ပေႃးႁွတ်ႈထိုင်မႃး ၶၢဝ်းလိူၼ်သီႇ၊ လိူၼ်ႁႃႈၼႆ ပဵၼ်ၶၢဝ်းတႅင်တဝ်ႈ(ႁိုဝ်)တႅမ်ၸမ်ႇပူႇလိူင်ႇၼမ်။ တႅင်တဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇမႆႉ မဵဝ်းဢၼ်မီးၼမ်ႉလႅမ်ႉၸဵမ်းဝၢၼ်လႄႈ ပဵၼ်ထၢတ်ႈၵတ်း ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယင်းမီးၽွၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း တင်းၼမ် ။  

 တႅင်တဝ်ႈၼႆႉၼွၵ်ႈလိူဝ်မီးၼမ်ႉလႅမ်ႉဝၢၼ် ၵတ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ ယင်းမီးထၢတ်ႈ Vitamin လၢႆမဵဝ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢတ်ႈဢႃႇႁႃႇရ၊ ထၢတ်ႈၵႄႊသီႊယမ်ႊ၊ မၵ်ႊၵၼီႊသီႊယမ်ႊ၊ ထၢတ်ႈပရူဝ်ႊတိၼ်ႊ၊ ထၢတ်ႈ Vitamin C၊ Vitamin A၊ Vitamin B6 လႄႈ ထၢတ်ႈၼီႊၵႃႊသိၼ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

တႅင်တဝ်ႈၼႆႉ မီးၼမ်ႉလႅမ်ႉၸဵမ်းဝၢၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ယင်းမီးၽွၼ်းလီတႃႇတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းႁဝ်းတင်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ −

1− ၸွႆႈယႃပၼ် တၢင်းပဵၼ်တႂ်

ၼႂ်းတႅင်တဝ်ႈၼႆႉ မီးပႃးထၢတ်ႈပူဝ်ႊတတ်ႊသီႊယမ်ႊၼမ်လႄႈ ၸွႆႈလၢင်ႉပၼ် သၢၼ်ၽိတ်းၵွင်ႉငူၼ်ႉ ဢၼ်မီးၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်း။ ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ်ပႃး ယူႊရိတ်ႊဢႅတ်ႊသိတ်ႊ ၼႂ်းလိူတ်ႈလႄႈ ၸွႆႈလၢင်ႉပၼ်ပႃး ႁူင်းယဵဝ်ႈ လွတ်ႇယဵဝ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

2− ၸွႆႈထိင်းပၼ် တၢင်ႉႁႅင်းလိူတ်ႈ

ၼႂ်းတႅင်တဝ်ႈၼႆႉ မီးပႃးထၢတ်ႈပူဝ်ႊတႅတ်ႊသီႊယမ်ႊ၊ ထၢတ်ႈမႅၵ်ႊၼီႊသီႊယမ်ႊလႄႈ ၸွႆႈထိင်းပၼ်တၢင်ႉႁႅင်းလိူတ်ႈ၊ ၽွင်းႁႅင်းလိူတ်ႈယွမ်းၼၼ်ႉသင်ၵိၼ်တႅင်တဝ်ႈၸိုင် ႁႅင်းလိူတ်ႈတေသုင်မႃး၊ လိူတ်ႈၵၢမ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းၸွႆႈယူတ်းယႃပၼ်ႁႂ်ႈၸႅဝ်ႈလီၶိုၼ်း။

3− ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈပၼ် တၢင်းပဵၼ်ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊ

တႅင်ႈတဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉထၢတ်ႈ lycopene၊ carotenoid၊ phytonutrients လႄႈ ၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈပၼ် တၢင်းပဵၼ်  ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊ(မၢၵ်ႇႁဵင်း) ။ မိူၼ်ၼင်ႇ  ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊႁူင်းယဵဝ်ႈ၊  ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊတဝ်ႈၼူမ်း၊  ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊပွတ်ႇလႄႈ  ၶႅၼ်ႊသိူဝ်ႊႁူင်းလုၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ။

4− ၸွႆႈထိင်းပၼ် တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်

တႅင်တဝ်ႈၼႆႉ မီးၼမ်ႉလႅမ်ႉဝၢၼ်ၸဵမ်းၼႆသေတႃႉ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတင်းၵူၼ်းမီးတၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်ယူႇ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းတႅင်တဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉၵႄႊလူဝ်ႊရီႊတႅမ်ႇ။ တႅင်တဝ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပႃးဝႆႉထၢတ်ႈၼမ်ႉၼမ်လႄႈ ၸွႆႈႁႂ်ႈဢိၼ်ႊသူႊလိၼ်ႊၼႂ်းတူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီလီ။

5− ၸွႆႈႁႂ်ႈ ႁူဝ်ၸႂ်ၶႅင်ႁႅင်း

ၼႂ်းတႅင်တဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉထၢတ်ႈ lycopene လႄႈ ၸွႆႈႁႂ်ႈ ႁူဝ်ၸႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီ။  ၸွႆႈၵုမ်းပၼ်ပႃး ၾၢင်ႁၢင်ႈ ၼုမ်ႇၸိုၼ်ႇလီ၊ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၽိဝ်ၼင်ႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈ။  ယင်းၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈပၼ် တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းႁူဝ်ၸႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။

6− ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ် ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးမၢၼ်ႉ

ပေႃးပဵၼ်ၸဵပ်းပဵၼ်ယဵၼ်းၼႆႉ ၵႆႉပဵၼ်ႁိုင်လႄႈ ၵိုတ်းဝႆႉႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးမၢၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် တႅင်တဝ်ႈၼႆႉ ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ်ပႃး ႁွႆးၸဵပ်းႁွႆးမၢၼ်ႉလႄႈ ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈလူႉသုမ်း oxidative ၸိူဝ်းၼႆႉ။

7− ၸွႆႈႁႂ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်လႄႈ ၼိူဝ်ႉၼင်ႁၢင်ႈလီ

ၼႂ်းတႅင်တဝ်ႈၼႆႉ မီးပႃးထၢတ်ႈ Vitamin A၊ Vitamin C လႄႈ ၸွႆႈႁႂ်ႈသဵၼ်ႈၶူၼ်ႁူဝ်ၶႅင်ႁႅင်းလီသေဢမ်ႇၵႃး ၸွႆႈပၼ်ပႃး ႁႂ်ႈၼိူဝ်ႉၼင်ၵူၼ်းႁဝ်း ယမ်းဝႆႉလႄႈဢူၼ်ႈၼူၼ်းႁၢင်ႈလီ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼိူဝ်ႉၼင်  ႁႅင်ႈႁိူတ်ႇ ၵေႃႈ ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ်ပႃး။

8− ၸွႆႈလူတ်းယွမ်းပၼ် ၶႆမၼ်းၼႂ်းတူဝ်ၶိင်း

ၼႂ်းတႅင်တဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ citrulline လႄႈ ၸွႆႈပၼ်သႅဝ်းလ်(cell)ၶႆမၼ်း ဢၼ်ၶွၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လူတ်းယွမ်းပႃး။ ၸွႆႈလၢင်ႉပၼ်ၶႆမၼ်းဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလူတ်းယွမ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ်ၶိင်းႁၢင်ႈလီ။

 ၵိၼ်တႅင်တဝ်ႈၼႆႉမီးၽွၼ်းလီတေႃႇပၢႆးယူႇလီလႄႈတူဝ်ၶိင်းဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ပေႃးၵိၼ်ၼမ်ႁႅင်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းႁၢႆႉယူႇ။  ယွၼ်ႉမီးထၢတ်ႈ Vitamin C ၼမ်ႁႅင်းလႄႈ  ၸၢင်ႈပဵၼ်တွင်ႉၵႂႃႇ၊ တွင်ႈႁေႈ၊ ယိူဝ်ႇယွႆႈယၢပ်ႇ ၊ ၸၢင်ႈပဵၼ်တွင်ႉသတ်ႉတွင်ႉယိုင်ႈ   ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယူႇယၢပ်ႇ။

ၵိၼ်လႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ်လၢႆလၢႆ

တႅင်တဝ်ႈၼႆႉ  ပွၵ်ႇပိူၵ်ႇၶဵဝ် ၼွၵ်ႈမၼ်းပႅတ်ႈ သေၵိၼ်ၼိူဝ်ႉလႅင်မၼ်း။    ႁဵတ်းပဵၼ်သိၵ်ႈ ပဵၼ်ပွတ်းသေၵိၼ်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ဢဝ်မဵတ်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇသေ ဢဝ်ၼိူဝ်ႉလႅင်မၼ်း ပၼ်ႇလေႃးၼမ်ႉၼူမ်းဝူဝ်း သေ ၵိၼ်ၼမ်ႉတႅင်တဝ်ႈ။  ၵမ်ႈၽွင်ႈဢိတ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉမၼ်းသေ မႃးဢွင်ႇႁဵတ်းမၢၵ်ႇဢူမ်။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၼိူဝ်ႉၶၢဝ်ၼႂ်းၵႄႈပိူၵ်ႇၶဵဝ်လႄႈၼိူဝ်ႉလႅင် ၼၼ်ႉ ယင်းဢဝ်ႁုင်ၵိၼ် ၵႅင်ၵိၼ်လူးၵွၼ်ႇ။

  မဵတ်ႉတႅင်တဝ်ႈၼႆၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢဝ်မႃးတၢၵ်ႇႁႅင်ႈသေ ၶူဝ်ႈႁႅင်ႈၵိၼ်လဵၼ်ႈ။  ၼႂ်းမဵတ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၽွၼ်းလီၸိူင်ႉႁိုဝ်လႃႇၼႆၸိုင်- ၸွႆႈႁႂ်ႈၽိဝ်ၼိူဝ်ႉၼင်ႁၢင်ႈလီ၊ ၸွႆႈလူတ်းယွမ်း သိဝ်၊ ၸွႆႈႁႂ်ႈလူတ်း ယွမ်းၼမ်ႉၼၵ်း တူဝ်ၶိင်းလႄႈ ၸွႆႈႁႂ်ႈတွင်ႉဢိမ်ႇဢမ်ႇၶႂ်ႈၵိၼ်ၸိၵ်းၵိၼ်ၸွၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ပေႃးႁဝ်းၶႃႈတေၵႂႃႇသိုဝ်ႉတႅင်တဝ်ႈၼႆ ၵမ်ႈၼမ် တေဢွၼ်ၵၼ်လိူၵ်ႈသိုဝ်ႉ ဢၼ်ႁူၺ်ႇယႂ်ႇလႄႈ ၶဵဝ်ၸမ်ႉလီ၊ ဢဵၼ်ၽူတ်ႉလီ ။ တႅင်တဝ်ႈမဵဝ်းလႂ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်သမ်ႉတေသုၵ်း၊ မဵဝ်းလႂ်သမ်ႉတေၸဵမ်းလီ ။

1−  တူၺ်းတီႈၵူၼ်ႈမၼ်း ဢၼ်ၸပ်းလိၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ သင်ဝႃႈသီမၼ်းၶႂ်ႈၽိူၵ်ႇဝႆႉၼႆၸိုင် တေလႆႈဝႃႈမၼ်းၶႅမ်ႉလီ၊ သင်ဝႃႈ မၼ်းလိူင်ဝႆႉၼႆၸိုင် ယိင်ႈၶႅၼ်းၶႅမ်ႉ။

2− ပေႃးပဵၼ်ႁူၺ်ႇမၼ်းၵေႃႈ သင်ဝႃႈႁူၺ်ႇမၼ်းယၢဝ်းဝႆႉၼႆၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈ ၼမ်ႉမၼ်းတေၵိုၼ်းလီ၊ သင်ဝႃႈ ႁူၺ်ႇမၼ်းမူၼ်းမူၼ်းပွၵ်းပွၵ်းၼႆၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈၼိူဝ်ႉၼႂ်းမၼ်းသီလႅင်ၼၼ်ႉတေၸဵမ်းလီ။

3− လၢႆးလိူၵ်ႈမၼ်းထႅင်ႈမဵဝ်းၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈၸၢင်ႈတူၺ်းတီႈၵၢၼ်ႈမၼ်း/ ၵႅၼ်ႈမၼ်း၊ သင်ဝႃႈ ၵၢၼ်ႈမၼ်း  ဢမ်ႇႁႅင်ႈ၊  ၵႅၼ်ႈမၼ်း ၶဵဝ်ဝႆႉၼႆၸိုင် ပွင်ႇဝႃႈမၼ်းပႆႇၵႄႇ၊ တႅင်တိုၵ်ႉၼုမ်ႇ ပႆႇလီၵိၼ်။

4- ပေႃးလဵတ်းတူၺ်း သဵင်မၼ်းၶဵင်ႈလီ လင်လီၸိုင် တၢင်းၼႂ်းမၼ်းသုၵ်းလီ ၸဵမ်းလီယဝ်ႉ – တူၺ်းလႆႈၼင်ႇၼႆ။

ၶေႃႈမုလ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်မႃးတီႈ website Health Care လႄႈ website Hello Sayarwon ၶႃႈဢေႃႈ။