ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉ တူၵ်းၵိၼ်းႁႅင်းၼႆႉ ပႃးလူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ19 လၢမ်းၽႄႈ ၼႂ်း 2019 – 2020 လၢမ်းထိုင် 2-3 ပီ ။ ပႃးၸဵမ်ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ ၺႃးၽွၼ်းတုမ်ႉယွၼ်ႈမၼ်းထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ။ တေႃႈၼင်ႇၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉၵေႃႈ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတိုၵ်ႉၺႃးၽွၼ်းယွၼ်ႈ ။

မိူၼ်ၼင်ႇ တႃႈႁိူဝ်းဝၢၼ်ႈပုင်ႇ-မိူင်းမွမ်း ဢၼ်မီးတီႈမိူင်းၽူင်း ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၺႃးပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ ဢမ်ႇပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းၾင်ႇတႆး-ၾင်ႇလၢဝ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၸူးၵၼ်ႁိုင်ထိုင် 6 ပီပၢႆ တုမ်ႉယွၼ်ႈၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵူၼ်းမိူင်း ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၶိုၼ်းပိုတ်ႇယဝ်ႉၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈ တင်းၸူမ်းတင်းမႆႈၸႂ်ယူႇ ။

တႃႈႁိူဝ်းဝၢၼ်ႈပုင်ႇ ၾင်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင် (မိူင်းၽူင်း) ဢၼ်မီးၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း ဢၼ်ပိၵ်ႉဢိုတ်းၵႂႃႇ ၶၢဝ်းတၢင်း 6 ပီပၢႆၼၼ်ႉ ၵမ်းၼႆႉ ၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶိုၼ်းပိုတ်ႇပၼ်ၶိုၼ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ ။

တႃႈႁိူဝ်းၼႆႉ သင်ႇပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 29 လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် 2020 လူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉလၢမ်းၽႄႈ ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၵဝ်ႇၶွင်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ တေပိၵ်ႉဢိုတ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၵူၺ်းၼႆသေ ႁိုင်ထိုင် ပီ 2026 ။

တႄႇဢဝ် ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 16/07/2026 ၼၼ်ႉမႃး ၾၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်း လဝၵ တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ဢွၵ်ႇပၼ်ဝႂ်ၶၢမ်ႈမိူင်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်း (TBP) သေ ၵႂႃႇမႃးၾင်ႇလၢဝ်း – ၾင်ႇတႆး လႆႈယဝ်ႉ ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ ။

ၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်ပိၵ်ႉဢိုတ်းၵႂႃႇ 6 ပီပၢႆ ၼႆႉ ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းသမ်ႉပေႃး လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇတင်းၼမ်သေ ၸင်ႇတိုၵ်ႉႁႃမႃးပိုတ်ႇၶိုၼ်းတႃႈႁိူဝ်းဝူင်ႈဝၢင်ႈၼႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းထၢင်ႇထိူမ်ယူႇလၢႆလွင်ႈ ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်လွၵ်းလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ႁၼ်ဝႃႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈတင်ႈၸႂ် ႁႃလၢႆးတၢင်းႁႃငိုၼ်းသႂ်ႇထွင်းၵူၺ်းႁိုဝ် ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ ။

တႃႇလတ်းၶၢမ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်း လူဝ်ႇမီးမၢႆၾၢင် ႁိုဝ် သမၢတ်ႉၵၢတ်ႉ ၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈဢွၵ်ႇပၼ် ဝႂ်ၶၢမ်ႈမိူင်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်း (TBP) လတ်းၸူးမိူင်းလၢဝ်းလႆႈ ။ ၼိုင်ႈၵေႃႉလႂ် တေလႆႈၸၢႆႇငိုၼ်းပၼ် ၾၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်း ၶဝ်ႈမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ 1000 (ၼိုင်ႈႁဵင်) ပျႃး ၊ ၵႃႈႁိူဝ်းတႄႉၼိုင်ႈၵေႃႉလႂ် လႆႈၸၢႆႇ 200 ၿၢတ်ႇ ငိုၼ်းထႆး လႆႈႁူႉၸွမ်း ၼင်ႇၼႆ။

ၸူဝ်ႈၶဝ်ၶိုၼ်းပိုတ်ႇၶိုၼ်းၼႆႉ ပႆႇမီးၵူၼ်းမိူင်းတၢင်းၾင်ႇလၢဝ်းမႃးတၢင်းၾင်ႇတႆး ၊ ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းၾင်ႇတႆးသေ ၶၢမ်ႈၸူးမိူင်းလၢဝ်းတႄႉ မီးၽွင်ႈယဝ်ႉ ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၵိုၼ်းၶွၼ်ႈလူင်ဝႆႉပႆႇပဵၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းပႆႇႁူႉဝႃႈ တႃႈႁိူဝ်းပိုတ်ႇၵေႃႈ လႅပ်ႈတေမီး ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ။

တႄႇဢဝ် 2007 ၼၼ်ႉမႃး ၾင်ႇမိူင်းလဝ်း တႄႇသၢင်ႈမီးမႃးဢွင်ႈတီႈႁုၼ်ႈမုၼ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ( ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶႄႇ ) ၶိင်ႊရူဝ်ႊမႅၼ်ႊ ၼႂ်းၶဵတ်ႇၸႄႈဝဵင်းၿေႃႇၵႅဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၾင်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈလႆၶဝ်ႈမိူင်းလၢဝ်းၼမ် ။ ၵွၼ်ၼႃႈ ပီ 2020 မိူဝ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ Covid-19 ပႆႇလၢမ်းထိုင်မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၶၢမ်ႈၵႂႃႇမႃးၵူႈဝၼ်းဝၼ်း ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၊ ၸိူဝ်းၵႂႃႇဝၼ်းမႃးဝၼ်းၵေႃႈမီး ၸိူဝ်းထင်ယူႇပဵၼ်ဝူင်ႈသေ ၸင်ႇပွၵ်ႈၵေႃႈမီး ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ ။

သင်ဝႃႈ ထိုင်တႃႈႁိူဝ်းမိူင်းမွမ်း ၾင်ႇလၢဝ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ တေလႆႈၸႅင်ႈ ပၼ်သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ တီႈၾၢႆႇလုမ်းၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်းလၢဝ်းသေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇမီးသုၼ်ႇ ၵႂႃႇထိုင်လႆႈၼႂ်းဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်မိူင်းလၢဝ်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ဝႃႈ တင်ႈၸႂ်ၶႂ်ႈၶီႇႁိူဝ်းဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈလႄႇ ၸွမ်းၾင်ႇသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၶွင် ၼႂ်းၶဵတ်ႇဢၼ် တတ်းမၵ်းၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇမီးဝႂ်ၶၢမ်ႈမိူင်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈလႆႈ ၊ ၵႃႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃး ၶီႇႁိူဝ်းတူၺ်း တၢင်းႁၢင်ႈလီဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈမီး ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၵႃႈတေ လႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ပိူင်လဝၵ တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်း ။

ၵဵဝ်ႇလွင်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ –

လဝၵၶဝ်ပႂ်ႉဝႆႉၼၼ်လူး ပေႃးၶႂ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ဢဝ်မၢတ်ႇပူင်ႇတိၼ်ႇ(မၢႆၾၢင်)ဝႆႉပၼ်ၶဝ်တီႈၼၼ်ႁေ ဢဝ်ငိုၼ်းပၼ်ၶဝ်ႁေၵေႃႈ မဝ်ႁိူဝ်းၵႂႃႇ။ ၵေႃႈၵႂႃႇလႄႇ တီႈၵၢတ်ႇတိတ်းၸပ်းၾင်ႇၼမ်ႉၶွင် ၼႂ်းၶဵတ်ႇမိူင်းမွမ်းၼၼ်ႉၼႃႇ ၊ ၵူၺ်းၼႃႇ ၵႂႃႇတင်းၼႂ်းပုၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇၼႃ ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵႂႃႇလႄႇလႆႈပႃး ဢၼ်ၶႄႇၶဝ်မႃးသၢင်ႈမႂ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈ မိူင်ငိဝ်ႉ(ၶိင်ႊရူဝ်ႊမႅၼ်ႊ)ၼၼ်ႉၼႃႇ

တႃႇပိုတ်ႇတႃႈႁိူဝ်းဝၢၼ်ႈပုင်ႇ-မိူင်းမွမ်း ၶိုၼ်း ၼႆႉ ယူႇတီႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ဢူးၵျေႃႇငဵင်းဢွင်ႇ ယၢမ်ႈတၢင်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈၸူး ၸုမ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ မိူဝ်ႈၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 19 လိူၼ်ၵျူႊလၢႆႊ 2026 ၼၼ်ႉၼႆ ႁၼ်တၢင်ႇဝႆႉၼိူဝ်သိုဝ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ ။

ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈယိုၼ်ထိုင်ၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ – “ ယွၼ်ႉပိၵ်ႉဢိုတ်းတႃႈႁိူဝ်းဝႆႉၶၢဝ်းႁိုင်လႄႈ ႁိူဝ်းၸၢၵ်ႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လႆႈၵိုတ်းၸပ်းၾင်ႇၼမ်ႉဝႆႉယူႇၶၢဝ်းႁိုင် ။ ပွႆႇၸၢၵ်ႈၵိုတ်းဝႆႉႁိုင်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈတၢၵ်ႇလႅတ်ႇတၢၵ်ႇၾူၼ် ထိုင်တီႈလူႉၵွႆ ။ ၸဝ်ႈႁိူဝ်းဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ် ၊ သမ်ႉလႆႈၶၢမ်ႇသုမ်းသေ ၵုမ်ႇလႆႈမႄးၵုမ်းလုမ်းလႃးႁိူဝ်းၵူၺ်း ” – ၼႆယူႇ ။

ႁိူဝ်းၸၢၵ်ႈၼိုင်ႈလမ်းၼႆႉ ပေႃးသွၼ်ႇၶၼ်ငိုၼ်းယၢမ်းလဵဝ် ၼိုင်ႈလမ်းလႂ် မီး 100000(ၼိုင်ႈသႅၼ်)ၿၢတ်ႇ ထိုင် 150000 (ၼိုင်ႈသႅၼ်ႁႃႈမိုၼ်ႇ) ၿၢတ်ႇ သွၼ်ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ သႅၼ်ႁွမ်း 130 ထိုင် 190 သႅၼ်ပျႃႊ ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ သင်ဝႃႈ သုမ်းႁိူဝ်းလမ်းၼိုင်ႈၸိုင် ၸဝ်ႈႁိူဝ်းၵိၼ်းၸႂ် တႃႇလူင်းတိုၼ်းထႅင်ႈ ။

ၶူဝ်ၶၢမ်ႈၾင်ႇမိူင်းတႆး-မိူင်းလၢဝ်း တီႈၵဵင်းလၢပ်ႈ ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယၢမ်ႈပိၵ်ႉဢိုတ်း ၽွင်းတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉလၢမ်းၽႄႈၼၼ်ႉယူႇသေတႃႉ ၶိုၼ်းပိုတ်ႇပၼ် ၼႂ်း ဝၼ်းတီႈ 25/01/2024 ၼၼ်ႉယူႇ တႃႈႁိူဝ်းဝၢၼ်ႈပုင်ႇသမ်ႉ ဢမ်ႇပိုတ်ႇၶိုၼ်း တေႃႇထိုင် 2026 ၼႆႉ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶိုၼ်းပိုတ်ႇၶိုၼ်းယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈလီတေမီးၼမ်ယူႇ – ယွၼ်ႉဝႃႈ ၾင်ႇတၢင်းမိူင်းလၢဝ်း ဢၼ်ၸပ်း တႃႈႁိူဝ်းမိူင်းမွမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတႆးလိုဝ်ႉယူႇသဝ်းဝႆႉၼမ် ။ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸၢဝ်းတႆး တင်းသွင်ၾင်ႇ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇမႃးၸူးၵၼ်ငၢႆႈ။

ပေႃးထိုင် ဝၼ်းၽတ်းၵူႈဝူင်ႈ တီႈဝၢၼ်ႈပုင်ႇၼႆႉ တေပဵၼ်ဝၼ်းၵၢတ်ႇၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ သင်ဝႃႈ ပိုတ်ႇ တႃႈႁိူဝ်းၶိုၼ်း ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းယူႇၾင်ႇမိူင်းလၢဝ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈမႃးသိုဝ်ႉမႃးၶၢႆ ၸၢင်ႈၸမ်ၸႂ်ၵၼ် ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်လႆႈ မႆႈၸႂ်ၵေႃႈ သမ်ႉမီးယူႇ ၊ ယွၼ်ႉဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးမိူဝ်ႈလဵဝ် သမ်ႉလႆႈၵူဝ်ၸုမ်းၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းလီ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ လႄႇႁႃ ပႅတ်ႉၵိၼ်တီႈၼၼ်ႈတီႈၼႆႈထႅင်ႈ ၼႆ ၼၢင်းယိင်းၵူၼ်းမိူင်းၽူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆ-

ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်ၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်းတႄႉၵေႃႈ ပွတ်းထုင်ႉသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်းၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းလဵၼ်ႈ ၵႃႊသီႊၼူဝ်ႊ(ပၢင်တေႃႇပၢင်လွင်းၼမ်) ။ၾင်ႇလၢဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ မီးၵူၼ်းၸိူဝ်းလဵၼ်ႈၵႃႊသီႊၼူဝ်ႊလႄႈ ၵျႃႊၽျႅၼ်ႊ ၶွၼ်ႈဝႆႉၼမ်ၼၼ်ႉၼႃႇ။ၵူၼ်းတၢင်းၼႆႉၵေႃႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈလၵ်ႉၵႂႃႇလဵၼ်ႈၵႃႊသီႊၼူဝ်ႊႁႃႉသင်ႁႃႉၵေႃႈ ငၢႆႈၼၼ်ႉၼႃႇ

တႃႈႁိူဝ်းၼႆႉ လိူဝ်သေမီးၽွၼ်းလီ တႃႇၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈယဝ်ႉ မီးၽွၼ်းလီတႃႇ မိူင်းတေႃႇမိူင်း ၵပ်းသိုပ်ႇၵႃႉၶၢႆ ၸူးၵၼ် ထႅင်ႈ ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵုၼ်ႇဢၼ်တေႃႉမႃးတၢင်းမိူင်းၶႄႇ တႃႇသူင်ႇၸူးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈဢွၼ် တၢင်း ၵႆႉတၢင်ႇႁိူဝ်းၸၢၵ်ႈမႃး လူင်းတႃႈႁိူဝ်းဝၢၼ်ႇပုင်ႇၼႆႉၵူၺ်း ။ ၵမ်ႈၼမ် တေပဵၼ်ၵုၼ်ႇဢၼ် ၸႂ်ႉၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ။

တႃႈႁိူဝ်းဝၢၼ်ႈပုင်ႇ ၼႆႉ မီးၼႂ်းၶဵတ်ႇ မိူင်းၽူင်း(ၵ) ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၊ ပေႃးလတ်းၸူး ၾင်ႇလၢဝ်း ၼႆ တေၵႂႃႇထိုင်လႆႈ တႃႈႁိူဝ်းမိူင်းမွမ်း လႄႈ တႃႈႁိူဝ်းဝၢၼ်ႈၶႂၢၼ်း ဢၼ် ယူႇၼႂ်းၶဵတ်ႇဝဵင်းၿေႃႇၵႅဝ်ႈ မိူင်းလၢဝ်း ။ တႄႇပိုတ်ႇပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလတ်းၵႂႃႇမႃးၸူးၵၼ်ဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼႂ်း ပီ 1997 ဝႃႈၼႆ ။