ၼႂ်းလိူၼ် August ၼႆႉ ၼေႇပျီႇတေႃႇ တေၶိုင်ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၸွမ်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီၽၢၵ်ႈၼိူဝ်ၶဝ်ထႅင်ႈ တႃႇသၢမ်ၸုမ်း၊ ဝၼ်းတီႈ 3-4 တေထူပ်းတင်း ၸုမ်းဝႃႉUWSA ၊ ဝၼ်းတီႈ 6-7 တေထူပ်းတင်း SSPP-SSA ဝၢၼ်ႈႁႆး၊ NDAA ၸုမ်းမိူင်းလႃးသမ်ႉ တေပဵၼ်ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 10-11သေ၊ ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးလၢႆလွင်ႈယဝ်ႉ တေၶိုင်ႁႃလၢႆး တၢင်း ႁႂ်ႈလႆႈဢုပ်ႇပႃးၸဵမ် MNDAA ၸုမ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၵွၼ်ႇႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်းသိုၵ်းၶဝ် ပႆႇလႆႈႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႄႉ ၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ ဝဵၼ်ႉပႅတ်ႈ ၸုမ်းၶၢင် KIA၊ ၸုမ်းရၶႅင်ႇ AA၊ ၸုမ်းလွႆ TNLA လႄႈ ၸုမ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉသေ မွၵ်ႇႁွင်ႉဢဝ် ၸုမ်းဝႃႉ၊ မိူင်းလႃး၊ ဝၢၼ်ႈႁႆး ႁႂ်ႈၵႂႃႇဢုပ်ႇၸွမ်းပဵၼ်မူႇလဵဝ်ၵၼ်မႃးသေႇသေႇ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ယဝ်ႉ။ ၶၵ်ႉၼိုင်ႈ မွၵ်ႇႁွင်ႉ ၸုမ်းဝၢၼ်ႈႁႆး ၵႂႃႇၶဝ်ႈၵၢတ်ႇဢွၼ်ႇၸွမ်း တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ ၶၵ်ႉသွင် တၢမ်တူဝ်ယႃႇပျေႉ ၵႂႃႇၸူးထိုင် ပၢင်သၢင်း၊ မိူင်းလႃးသေ သပ်းလႅင်းမွၵ်ႇႁွင်ႉၵလီးၵထီး၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တေယႅၵ်ႈဝၼ်းသေ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇ ၵမ်းၸုမ်း ၸုမ်း ၼင်ႇဝႃႈမႃးယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵႄႈၼႆႉ သမ်ႉႁွင်ႉႁူပ်ႉ ၸုမ်းပလွင်ႈသေ လွၵ်ႈၵဵတ်းပိုတ်ႇသိူဝ်ႈၶၢႆၼႃႈ ႁႂ်ႈၸုမ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတင်းလၢႆ ႁၼ်တိုၼ်ႈတေႃႇလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၶဝ်။ လွင်ႈၼိုင်ႈသွင်တၢင်းသမ်ႉ မိူၼ်တင်းၼေပႃးဝႃႈ ပလွင်ႈ လႄႈ FPNCC ယၢၼ်ၵႆၵၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉယိုင်။ လၢႆးၵၢၼ်ၸိူင်ႉၼႆ တေဝႃႈ ဢမ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆး သင်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ်တႃႇၶဝ်ယူႇ။ ၸင်ႇၼၼ် ၼႂ်းသၢႆတႃၵူၼ်း ပႂ်ႉတူၺ်းၵေႃႈ ထိုင်တီႈပေႃးႁပ်ႉႁၼ်ၸွမ်းဝႃႈ ၽွၼ်းပၢင်ႈၶဝ်သၢမ်ၸုမ်းၼႆႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်တေႉလူင်၊ ၸုမ်းဝႃႉၶႂ်ႈလႆႈၸႄႈမိူင်း၊ မိူင်းလႃး ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈ ပၼ် ၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်းထၢၼ်ႈသုင်၊ သိုၵ်းတႆးသမ်ႉ ယၼ်ၼိူဝ် သုၼ်ႇလႆႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈတေႉၵေႃႈ ၸႂ်ၽႂ်ႇၶႂ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၶွင်ၶဝ် ၸုမ်းဢူၺ်းလီၵၼ်ၼႆႉ ၵူၺ်းပဵၼ်သုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပဵၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵိုၵ်းမိူင်း ဢၼ်ၵိူတ်ႇၵိုၵ်းၵွႆးလႄႈ ထႃႈဢမ်ႇမီးၸုမ်းသိုၵ်း ငမ်ၸိၵ်းဝႆႉလေႃႇ တၵ်းတေဢုပ်ႇၵုမ် ၸႅၵ်ႇမႅင်ႇလႆႈၸွမ်း လၢႆးၵၢၼ်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ လႄႈ လွၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႊတရႄႊယူႇၵွႆး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉ ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်လွၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႊတရႄႊမၼ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇၵႅၼ်ႇသေ ယၢင်ႈပႆၶိုၼ်ႈၼႃႈမႃးၼႆႉ ႁႅင်ႉႁိုင်ၼၢၼ်းၼႃႇပူၼ်ႉတီႈလႄႈ တၢမ်တူဝ်ၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ယိၼ်းႁိူဝ်ႉၼူၼ်း ၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းသေ လႅပ်ႈၶႂ်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇတႃႇပုၼ်ႈပၢင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၼႃႈတီႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ပဵၼ်ထီႉၼိုင်ႈၵႂႃႇပႅတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ပေႃးလမ်းလူၺ်းတူၺ်းၶိုၼ်း ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈလူင်ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈ ၸႅၵ်ႇဢႃႇၼႃႇပၼ် တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈမၵ်းမၼ်ႈ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ ႁူဝ်မႃႇပဵင်းၵၼ် တင်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉၵွႆးယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼၼ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈတေၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄးလၵ်းမိူင်း 1947 ဢၼ်ဢမ်ႇ ပႆၸွမ်း လွၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႊတရႄႊၼၼ်ႉ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸင်ႇၸီႉၸမ်ႈတူၵ်ႇယွၼ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸႄႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူၼ်တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ ႁႂ်ႈဝႆႉတႅၼ်းၽွင်းသွင်ယၢင်ႇ ဢၼ်မီးဢႃႇၼႃႇပဵင်းၵၼ်၊ တီႈတႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵူႈၸႄႈမိူင်းႁႂ်ႈလႆႈမီးသုၼ်ႇ ယိုၼ်ႈသူင်ႇၽူႈတႅၼ်းၽွင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလႂ် ႁဵတ်းၸွမ်းလွၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႊတရႄႊၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇၸင်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်မၢၼ်ႈၶိူဝ်းလဵဝ်ပဵၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈတေႁၢႆသေ ၸၢင်ႈၵိူတ်ႇမႃးလႆႈ တပ်ႉသိုၵ်းၾႅတ်ႊတရႄႊ။ တႆး ၶၢင် ၶျၢင်း ယၢင်း ယၢင်းလႅင် မွၼ်း ရၶႅင်ႇၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယၢမ်ႈယူႇပဵၼ်မိူင်းၽႂ်မၼ်းမႃးၼႆႉ ႁူမ်ႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ် မိူဝ်ႈ 1976 သေ ယွမ်းယိုၼ်ဝႃႈ တေဢမ်ႇ ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ တေဢမ်ႇၽေပူၵ်းတင်ႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃ၊ တေယွမ်းႁပ်ႉပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၵွႆးယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ႁူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်မိူင်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ် တိုၼ်းဢမ်ႇဢဝ်ၶဝ်ႈႁူလႃးလႃး။
ၸွမ်သိုၵ်းၼေႇဝိၼ်း လႄႈ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းၶဝ် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉမူႇပိူင်ပႅတ်ႇၸႄႈမိူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ လွင်ႈ႞ပိူဝ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈပွႆႇၾႃႈ ဢႃႇၼႃႇသုၼ်ၵၢင်၊ လွင်ႈသွင် ယွၼ်ႉယိပ်းဝၵ်ႉဝႆႉ ဝႃႇတမၢၼ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ နိုင်ငံတော် ၼႆႉ ၶဝ်တိုၼ်းၼပ်ႉပဵၼ်ပၵ်းလဵဝ်ပိူင်လဵဝ် ၵၼ်ယဝ်ႉ၊ သူပ်းဝႃႈ မျၢၼ်ႇမႃႇပျီႇ ၼႆသေတႃႉ ၼႂ်းၸႂ်တိုၼ်းၼပ်ႉပဵၼ် ပမႃႇပျီႇ ၵမ်းသိုဝ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸႂ်လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ဢၼ်တၢမ်တူဝ်ၶဝ်ဢမ်ႇၼပ်ႉတေႃႈၾၢင်ႉၺႃးၵေႃႈယႃႇ ပမႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်း၊ တၢင်ႇၶိူဝ်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶႅၵ်ႇၵွႆးၼႆ ၸပ်းပႅၼ်းဝႆႉၼႂ်းၼိူဝ်ႉၼႂ်းလိူတ်ႈၶဝ်ယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼၼ် ပေႃးတေလႆႈႁပ်ႉၸႄႈမိူင်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၼႆ ၵူဝ်ဢေႃးၸႃႇဢႃႇ ၼႃႇၶဝ် ဢၼ်လႆႈၶီႇၼိူဝ်ၶိူဝ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လူတ်းယွမ်းၵႂႃႇ။ ထႅင်ႈလွင်ႈသၢမ်တႄႉ ပေႃးယွမ်းႁဵတ်းပဵၼ် 8 ၸႄႈမိူင်းၼႆ ၵူဝ်ပိူၼ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇပႅတ်ႈၶဝ်သေ တင်ႈမိူင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးမႃးတူၺ်းၸွမ်း NUG လႄႈ ႁူဝ်ၼႃႈတီႇမူဝ်ႇၶရႅတ်ႉၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ပၢၼ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၸွင်ႇ ၶဝ်ယွမ်းႁပ်ႉ ပႅတ်ႇၸႄႈမိူင်းႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇႁပ်ႉသႄႈ။ ၶဝ်တႄႉၵေႃႈ ၶႂ်ႈမီးၸႂ်မၢၼ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယႂ်ႇ ၸင်ႇတေမီးလႆ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇတေႁပ်ႉပဵၼ် ပႅတ်ႇၸႄႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸႂ်ၶဝ်ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ဢမ်ႇႁတ်းႁပ်ႉ။ ပေႃးတေႁုပ်ႈ ဢဝ် တိူင်းၸဵတ်းတိူင်း ႁဵတ်းပဵၼ်ၸႄႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇၸွမ်းၶဝ် ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႂ်းတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ တၼၢဝ်းသီ၊ တိူင်းၼမ်ႉၵဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ယူဝ်ၸၢင်ႈထဵင်မေႃးမႃးၼႆ ၸၢင်ႈဢဝ်ႁဵတ်းၶေႃႈဢၢင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ၶေႃႈတီႈသွင်သမ်ႉ မျၢၼ်ႇမႃႇပျီႇထွင်ႇၸုတႄႉ လႆႈၸႂ်ယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇတေဢဝ်ၸႄႈမိူင်း ၵိုၵ်းၸွမ်းၸိုဝ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတၢင်ႇၶိူဝ်း ဢၼ်ဝႃႈ လူမျိုးအခြေပြုပြည်နယ် Ethnic Federalism ၼႆသမ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်၊ ပႃးၸဵမ် ၸွမ်ၸိုင်ႈၸုမ်းသိုၵ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ၶဝ်ၵူၺ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ဒေသအခြေပြုပြည်နယ် Territorial Federalism ဢၼ်ဢဝ်တိူင်း လႄႈ ၸႄႈမိူင်း ဝႆႉပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵွႆး။ ၵမ်းလိုၼ်းမႃး ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ်လႃးလႃး ယင်းတေဝႃႈ ပႆႇလႆႈႁဵတ်းပၢင်ယင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းၸဵတ်းတိူင်းၵွၼ်ႇ ၼႆထႅင်ႈဢေႃႈ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼပ်ႉဝႃႈ NUG ပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်႞ ၼႂ်းလၢႆးၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆ ၶဝ်ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ တႃႇတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ မၢၼ်ႈၵေႃႈပဵၼ်ပွတ်းတွၼ်ႈဢၼ်႞ၵွႆး ပေႃးဝႃႈၼႆ ၶဝ်တိုၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈယွမ်းႁပ်ႉ။
မိူဝ်ႈလဵဝ် NSPNC ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈလႆႈမီးၶေႃႈၶၢတ်ႈၶွပ်ႇဝႆႉလူင်ႈၼႃႈသေ တေဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် လွင်ႈၵိုတ်းတိုၵ်း လႄႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆၼၼ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇၸုမ်းၸၢဝ်း တႆးတႄႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈၵိုတ်းတိုၵ်းသင်ထႅင်ႈလႄႈ ၵႃႈတေလႆႈဢုပ်ႇ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵွႆးယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းဝႃႈ တႆးၼႆႉပဵၼ်ပီႈဢၢႆႈတၢႆႈႁူဝ် ယူႇတႅဝ်းၼႃႈၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်ၾႅတ်ႇတႄရႇမႃးၼႆ ၽႂ်လႂ်တေႃႈယွမ်းႁပ်ႉ၊ လွင်ႈတူၵ်ႇယွၼ်းႁႂ်ႈၽွတ်ႈပဵၼ် 8 ၸႄႈမိူင်းၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈမူႇပိူင်တႆးမႃးၵွႆး။ ႁွႆးဝႃႈ ပိူင် 8 ၸႄႈမိူင်းၵူၺ်း ၸင်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်လႆႈၼႆ ၵူႈၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႈယွမ်းႁပ်ႉႁၼ်လီမိူၼ်ၵၼ်။ ၸင်ႇၼၼ် ၸၢမ်းႁႂ်ႈၸုမ်းတၢင်တူဝ်ၸၢဝ်းတႆးႁဝ်းႁႃး ဢၼ်တေလႆႈလူင်းဢုပ်ႇတီႈၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵွၵ်းပိုၼ်းၶိုၼ်းၽိုၼ်ႉတူၵ်ႇယွၼ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈၽွတ်ႈတင်ႈ 8 ၸႄႈမိူင်းသေ မႄးပူၽၢႆႉၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇလႃႈၼႆၸိုင် ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ႁၢႆတီႈၼင်ႈယူႇၼႂ်းတူင်ႇၵၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ တိုၼ်းတေၽုတ်းပႅၼ်ႁႅၼ်ႁူဝ်လႆႈမႃးၵမ်းသွင်ဢမ်ႇႁၢင်ႉၼႆ ၶႂ်ႈယွၼ်းပၢႆးထိုင်ၵၼ်ယူႇၶႃႈ ဢေႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ