TNLA တပ်ႉသိုၵ်းပလွင်ႈ လူင်းဢုပ်ႇၸွမ်း NSPNC တႂ်ႈမိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ လိူဝ်ဢမ်ႇလႆႈလၢႆးၵၢၼ် လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆ ႁၢႆႊၵႅၼ်ႊ ဢၼ်မိူင်းၶႄႇငမ်ႁူဝ်ၶဝ်ငူပ်ႉၸူးၵၼ်ၼၼ်ႉၼႆ ပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်ၵူႈၵေႃႉၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းယူႇလႄႈ တိုၵ်ႉတေဢဝ်သလေႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်လူင်းယွၼ်းမိူင်းၼႆတႄႉ တေလႆႈမၢႆထိုင်ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၵႅင်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။
ၵူၼ်းသုမ်းသိုၵ်းယႃႇယႃႇ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ဢဝ်မိူင်းလႆႈလႃႇ၊ ၽွင်းတိုၵ်ႉမီးဢူၺ်းလီၶႅပ်ႇၶၢင်ႈတၢႆတၢင် ပဵၼ်ပုၵ်ႉပဵၼ်ဝႃ ၼၼ်ႉ ပိုဝ်းၶူၼ်ႁွင်ႉသႅၼ်ႇမႃးယဝ်ႉလူး တေတင်ႈပဵၼ်ၸေႊမိူင်းတဢၢင်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၸွမ်းလူၺ်ႈတၢင်းလူဝ်ႇသေ ၵိုင်ႇလီတင်ႈပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁင်းၶေႃၼိုင်ႈလုၵ်ႈၵေႃႈတေတင်ႈၼႆ ယၢမ်ႈပၢၵ်ႇဢွၵ်ႇသဵင်သူပ်းမႃးၵွၼ်ႇၼႃႇ။ ၽိူဝ်ႇႁၵ်းလင်တေႃႇ ၸုမ်းဢူၺ်းလီၵေႃႉၵဝ်ႇၵေႃႉမႂ်ႇတင်းလၢႆသေ ပဵၼ်ၽုင်တူဝ်တူၼ်းၺႃးယဵတ်ႈၸွၵ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းၶႂ်ႈ ၼွၼ်းၾၼ် ထႅင်ႈၵမ်းထူၼ်ႈသွင် ႁိုဝ်မီးၽႂ်ၼပ်ႉထိုဝ်ယုမ်ႇယမ်လႆႈလေႃႇ၊ တူၵ်းပႃႇရႃႇၸိၵၵၢၼ်မိူင်းပႅတ်ႈယဝ်ႉယိုင်။
NSPNC ဢၼ်ဢဝ်ၶူၼ်ၶႄႇႁူမ်ႇတူဝ်ဝႆႉတႄႉ ထၢင်ႇႁၢင်ႈယူႇၼိူဝ်လၢင်းတႅင်းၸၢင်ႉလၢတ်ႈယဝ်ႉလေႃႇ၊ ၶႂ်ႈလႆႈၸေႊမိူင်းႁႃႉ ပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း 2008 လႄႈၼႆ၊သုတ်းတီႈပၼ်ယူႇၵေႃႈ တမ်ႉဢဝ်ဢမ်ႇလႆႈလူင်။ ၼင်ႇႁူႉ
ၵၼ် ယူႇ ယဝ်ႉ၊ ပေႃးၶႂ်ႈပူၵ်းတင်ႈၸေႊမိူင်းမႂ်ႇ တေလႆႈမႄးလၵ်းမိူင်း။ ၶၵ်ႉၼိုင်ႈ – ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈၶိုင်ႈပႃႈယႂ်ႇ (50%လိူဝ်) တေလႆႈပၼ်သဵင်ၵမ်ႉယၼ်။ ၶၵ်ႉသွင် – ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၸေႊမိူင်း သၢမ်ပုၼ်ႈလိူဝ် ၼႂ်းသီႇပုၼ်ႈ (75%လိူဝ်) တေလႆႈပၼ်သဵင်ၵမ်ႉယၼ်။ ယဝ်ႉၸင်ႇတေလႆႈယိုၼ်ႈတၢင်ႇတီႈ တႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ၸိူဝ်းၽူႈတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 75%လိူဝ် ႁူမ်ႈၵမ်ႉယၼ်ပၼ်ယူႇပေႃးဝႃႈၼႆ သမ်ႉတေလႆႈႁဵတ်းပၢင်ယင်ႇ ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း။ ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ပၼ်သဵင်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႉယၼ်ၶိုင်ႈပႃႈယႂ်ႇယဝ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ဢၼ်ဢွင်ႇမၢၼ်ယဝ်ႉ။
တီႈၼႆႈတေလႆႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉ ၶၵ်ႉၵၢၼ်ယၢပ်ႇလူင်သွင်ဢၼ်၊ ၶၵ်ႉၼိုင်ႈ တီႈတႅၼ်းၽွင်းၸေႊမိူင်းၼၼ်ႉ ၸွင်ႇမီးဝႆႉပႃႇတီႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းပလွင်ႈ ဢၼ်တေဢွၼ်ႁူဝ်တႄႇတင်ႈယိုၼ်ႈယွၼ်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ၶၵ်ႉသွင် တီႈတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်တပ်ႉသိုၵ်းဢဝ်တီႈၼင်ႈဝႆႉ 25% ၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁူၺ်း ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈသဵင်ၵမ်ႉယၼ်တီႈၸိူဝ်းၶဝ်၊ ၸွင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႊ ႁၼ်လီယိၼ်းႁၵ်ႉတေႃႇၸုမ်းပလွင်ႈ ဢၼ်ၶွၵ်းထုၼ်လၢႆႉဝႆႉသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၼႃႇႁိုဝ်။ ဢၼ် NSPNC တွပ်ႇၵႂႃႇ ပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း 2008 လႄႈၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ ယူႇတီႈတပ်ႉသိုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇပၼ်လႆႈၸေႊမိူင်းၵမ်းသိုဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈသမ့် ဢၼ်ၶဝ်တွပ်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႉ ပေႃးမီးႁူဝ်ၼပ်ႉ 50% လိူဝ်တႄႉ ပၼ်လႆႈၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်တင်းပၼ်ၾၢင်ႉဝႃႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ် ၼမ်ႉသၼ်ႇ လႄႈ မၢၼ်ႈတူင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈပၼ်လႆႈတီႈ ပလွင်ႈထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ လုမ်းၽွင်းငမ်းတႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉမိူဝ်ႈ ပီႊ 2020 ၸိုင် ၼမ်ႉတူႈၼႆႉ ၼႂ်းႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းႁူမ်ႈသဵၼ်ႈ 47,243 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပလွင်ႈမီး 7,877 ၵေႃႉ၊ တႃႇ16 % လိူဝ်ၵူၺ်း။ တေဝႃႈ ၼမ်ႉၶမ်းၵေႃႈ ၼႂ်းႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းႁူမ်ႈသဵၼ်ႈ 116,495 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပလွင်ႈမီး 43,066 ၵေႃႉ၊ တႃႇ 36% လိူဝ်ၵူၺ်းလႄႈ ၸဵမ်ၼမ်ႉတူႈ ပႃးၼမ်ႉၶမ်းၼႆႉ တိူၵ်ႈတီႈၶႂ်ႈဢဝ်သႂ်ႇပၼ် တီႈၼႂ်းၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃပလွင်ႈၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၵွၼ်ႇ။ မိူင်းငေႃႉ၊ မိူင်းလူင် ဢၼ်မီးတႂ်ႈၸေႊဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးၼၼ်ႉ ယိုင်ႈၶႅၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇပၼ်လႃးလႃး။
ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလၢတ်ႈၸွမ်း လၢႆးၵၢၼ် ၂၀၀၈ ဢၼ်မီးယူႇၸင်ႇၼႆႉၵူၺ်း။ သင်ၶိုၼ်းၵွၵ်းတူၺ်း ပၵ်းပိူင် 43 ၶေႃႈ ဢၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၸုမ်းသိုၵ်းယိုၼ်ႈသူင်ႇဝႆႉ ႁႂ်ႈတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မူၼ်ႉမႄးၵႂႃႇၼၼ်ႉၼႆ ယိင်ႈၶႅၼ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈယၢပ်ႇယၢၵ်ႈ တႃႇၶွတ်ႇၽွတ်ႈလႆႈၸေႊမိူင်းမႂ်ႇယဝ်ႉ။ တီႈမတ်ႉတႃ ၅၃ တွၼ်ႈၽႄ(က) ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပိုင်း တႄႉပူင်ပၢႆးဝႆႉဝႃႈ “ပေႃးမီးလွင်ႈတၢင်း တႃႇမူၼ်ႉမႄးမၵ်းတတ်း ၶွပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ် ၸေႊမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တိူင်းၼႆ တေလႆႈဢဝ်ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ် ၶွင်ၽူႈမီးသုၼ်ႇပၼ်သဵင် ၼႂ်းၸေႊဝဵင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ” ၼႆၵူၺ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းဢၼ်တေမႄးမႂ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉၶိုၼ်း ထႅမ်သႂ်ႇဝႆႉဝႃႈ “ ပေႃးမီးလွင်ႈတၢင်း တႃႇမူၼ်ႉမႄးမၵ်းတတ်း ၶွပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ် ၸေႊမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တိူင်းၼႆ တေလႆႈဢဝ်ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ် ၶွင်ၽူႈမီးသုၼ်ႇပၼ်သဵင် ၼႂ်းၸေႊဝဵင်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈဢဝ်ပႃးၶေႃႈၵၢင်ၸႂ်ၶွင်ၽူႈ မီးသုၼ်ႇပၼ်သဵင် ၼႂ်းၸိူဝ်းၸေႊဝဵင်း ၶွင်ၸေႊမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တိူင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၸွမ်း ၶွပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ပွင်ႇဝႃႈတႄႉ တီႈၶၵ်ႉႁူဝ်တီးႁူဝ်လၢင်းၵူၺ်းၵေႃႈ ၸူးဢဝ်ၶေႃႈၵၢင်ၸႂ်ၶိုင်ႈၼမ် ၶွင်ၵူၼ်းၼႂ်းၸေႊဝဵင်းၵူၺ်း ပႆႇလႆႈ၊ ၵူၼ်းမိူင်းတၢင်ႇၸေႊဝဵင်း ဢၼ်လႅၼ်လိၼ်ၸေႊမိူင်းတိတ်းၸပ်းၵၼ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၽွမ်ႉၸွမ်းၵွၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမူၼ်ႉမႄးလႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇပူတ်းယႃႉလႆႈ “ပိူင်ၸဵတ်းတိူင်း ဢိၵ်ႇ ၸဵတ်းၸေႊမိူင်း” ငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉ ၽၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းၶိုင်မတ်ႉႁႂ်ႈၵႅၼ်ႇလိူဝ်ၵႅၼ်ႇဝႆႉယဝ်ႉ ၼႆ ပွင်ႇၸႂ်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။
လၢႆးၵၢၼ်မူၼ်ႉမႄးလၵ်းမိူင်း ဢၼ်ပၢႆးၼေၵၼ်မႃးၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်းပလွင်ႈ TNLA ဢမ်ႇႁူႉဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ႁူႉလီ ၼႃႇလႄႈ ၸင်ႇပေႃးၶိုင်လၢႆးႁႅၼ်းသိုၵ်းလေႃႇတိုၵ်းသေ ဢၢင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ် ၸေႊမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းထၢင်ႇႁၢင်ႈႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵေႃႈ ယၼ်ၼိူဝ်ႁႅင်းၵမ်ႉၸွႆႈဢူၺ်းလီလၢႆပႃႈၽၢႆႇသေ ယိုတ်းလႆႈၼႃႈလိၼ်တင်းၼမ်သေတႃႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးယွမ်းႁပ်ႉၵမ်ႉယၼ်၊ ယွၼ်ႉဢမ်ႇသၢင်ႈလႆႈ လွင်ႈၾိင်ႈမိူင်းႁူမ်ႇငမ်းလူၺ်ႈပၵ်းပိူင်ၽဵင်ႇပဵင်း ႁႂ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼင်ႇၵၼ် ယွမ်းႁပ့်လႆႈသေ သမ်ႉပၢႆလူလၢႆႁၼ်တိုၼ်ႈတေႃႇ ၸႂ်ၽႂ်ႇၶႂ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၶွင်ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းတႆးတင်းလုမ်ႈၵွၼ်ႇလႄႈ ၸင်ႇထိုင်တီႈလႆႈယွမ်းပႆၶိုၼ်း လၢႆးၵၢၼ် ၂၀၀၈ ၼၼ်ႉပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼၼ် လၢႆးၵၢၼ်ၶွင်ၸုမ်းပလွင်ႈ TNLA လူင်း ဢုပ်ႇတေႃႇ NSPNC ၼႆႉ သလေႇၵၢၼ်မိူင်းလူင် ဢၼ်ဢၢၼ်းၽိုၼ်ႉပႅတ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းသေ မႄးတင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႇတရႄႇၼၼ်ႉ လုသုမ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး၊ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ၸိူဝ်းၸုမ်းဢူၺ်းလီ ဢဝ်သၢႆၸႂ်ၵႆႈလႅၵ်ႈသေ ၸွႆႈတိုၵ်းလႆႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈပွႆႇၾႃႈပႃးထႅင်ႈၵွၼ်ႇလႄႈ မိူၼ်တင်းၽႃႉလူင်တူၵ်းႁၢႆ ပၢႆဢဝ်မိတ်ႈဢွၼ်ႇ သုမ်းပႃးထႅင်ႈမၢၼ်ႇမၢၼ်ႇယဝ်ႉ။
ၶေႃႈႁုပ်ႈၵႂၢမ်းမၢႆၸမ်ႉ ယူႇတီႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းလၢႆ ပႃးၸဵမ်မၢၼ်ႊတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ပေႃးတင်းဝႃႈၶႂ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈလူၺ်ႈ လၢႆးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ ၶႂ်ႈပူၵ်းပွင်လွၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႇတႄရႇတေႉတေႉၸိုင် ၽိူဝ်ႇတေလပ်းႁူလပ်းတႃ မင်ယူႇႁူးၽႂ်တၢင်းမၼ်း တၵ်းတေလႆႈၶတ်းၸႂ်ပူတ်းယႃႉလၵ်းမိူင်း 2008 ဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၸၢင်ႈၶႆႈၸႂ်လႆႈထႅင်ႈ တၢင်ႇၶၵ်ႉတၢင်ႇၶၼ်ႈယဝ်ႉၼႆ ၶႂ်ႈယွၼ်းပၢႆးၼေတႃႇဝူင်ႈၼႆႉ မီးၼင်ႇၼႆဢေႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ