႇၽူလ်ၽွၼ်းတုမ်ႉယွၼ်ႉတေႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးဢမေႊရိၵၼ်ႊလႄႈ တေၸၢင်ႈယိုတ်ႈယၢဝ်းထိုင်ၽွင်းထဵသ်ႉသၵၢၼ်ႊ (ပၢင် ငၢၼ်း)ၶရိသ်ႉတ်မၢသ်ႊ။

ၶွမ်ႊပၼီႊ The Gersons Companies ဢၼ်ပဵၼ်ၽူႈၸတ်းႁႃၶွင်တူၵ်းတႅင်ႇ(ၶူင်သၢင်ႈႁၢင်ႈၾၢင်)ထဵသ်ႉၵၢၼ်ႊ(ပၢင် ငၢၼ်း) လႄႈ တဵၼ်း ပၼ်ႁၢၼ်ႉၵႃႉပိၵ်ႇ လဵၵ်ႉယႂ်ႇ ၼႂ်းဢမေႊရိၵႃႊမႃးၶၢဝ်းယၢမ်းယၢဝ်းႁိုင် 84 ပီပၢႆ မီးႁွင်ႈၵၢၼ်တင်ႈယူႇၼႂ်းမိူင်းဢူဝ်ႊလႃႊထႃႊ ရထ်ႊ ၶႅၼ်ႊသတ်ႊ ၶွမ်ႊပၼီႊၼမ်းၶဝ်ႈသိၼ်ၵႃႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၶွင်ၶႄႇ။ ယၢမ်းၼႆႉၵေႃႈမီးတူဝ်ႈၶွၼ်ႊထဵၼ်ႊၼိူဝ်ႊရ် မွၵ်ႈ 250 တူႈ ၶွင်ၶႄႇ ဢၼ်ပႂ်ႉ တႃႇတေသူင်ႇၶဝ်ႈဢမေႊရိၵႃႊ ၶွမ်ႊပၼီႊၼႆႉသၢင်ႈလၢႆးလႆႈတေႃႇပီ 100 လၢၼ်ႉၻွလ်ႊလႃႊရ်လႄႈပဵၼ်ၽွင်းႁိုၵ်ႉထူပ်းပၺ်ႁႃယႂ်ႇလူင် လႄႈယူႇၼႂ်းၵၢၼ်ငမ်းငဝ်းၵႂင်ဝၢင်ႇဝိူဝ်ႈ။

 (*** ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်သုၼ်ႇတူဝ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ)