မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 7 လိူၼ်ထူၼ်ႈ 8 ပီ 2026 ယၢမ်းၽွင်း ၸွမ်ၸိုင်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ၵႂႃႇၽႅဝ် တီႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းထႆးၼၼ်ႉ လႆႈၺႃးၽူႈ တႅၼ်းၽွင်း ၽၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁွင်ႉသႅၼ်ႇၶွမ်ႈၶတ်းၼေၵၢင်ၸႂ်။
ယူႇတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ၸွမ်းသဵင်ၸွမ်းလူမ်းတႄႉ ဝႆႉႁေၵွၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇလီထိုင်တီႈ မွၵ်ႇႁွင်ႉတူဝ်လိပ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ၶဝ်ႈထိုင်မႃးၼႂ်းလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၽူႈၵေႃႉၶွမ်ႈၶတ်းၼေၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ Dr. ဢၼုသွၼ် ထမ်ႊၵျႆး ပဵၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၽူႈတႅတ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၶဵတ်ႇသဵင်ပၢင်ၵွၵ်ႇၵုင်းထဵပ်ႈ။
Dr. ဢၼုသွၼ် တႅမ်ႈပိုၼ်ဝႆႉဝႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ လီလႆႈယၼ်ၼိူဝ်လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်သေ ပူၵ်းပွင်ၾိင်ႈတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ လွၵ်းပိူင်ငမ်းယဵၼ်ၵႂႃႇ၊ ယဝ်ႉသမ်ႉ ႁႂ်ႈၵေႈလိတ်ႈပၼ် ပၼ်ႁႃဢၼ်ပဵၼ်ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်သွင်မိူင်းတိတ်းၸပ်းၵၼ် ဢၼ်တုမ်ႉယွၼ်ႈတေႃႇ ၸိုင်ႈထႆး လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းထႆးယူႇ ယႂ်းယႂ်းႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁီင်းႁႅင်း ဝႃႈၼႆ။
မိူဝ်ႈ1947 လိူၼ် Feb 12 ဝၼ်း ပူဝ်ႇၶျုၵ်ႈ ဢွင်ႇသၢၼ်း လႄႈ တူဝ်တႅၼ်းတႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ်မႃးဝႃႈ တေႁူမ်ႈပူၵ်းတင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ ၼႆယဝ်ႉလႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸုမ်းသိုၵ်းၼႆႉ တေလႆႈယွမ်းႁပ်ႉႁဵတ်းၸွမ်း မူႇပိူင်ဢၼ်ၼႆႈ၊ ယူႇတီႈတူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်းထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ယိုၼ်ႈယွၼ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လီလႆႈပူၵ်းသၢင်ႈၶၵ်ႉၵၢၼ် ၶဝ်ႈႁႃဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ၸင်ႇ ၸၢင်ႈမီးမႃးလႆႈ လွၵ်းပိူင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် ဢၼ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမၼ်ႈၵိုမ်း ယိုၼ်းႁိုင်လႆႈ ဝႃႈၼႆပႃးယဝ်ႉ။
တီႈၼႆႈ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းထႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶူၼ်ႉပၢၵ်ႈပိူင်းၼေဝႃႈ ငဝ်ႈပိုၼ်ႉႁၢၵ်ႈႁိၼ် ၵၢၼ် ပူၵ်းတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းပၢင်လူင်ၼႆၼႆႈ ဢမ်ႇၵႃးမွၵ်ႈ ပၼ်ၾၢင်ႉထိုင် ၸွမ်ၸိုင်ႈၸုမ်းသိုၵ်း၊ ၸိတ်းပႃးၼဵၼ် ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၽွင်းၼေႇပျီႇတေႃႇတင်း သဵင်ႈ၊ လႄႈတင်း ၽူႈၶတ်းၶၢၼ်ႉလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၶႂ်ႈလပ်ႉလိုမ်းပႅတ်ႈ မူႇပိူင်ပၢင်လူင်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ ၶႂ်ႈဝႃႈၼႆဢေႃႈ။ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်တူၵ်းလူင်းၸွမ်း လိၵ်ႈ ႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇပႃႈ ပူၵ်းတင်ႈပဵၼ်လႆႈၶီး၊ သမ်ႉၶိုၼ်းၶိုင်ႁႃၸႅၵ်ႇတင်ႈထႅင်ႈ ၸေႊမိူင်းဢွၼ်ႇဢိတ်းၽႂ်မၼ်းယူႇၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးမႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼမ်ႉၸႂ်ပၢင်လူင် ၵႄႉၵႂႃႇပႅတ်ႈႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လိၵ်ႈ ႁူမ်ႈမၢႆၼႆႉ ဢမ်ႇပဵၼ်တီႈပဵင်းပေႃးလႆႈ တႃႇၵူၼ်းလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈႁိုဝ်ၼႆ လီလႆႈၼပ်ႉသၢင်ႈၶႆႈ ႁႃၵၼ်ယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးဝႃႈသိုဝ်ႈၼႆ ၸိူဝ်းၽူႈၶတ်းၶၢၼ်ႉ လႄႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၼႂ်းပၢၼ်ဝၼ်းလင်မႃးၼႆႉ လွင်ႈတူၵ်ႇတၵ်ႉဢိင်ဢၢင်ႈတေႃႇ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼၼ်ႉ ႁၢင်ႇၸၢင်ဢေႇမၢင်ၵႂႃႇပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။တေႃႈၼင်ႇၵူၼ်း ၵၢၼ်မိူင်းၼႂ်းတႆး ၸိူဝ်းၸႂ်ၽႂ်ႇၶႂ်ႈၵၢၼ်မိူင်းတႅမ်ႇတိုၼ်ႈ ယင်းႁတ်းဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼႆႉပူၼ်ႉ ၶွပ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆၵွၼ်ႇ။
ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸႂ်ၽႂ်ႇၶႂ်ႈၵၢၼ်မိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်းမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇ ၵႅၼ်ႇၵိုမ်းႁေ ဝင်ႇဝိူဝ်ႈပွင်ပႅင်ၸွမ်း သေႊလီႊၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်သေၵေႃႈ ၸင်ႇယိူင်ႈသဵင်ၸွမ်းပိူၼ်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈယႂ်ႇ၊ ၼမ်ႉၸႂ်ပၢင်လူင်ၵွႆး ၸင်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈယႂ်ႇၼႆမႃးယဝ်ႉ။
တေၵႆႉလႆႈငိၼ်းၵၼ်ယူႇ ဢၼ်ၶဝ်ၼေၶေႃႈဢၢင်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် 1947ၼႆႉ ပဵၼ် ၸုမ်း ပွင်ၵၢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႊ လႄႈ ႁူဝ်ၼႃႈၸၢဝ်းတႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ တူၵ်းလူင်း ၵၼ်မႃး ၵွႆး။ ယၢင်း၊ ယၢင်းလႅင်၊ မွၼ်း၊ ရၶႅင်ႇၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႈ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈပႃးမႃးၼႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈ မၢႆပၢင်လူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈ ၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ပဵၼ်လိၵ်ႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၼႂ်းၵႄႈပွတ်း တွၼ်ႈၼႃႈလိၼ်လူး။ ႁူဝ်ၼႃႈတၢင်တူဝ်မိူင်းတႆးၼႆႉ ပႃးၸဵမ်ၶၢင်၊ လွႆ၊ ထၼု၊ ဢၢင်းသႃး ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႈသေ ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းတေႃႇ မိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉဢေႃႈ။ မိူၼ်ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ ပူဝ်ႇၶျုၵ်ႈဢွင်ႇသၢၼ်းၵေႃႈ တၢင်တူဝ်ပႃးယၢင်း၊ မွၼ်း၊ ရၶႅင်ႇ ဢၼ်မီးၸွမ်းမိူင်းမၢၼ်ႊထုင်ႉပဵင်း ယၢမ်းၼင်ႇၼၼ်တင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမၼ်းတၢင်တူဝ် ၸၢဝ်းမၢၼ်ႊၶိူဝ်းလဵဝ်။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ မၼ်းႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းတေႃႇ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႊၶိူဝ်းလဵဝ်။ ပိူင်ပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႈ ထဵင်ဢမ်ႇလႆႈ၊ ယႃႉဢမ်ႇလႆႈသႄႈ။
ၶေႃႈဢၢင်ႈထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈၸမ်ႉ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇငၢမ်ႇၸွမ်းလွၵ်းပိူင်ၵၢ ၼ်မိူင်းပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ ၼႆဝႃႇ။ ပိူင်ယႂ်ႇ ဢွၵ်ႇသဵင်မႃးတီႈ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸၢဝ်းၵူၼ်းဢေႇၶဝ်။ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် 1947 ၼႆႉ ၶဝ်ႁၼ်ပဵၼ် ၽိုၼ်လိၵ်ႈၵိုၵ်းပိုၼ်းဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈၵွႆးသေ၊ တေၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီး လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆမႂ်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်တိူဝ်းၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ ဢၼ်တိူဝ်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼၼ် NUG လႄႈ NUCC ၶဝ်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ် ဢဝ်လၢႆၸုမ်းၸၢဝ်းသေ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး Federal Democracy Charter ၼႆသေ၊ ယူႇတီႈ SCEF ၵေႃႈသမ်ႉ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ AFTA လၢႆး Bottom -up Federalism ထႅင်ႈ။
ၵူၺ်းၼၼ်သေတႃႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ဢမ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈ၊ ဢမ်ႇပဵင်းပေႃးၼၼ်ႉ ၸွင်ႇၶဝ်ၵႂႃႇႁူမ်ႈပႃးၸွမ်းၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ် Federal Democracy ၼၼ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇၵႂႃႇပႃးၶႃႈသႄႈ။ ၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ် Bottom-up Federalism ၵေႃႈ ၸွင်ႇၵႂႃႇပႃးၸွမ်းမူတ်းႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇၵႂႃႇၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ပိူင်ပဵၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၸေႊမိူင်းႁင်းၶေႃ ၸေႊမိူင်းမႂ်ႇမႂ်ႇတႄႉ ၶႂ်ႈလႆႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းလၢႆးၵၢၼ် မူႇပိူင်မိူင်းမႂ်ႇမႂ်ႇတႄႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၸွမ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸိူဝ်းဢၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ဢမ်ႇၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈၶႂ်ႈ သၢင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႂ်ႇမႂ်ႇ၊ ၵူၺ်းၶႂ်ႈလႆႈ ၸေႊမိူင်းဢၼ်ၵိုၵ်းၸိုဝ်ႈၶဝ်ၶေႃၶေႃၼၼ်ႉၵွႆး တေလႆႈဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ပေႃးလၢတ်ႈသိုဝ်ႈတိုဝ်ႉၸၼ်းၼႆ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 7-8 ပီႊ၊ ၽွင်းႁူဝ်ႇၵၼ်ၶိုင်ပွင် ပၢင်လူင်ၸူဝ်ႈပၢၵ်ႇပီႊ 21ၼၼ့် ၵေႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ “ပၢင်လူင်”ၼႆႉ ထုၵ်ႇၺႃးဢဝ်ႁဵတ်းၼႃႈၵၢၵ်ႇၵၢၼ်မိူင်းသေ ၵျေႃးလႅၼ်ၵၼ်မႃးထႅင်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈယဝ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၶေႃႈတႄႉၸႂ်ႉဝႃႈ “ပၢင်လူင်” ယူႇ၊ သုၼ်ႇလႆႈၸတ်းပွင်ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သမ်ႉ ဢမ်ႇပၼ်လႃးလႃး။ ႁႄႈဝႃႈ ၼမ်ႉၸႂ်ပၢင်လူင်ၵွႆး ၸင်ႇလမ်ႇလွင်ႈ ၼႆသေ ဢဝ်ၼမ်ႉၽိုင်ႈတႃးၶူမ်းလႅဝ်း ၸႂ်ႉၵၼ်လေး ၵိၼ်မႃး။ ဢမ်ႇၵႃးၸုမ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း၊ ၸိူဝ်းႁပ်ႉပဵၼ် ၸုမ်းတိုၵ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းလၢႆးၶိုင် ၼင်ႇလၢႆးလူင်ႈမႃးၵွႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ။
ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ Dr. ဢၼုသွၼ် ပေႃးလႆႈလၢတ်ႈဝႃႈ တၵ်းလႆႈယၼ်ၼိူဝ်လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် 1947 သေ ပူၵ်းတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ပၢင်လူင်ၼႆႉ ၺႃးႁဵတ်းႁၢႆႉမႃး၊ ၺႃးလူလၢႆၶၢႆၼႃႈမႃး၊ ၺႃးဢဝ်ႁဵတ်းၼႃႈၵၢၵ်ႇ ၵျေႃးလႅၼ်မႃး လၢႆသုပ်ႈလၢႆပၢၼ်ၼႃႇယဝ်ႉလႄႈ တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၶွင်ငဝ်ႈတူၼ်ႈမၼ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းတႆး သမ်ႉယင်းပႆႇႁတ်းၵွၵ်းၽိုၼ်ႉပၢႆးပိုၼ် တႅၵ်ႇလႅင်းၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ပႄႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေၸူမ်ႁၢႆလႅဝ်လႅၵ်ႇၵႂႃႇ တႂ်ႈၽႃႇသွၵ်းတိၼ်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းဢမ်ႇႁၢင်ႉ ၼႆ ၶႂ်ႈယွၼ်းပၢႆးၼေတၢင်းႁၼ်မွၵ်ႈၼႆႈၵွၼ်ႇၶႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ