ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇASEAN ႁႃႈၶေႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇငၢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉလႄႈႁႂ်ႈလႆႈမႄးထတ်းသၢင်ၼပ်ႉသၢင်ႈၶိုၼ်းၼႆ ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၶဵတ်ႇသဵင်ၵၢတ်ႇလေႃႉ ယိုၼ်ႈယွၼ်း ဝႆႉၼ ၼ်ႉ တေသိုပ်ႇဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်တႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆ လႆႈႁၼ်ပဵၼ်ၶၢဝ်ႇယႂ်ႇလူင်ဝႆႉ ၼႂ်းသိုဝ်ႇ ၶၢဝ်ႇၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။
ၶေႃႈဢၢင်ႈၶဝ်တႄႉ ဝႃႈမိူၼ်ၵဝ်ႇၵဝ်ႇၸဵမ်ပိုင်းၵွႆး၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢမ်ႇ ငၢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း လၵ်းၼမ်းဢၼ်ဝႃႈတေဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်း ၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းလုၵ်ႈၸုမ်း ၼင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇႁႃႈၶေႃႈ ဢၼ်ပႃးၸဵမ် တေလႆႈၵိုတ်းလွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉဝႃႇ၊ တေလႆႈၶဝ်ႈႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်းၵေးလိတ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်ဝႃႇ၊ တေလႆႈၶိုင်ႁႃယွမ်းႁပ်ႉ တၢင်းၸွႆႈဢၼ် ၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ် ႁၼ်ၸႂ်တူၺ်းထိုင်ၵၼ်ဝႃႇၸိူဝ်းၼႆႈၼႆႉ တၢမ်တူဝ်ၸွမ်ပွင်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ၵေႃႉယွမ်းႁပ်ႉလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်းဝႆႉလူး။
ယၢမ်းလဵဝ် ငဝ်းလၢႆးလႅၵ်ႈလၢႆႈယဝ်ႉ ဢၼ်ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၽၢႆႇၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးပၢၵ်ႇလၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၶႄးတေၶႂ်ႈယိူင်းဝႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းၽွင်းငမ်း၊ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းႁိူၼ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ ၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢမ်တူဝ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၸွမ်ပွင်သိုၵ်းသေ ထွတ်ႇၶူဝ်းသိုၵ်းၶိုၼ်ႈမႃးၵွႆး၊ မၼ်းတိုၵ်ႉၸႂ်ႉပိူင်ၵဝ်ႇပၵ်းၵဝ်ႇၵွႆး၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ပၼ်ႁႃလွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇပဵၼ် မီးယူႇမိူၼ်ၵဝ်ႇၵဝ်ႇ၊ တႃႇတေႁႃလီဢုပ်ႇဢူဝ်းၵေႈၶႆၵၢၼ်မိူင်းတေႃႇၵၼ်ၼႆၵေႃႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇယဵၼ်မႃး ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉ ပႆႇမီးၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မႂ်ႇမႂ်ႇၶဝ်ယွမ်းႁပ်ႉ၊ တေႃႈၼင်ႇ ၸိူဝ်းယၢမ်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်း NCA ယင်းဝၢႆႇပၢၵ်ႇၵွင်ႈၸူးၶဝ်ယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈ။
တေဝႃႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်းၸွႆႈထႅမ်မႃး လွင်ႈၵူၼ်းၼင်ႇၵၼ်ႁၼ်ၸႂ်တူၺ်းထိုင်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉႁႃႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်ဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ၊ ၼႂ်းၼႃႈတီႈပဢူဝ်း ၵုမ်းၵမ်ၼၼ်ႉ ပႆႇမီးၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းတၢင်ႇတီႈ တွၼ်ႉလႆႈႁပ်ႉၸၢမ်ႇၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၼင်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ASEAN မီးဝႆႉဝႃႈ ၸိူဝ်းၸိုင်ႈမိူင်းလုၵ်ႈၸုမ်းၶဝ် တေလႆႈၶဝ်ႈၸတ်းၸွႆႈပၼ်ႁႃမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းၸႂ်ႈ ပိူင်ပဵၼ်ပၵတိၵမ်းသိုဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ထႃႈဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ ထႃႈဢမ်ႇဢဝ်ႇတၢင်းၸွႆႈ ထႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းပႄႇ တေမီးမိူင်းလႂ်ၶဝ်ႈလၢတ်ႈၸႃၸွမ်းသႄႈ။ မီးဢၢႆၶႅဝ်းၸင်ႇ မႅဝ်းႁႃၽၢၼ်ႉယဝ်ႉ။
တီႈတေႉမႃး မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇတီႈ ASEAN လႃးလႃး၊ ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်းမၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၵၢင်းယၢၼ်လႆႈ မိူင်းထႆး လႄႈ Singapore၊ ၵွမ်ႉၵႃႈ မိူင်းၶႄႇ လႄႈ ရတ်ႉသျႃး ယူႇလင်တဝ်ႉၸွႆႈၵွႆး မၼ်းဢမ်ႇၵေႈလိတ်ႈလႆႈ ပၼ်ႁႃၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၼႆ ၶိုပ်ႈႁူႉၵၼ်ၽႂ်မၼ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈဝႃႈႁႂ်ႈၼပ်ႉသၢင်ႈၶိုၼ်း ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ASEAN ၼႆႉ ဝၢႆးလင်ၸွမ်ၸိုင်ႈမဢလ ပွၵ်ႈၶၢဝ်းတၢင်း ဢိၼ်းတိယ လႄႈ မိူင်းၶႄႇယဝ်ႉ ၸင်ႇၽုတ်း ဢွၵ်ႇမႃးၼႆႉ ယူႇလၢႆႁိုၵ်ႉၺႃးၵၼ်တႄႉဢမ်ႇၸႂ်ႈလႆႈ။ ၶိုၵ်ႉၼႃႇၵေႃႈ ယွၼ်ႉမီးႁႅင်းၵမ်ႉလင် လႄႈ လွင်ႈယုမ်ႇတူဝ်ဝႃႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵျွၵ်းလဵတ်းႁဵတ်းႁၢႆႉလႆႈယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သုတ်းတီႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇပဵၼ်ၸႂ်ၸွမ်း၊ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမုၼ်းတုၼ်းတဝ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်သင်သေၶႆး၊ လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်တဵင်ႈဢမ်ႇမီးသေမိူဝ်ႈ၊ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်း ၸူမ်ႁၢႆတၢႆဝၢႆးယူႇၼင်ႇပၢၼ်ဝၼ်းလဵဝ် မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းယေႈမိူင်းသွင်မိူင်း ႁွပ်ႇဢုမ်ႈဢဝ်ၶၢပ်ႈပၼ်ၵွႆး ၸွင်ႇတေပူလူမ်ႈလႆႈၶၢဝ်းယၢဝ်းၼႄႇ၊ ယူႇယူႇ ဢႃႇၼႃႇပၢၼ်ႇပွင်မၢၼ်ႈမိူင်း ယူဝ်ႉယၢတ်ႇၽၢတ်ႇဢူင်ႈမိုဝ်းမႃႇလၢႆၵွႆးၵွၼ်ႇဢေႃႈ။
ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးယူႇတီႈၵေႃႉၶႂ်ႈငမ်ဝၵ်ႉဝႆႉဢႃႇၼႃႇပွင်မိူင်း လူၺ်ႈဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇတေႃႇ ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ လွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၵူႈမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉဝူၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ၵွမ်ႉမီးဝႆႉမိူင်းၶႄႇ လႄႈ ရတ်ႉသျႃး ၸႂ်ႉဝီႇတူဝ်ႇၵႅတ်ႇၵင်ႈၵၼ်
ၵွႆးၵေႃႈ ႁူမ်ႇလူမ်ႈတူဝ်ၸႂ်ယူႇယဝ်ႉလႆ။ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၼင်ႇၵၼ်သေတႃႉ သတ်တမ်ႁူၸဵင် လႄႈ ၵတႃၽီၶဝ် ၼႆႉ ဢမ်ႇယွမ်းႁဵတ်းလုၵ်ႈလဵင်ႉၶွင် ၸိုင်ႈမိူင်းလူင်သေမိူင်းမိူင်းၼၼ်ႉလုမ်းလုမ်းလႄႈ ၸင်ႇတူၵ်းသုမ်း၊ ၸၢမ်း ႁႂ်ႈႁတ်းပၼ်ႁတ်းပွႆႇၵူႈလွင်ႈတႄႉ ဢႃႇၼႃႇသၢႆၸႂ်ၶႃ ႁိုဝ်လုသုမ်းလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။
တႃႇၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇမိူင်းႁဝ်းတႄႉ တေဝႃႈၵူဝ် ICC မၢပ်ႇမႂ်တၢင်ႇလုမ်းတြႃးၼႆၵေႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉဢမ်ႇလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၸွမ်း Rome Statute ဢၼ်ၵိၼ်ၵႅၼ်ႇၵေႃႇတင်ႈ ICC မႃးလူင်။
တေႃႈဝႃႈ ၶႂ်ႈဢဝ်လိူင်ႈၽိတ်းၵၢၼ်သိုၵ်းမၢပ်ႇမႂ်ၸွမ်းတြႃးတေႃႇ ၸဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်းၶဝ်ႁေ ဢူၼ်းပၼ် ICC ၵေႃႈ တေလႆႈဢဝ်ၶေႃႈတႅပ်းတတ်း တီႈၶွင်ႇသီႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉၵွၼ်ႇ၊ ၼႆႉၵေႃႈ ၶႄႇ လႄႈ ရတ်ႉသျႃး ဝၵ်ႉဝီႇတူဝ်ႇသေ ပႂ်ႉၵႅတ်ႇဝႆႉယူႇယဝ်ႉလႄႈ ပူင်ၸႂ်ပိုဝ်းၶူၼ်ထႅင်ႈယဝ်ႉလေႃႇ။
တီႈၼႆႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈပွင်ႇၸႂ်ၽိတ်းဝႃႈ ၵေႇသုတ်းတႄႉ ICJ တေဢဝ်လိူင်ႈၵိင်ႈႁူဝ်ၶဝ်ၸုမ်းသိုၵ်းၵႂႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ICJ ၼႆႉ ပဵမ်လုမ်းတြႃး ဢၼ်မိူင်းတေႃႇမိူင်း မၢပ်ႇမႂ်ဢဝ်လိူင်ႈၵၼ်ၵွႆး၊ ၵွပ်ႈၼႆ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်လိူင်ႈတေႃႇ ႁူဝ်ၼႃႈၸဝ်ႈၸွမ်သိုၵ်း ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉသႄႈ။ တေဝႃႈ ယူႇတီႈပၢင်ၵုမ်လူင်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉသေ ပၼ်သဵင်တွတ်ႈမႄး တႅပ်းတတ်းသေႉသွမ်းသၢၼ်ၶတ်းလႆႈၵေႃႈယႃႇ မၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇမီးဢႃႇၼႃႇ ယွၼ်ႈထိုင်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ၵူၺ်းၸၢင်ႈပၼ်ႁႅင်းဢီးမိပ်ႇငႅၼ်းလူၺ်ႈ လၢႆးၵၢၼ်ၽွင်းတၢင်ၵွႆးယိုင်။ ၸင်ႇၼၼ် ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းမႃး ၵႃႈလႆႈၵွင်ပၼ် ASEAN ၶဝ်ႈႁႃၵေႈၸွႆႈၵႂႃႇလၢႆးလဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ပေႃးၶိုၼ်းဝၢၵ်ႈတူၺ်း ASEAN ၼႆသမ်ႉ တီႈလၵ်းၼမ်းပိုၼ်ႉထၢၼ် တိုၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းလုၵ်ႈၸုမ်းၼင်ႇၵၼ် တေဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၵႅဝ်ၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်ၼႆလႄႈ ၶေႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉႁူဝ်ႉလဵၵ်းလူင် ပိူဝ်ႈတႃႇၸုမ်းသိုၵ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈႁဵတ်းတီႈၵူၼ်းမိူင်းဝႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉၵၢင်ႈၸူၵ်ႉၶေႃးလူင် တႃႇASEAN ၵေႃႈ ၸႂ်ႈယဝ်ႉ။
ၵူၺ်းၼၼ်သေတႃႉ ပေႃးယူႇၸဵင်ႇၽွၼ်းလီ ၶွင်သုၼ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉၼပ်ႉသွၼ်ႇၸိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉပုတ်းၼိူဝ်ႉမွၼ်းလူင် ဢၼ်တႃႉလီၽိတ်ႇသႆႉဝႆႉၽႂ်မၼ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၵႃးၵွႆး ႁိၼ်ႁႄႈ တိုၼ်းလၢင်းတႂ်ႈလိၼ်ၼိူဝ်လိၼ်၊ ႁႅင်းၵူၼ်းၼုမ်ႇၵူၼ်းၵမ်ၵေႃႈ လိူင်ႇၼမ်ၶၼ်ထုၵ်ႇ၊ ဢဝ်ၼႃႈတီႈၼမ်ႉလိၼ် ႁိၼ်ၽႃဝႃႈၵေႃႈ တူၵ်းထုၵ်ႇသၢင်ႇတေႃႇတႃႇၵၢၼ်သိုၵ်းၵၢၼ်ၵႃႉ၊ တႃႇတေလူင်းၽင်တိုၼ်းလၢင်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵိုတ်းမီးလွၵ်းၵၢတ်ႇပိူဝ်ႇလိူဝ်ႉ ၼႃႈလိၼ်ပၢင်ႇပဝ်ႇတင်းၼမ်။ ၵွပ်ႈၼႆ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တေၵိၼ်ၼုၵ်းသၢႆး တေၶၢႆးယိၼ်းဝၢၼ်ဝႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇၸိူဝ်းမိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၼႆ ၼင်ႇပိူၼ်ႈၼင်ႇႁဝ်းႁူႉႁၼ် ၸိူဝ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၵေႃႈ ၼပ်ႉလႆႈလွၵ်း ဢူၼ်ႈလွၵ်းၶႅင်ယူႇၼင်ႇၵဝ်ႇလႄႈ ၵႃႈၸူဝ်ႈပႆႇလႆႈငမ်းယဵၼ်တႄႉ တၵ်းသိုပ်ႇပဵၼ်ၾႆး တၢင်းၼႂ်းႁုပ်ႇၸိုင်းၵၼ်ယူႇ ယႂ်းယႂ်းဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ