ၼႂ်းမိူင်းတႆး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ၾူၼ်တူၵ်းႁႅင်းထပ်းၵၼ်  လၢႆလၢႆတီႈ လၢႆဝၼ်းယဝ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁွင်ႈၼမ်ႉ ၵႄးၼမ်ႉ ၼွင်းလူၼ်ႉၾင်ႇ ထူမ်ႈၶဝ်ႈၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇ ၸွမ်းႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းမိူင်းယူႇသဝ်း၊ မၢင်တီႈ သမ်ႉ မီးလွင်ႈပွႆႇၼမ်ႉၾၢႆ ၊  မၢင်ဝဵင်းၺႃးၽေးၾၢႆတႅၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း လႆႈထူပ်းၽေးၼမ်ႉ ထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်း၊ လိူဝ်သေၽေးၼမ်ႉယဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ထူပ်းပႃး ၽေးငူးဢိၵ်ႇ တူဝ်မီးၵွင်ႉမီး ႁႅၼ်ႇ ၸိူဝ်းလွင်ႈလႆမႃးၸွမ်းၼမ်ႉ ။

 ၼမ်ႉၼွင်းထူမ်ႈပႃး ဢွင်ႈတီႈယူႇသဝ်းႁႃၵိၼ် တူဝ်သတ်းၶဝ်လႄႈ မိူၼ်ၼင်ႇငူး မႅင်းငေႃး မႅင်းၸရၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေၶၢႆႉပၢႆႈသေႃႉႁႃ ဢွင်ႈတီႈလွတ်ႈၽေးၼမ်ႉ ၵႂႃႇယူႇတီႈသုင်   ၸွမ်းၶိုဝ်ႇၸွမ်းပႄႁိူၼ်း၊ ၼိူဝ်လင်ၶႃးႁိူၼ်းယေး လႄႈ ၼိူဝ်တူၼ်ႈမႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်း ၊ ၸုမ်းၾၢႆႇၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းထူပ်းၽေးၼမ်ႉၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈၺႃးငူးသၵ်း  မႅင်းၸီႈ ၼမ်လိူဝ်။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ထုၵ်ႇလီႁူႉဝႆႉ လွၵ်းလၢႆးၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈတူဝ် ႁင်းၽႂ်မၼ်း ယူႇ။

သင်ဝႃႈ ၺႃးငူးသၵ်းၸိုင် ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တေလႆႈဢဝ်ၼမ်ႉသေ သုၵ်းလၢင်ႉပၼ်တီႈႁွႆး ငူးသၵ်း ၼၼ်ႉလီလီ၊ ၼႆႉပဵၼ်လွၵ်းလၢႆးလီလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း မိူဝ်ႈၽွင်းတႄႇၺႃးငူးသၵ်း။

သင်ဢဝ်ၼမ်ႉလၢင်ႉပၼ်လီလီၸိုင် တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၵွင်ႉငူးၼၼ်ႉ ၼၢၼ်းၽႄႈလၢမ်းၵႂႃႇၼႂ်းၼိူဝ်ႉၼႂ်းလိူတ်ႈ။ ပေႃးဢဝ်ၼမ်ႉလၢင်ႉယဝ်ႉယႃႇယဝ်ႉ ၶိုၼ်းသုၵ်ႈမိုဝ်းၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉသေ မိပ်ႇၵွင်ႉငူးၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ၼင်ႇၵႃႈပဵၼ်လႆႈ၊ ပေႃးယဝ်ႉၶိုၼ်းႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ်ပၼ်။ သင်ဝႃႈ ၺႃးငူးသၵ်း တီႈတိၼ်/တီႈၶႅင်ႈ/တီႈၶႃၼႆၸိုင် ၼင်ႇႁိုဝ်ၵွင်ႉမၼ်းတေဢမ်ႇၽႄႈလၢမ်းၵႂႃႇ ၾၢႆႇၼိူဝ်ဝႆးဝႆးၼၼ်ႉ (ႁဵတ်းၼင်ႇလၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉသေ) ႁႂ်ႈဢဝ်သိၵ်ႈမႆႉဢွၼ်ႇ တၢင်းယၢဝ်းမွၵ်ႈ သွၵ်ႇၼၼ်ႉ မႃးမတ်ႉၵူပ်းၶႃဝႆႉ (တွၼ်ႈတီႈဢၼ်ငူးသၵ်းဝႆႉၼၼ်ႉ)  ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ ႁႂ်ႈသူင်ႇတူဝ်ၵူၼ်းပဵၼ် ၵႂႃႇယူတ်းယႃတီႈ ႁွင်ႈယႃ ႁူင်းယႃဢၼ်မီးႁိမ်းၸမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇသဝ်းၼၼ်ႉဝႆးဝႆး  ။

 ဢၼ်ထုၵ်ႇလီႁူႉဝႆႉထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ငူးၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈမီးၵွင်ႉၵူႈတူဝ်။ ငူးမၢင်သႅၼ်း ဢမ်ႇမီးၵွင်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈတႄႉ သင်မီးၵူၼ်းၺႃးငူးသၵ်းၸိုင် ထုၵ်ႇလီလုမ်းလႃးပၼ် ယႃႇပေႁႂ်ႈၶဝ်တူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇသၢၼ်ႈလိူဝ်ႁႅင်း (သွေးမလန့်အောင်)။ မၢင်ပွၵ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉတူၵ်းၸႂ်ႁႅင်း သေ ႁူဝ်ၸႂ်တေတွတ်ႇဝႆးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵွင်ႉငူး လၢမ်းၽႄႈဝႆး ၼႂ်းတူဝ်ၼႂ်းလိူတ်ႈႁဝ်း၊ တီႈႁွႆးငူးသၵ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ၸၢင်ႈၵႂ်ႈမႃး။ ၵွပ်ႈၼႆထုၵ်ႇလီ ၵႄႈပၼ် လိတ်ႈပၼ် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၼုင်ႈ ဢၼ်တိုဝ်းဝႆႉ ၸွမ်းၸိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်းႁွႆးငူးသၵ်းၼၼ်ႉယူႇ။

တီႈႁွႆးငူးသၵ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ်မိတ်ႈမႃးၶႅၵ်းမႃးငုၺ်ႉမႃးထိူဝ်၊ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ်သူပ်း/ပၢၵ်ႇၸုပ်ႇ/လုတ်ႇဢဝ် ၵွင်ႉမၼ်းဢွၵ်ႇ( ၼင်ႇယၢမ်ႈႁၼ်ၼႂ်းၸိူင်း)  လႄႈ တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ်ၸိူၵ်ႈမတ်ႉဝႆႉ ႁႂ်ႈႁတ်ႉႁႅင်း ယွၼ်ႉမၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄးလ်တီႈႁွႆးၸဵပ်းၼၼ်ႉတၢႆသေၼဝ်ႈ။ တေဢမ်ႇ လႆႈဢဝ်ယႃႈယႃပိုၼ်ႉမိူင်း (တိုင်းရင်းဆေး) ၊ လဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ယႃႈယႃတၢင်ႇၸိူဝ်း ပၼ်ၵူၼ်းပဵၼ်ၵိၼ်။

တီႈႁွႆးငူးသၵ်းၼၼ်ႉ တေၸဵပ်း၊ မီးႁွႆးလႅင်၊ မီးလိူတ်ႈၸိုမ်ႉဝႆႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း ၵွင်ႉငူးၸွတ်ႇၽႄႈၵႂႃႇ တီႈၼႂ်း တူဝ်ၼၼ်ႉ တေမီးၾၢင်ႁၢင်ႈ ထူၺ်ႈၸႂ်ၵပ်ႉ ထူၺ်ႈၸႂ်ဝႆး၊ တႃမူဝ်း ဢမ်ႇႁၼ်ၸႅင်ႈ၊ ႁိူဝ်ႇဢွၵ်ႇၸွမ်းတူဝ်၊  ၼႃႈတႃ လႄႈ တိၼ်မိုဝ်း လႄႈလိၼ်ႉ သူပ်းပၢၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ တေၼဵတ်းသၢၼ်ႈၼႃမႃး၊ မၢင်ၸိူဝ်း ၼမ်ႉၵႃႉတေယွႆႉပႃး။ သင်ႁၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈ ၸိူင်ႉ ၼၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၸိုင် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 1 – 3 ၸူဝ်ႈမူင်းၼၼ်ႉ ယႃႇပေပၼ်ၵူၼ်းပဵၼ် တူင်ႉၼိုင်ႁႅင်း၊ ႁႂ်ႈ ဢဝ်ၵႂႃႇ ၸူးဢွင်ႈတီႈ မီးယႃႈယႃၵႄႈၵွင်ႉငူး ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႈယႃႁူင်းယႃဝႆးဝႆး။

ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ လၢႆလၢႆတီႈ လႆႈၺႃးၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈၼွင်းဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းတိူင်း မၢၼ်းတလေး၊ မိူင်းတႆး၊ မိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းရၶႅင်ႇ ၊ တိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ လႄႈ တိူင်းၸႄႈၵႅင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။

မိူင်းတႆးၵေႃႈ ပီၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈဝဵင်းၼမ်ႉပွင်ႈ – တီႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ  ၸိူဝ်းၼႆႉ  ၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်း  ။  ငူး ဢိၵ်ႇ တူဝ်မီးၵွင်ႉ လွင်ႈလႆမႃးၸွမ်းၼမ်ႉသေ ၶဝ်ႈထိုင် ၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းယွမ်ႇၸွမ်းႁိူၼ်းယေး ၵူၼ်းမိူင်း ယူႇ သဝ်းလႄႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ  လႆႈၾၢင်ႉၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈသေဢမ်ႇၵႃး လႆႈၾၢင်ႉပႃးၽေးငူးထႅင်ႈ။ ပီၼႆႉ ငူးလိူင်ႇႁႅင်းလႄႈ လူဝ်ႇလႆႈမီးၾႆးထၢတ်ႈ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ငူးႁဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ဢမ်ႇသူႈလႆႈႁၼ် ၵူၺ်းၵႃႈယၢမ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၼမ်မႃး ဝႃႈၼႆ။

လွၵ်းလၢႆးႁႄႉၵင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇၺႃးငူးသၵ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ  ယႃႇၵႂႃႇမႃးၼႂ်းလပ်းသိုင်ႇ၊ သင် ဝႃႈ ဢမ်ႇၵႂႃႇဢမ်ႇပဵၼ်ၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈဢဝ်ၵႂႃႇပႃး ၵွၵ်းၾႆး၊ ၾႆးထၢတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ သင်တေယိပ်းၵိင်ႇမႆႉ ဢၼ်ၽူးၼိူဝ်ၼမ်ႉ၊ တုမ်မႆႉ၊ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၽႃႈႁူမ်ႇၶူဝ်းၼွၼ်း ၼႂ်းႁိူၼ်း၊ ၸွမ်းဢွင်ႈတီႈၼွၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈတႆႈၾႆးတူၺ်းလီလီယဝ်ႉ ၸင်ႇၼွၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။

သင်ပဵၼ်ၸုမ်းၾၢႆႇၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းထူပ်းၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈၶဝ်ၸိုင် မိူဝ်ႈၽွင်းၵႂႃႇမႃးၼႂ်းၼမ်ႉ၊ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လူႉၵွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈသႂ်ႇထူင်တိၼ် ထူင်မိုဝ်း၊ သွၵ်းတိၼ်ဢူတ်ႇ (Rubber Boots) ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ဢဝ်မႆႉ/ၵိင်ႇမႆႉ သေႇတမ်တူၺ်း ၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇယိပ်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၽွင်းၼမ်ႉၼွင်းၶဝ်ႈဝၢၼ်ႈၶဝ်ႈႁိူၼ်းမႃးႁဝ်းထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်ဢွၼ်တၢင်း

1. ပိၵ်ႉဢိုတ်းၶိူင်ႈၶူဝ်းၸႂ်ႉသွႆၸွမ်းႁိူၼ်း ၸိူဝ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၾႆးၾႃႉ။
2. ၵိၼ်ၼမ်ႉဢၼ်မူတ်းသႂ် ဢမ်ႇၼၼ် တူမ်ႈႁုင်ၼမ်ႉယဝ်ႉၸင်ႇၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၵိၼ်ၼမ်ႉ သႅၼ်ႈသႂ်။
3. ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း ၸွမ်းဢွင်ႈတီႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇသဝ်း ၼင်ႇႁိုဝ် တေႁူႉဝႃႈ ၸွင်ႇမီးတူဝ်မီးၵွင်ႉ ယူႇဝႆႉ။
4. သင်ဢမ်ႇၸမ်ပဵၼ်ၸိုင် ယႃႇပေမတ်ႉဝႆႉ တူဝ်သတ်းၸိူဝ်းလဵင်ႉလူဝႆႉၸွမ်းႁိူၼ်း။
5. ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼမ်ႉထူမ်ႈၼွင်းၼၼ်ႉ လိၼ်ၸၢင်ႈၵူတ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵႂႃႇႁိမ်းၸမ် ၾင်ႇ ၼမ်ႉ။
6. ယႃႇပေလူင်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် လူင်းပႆၼႂ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၸႅဝ်ႈ။

ဝၢႆးလင်ၼမ်ႉထူမ်ႈယဝ်ႉႁဝ်းထုၵ်ႇလီႁဵတ်းသင်

1. သင်ၵူၼ်းၼႂ်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေၵေႃႉၵေႃႉႁၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် ၽၢတ်ႇၽႄၵၼ်ဝႆႉၸိုင် ႁႂ်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸူးတီႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ
2. ႁႂ်ႈထွမ်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၾူၼ်လူမ်း ဢွင်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဢၼ်ယုမ်ႇယမ်တမ်းၸႂ်လႆႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလႄႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈပၼ်ၾၢင်ႉ
3. ပႅတ်ႈယုၵ်းယၢၵ်း ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင် ၊ သင်မီးတူဝ်သတ်းတၢႆဝႆႉၸိုင် ဢၼ်ဢဝ်ၽဝ်ႇၾႆး ဢမ်ႇၼၼ် ၾင်ပႅတ်ႈလီလီ။
4. ႁႂ်ႈၾၢင်ႉၽေးငူး လႄႈ တၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၸၢင်ႈတိတ်းၸပ်းမႃးၸွမ်းၾၢႆႇလင်။
5. ႁႂ်ႈၾၢင်ႉသေ ငိူင်ႉဝႄႈ သၢႆၾႆး၊ လၵ်းၾႆး၊ တူၼ်ႈမႆႉ ၵိင်ႇမႆႉ ၸိူဝ်းတေၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေး။
6. ယႃႇပေၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်။
7. ယႃႇပေၵိၼ် တၢင်းၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉဢၼ်ယမ်းၼမ်ႉဝႆႉလႄႈ မီးသႅဝ်ဢၢႆမဵၼ် (သႅဝ်ဢၢႆဢမ်ႇလီ)
8. ယႃႇပေထွတ်ႇတိၼ်လၢႆသေ ပႆၼႂ်းၼမ်ႉ။