မိူင်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၸိုၼ်ႈသႂ်လႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး လႆႈပိုင်ႈယူႇပိုင်ႈၵိၼ်မႃးၸဵမ်မိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးၽေးရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်သင်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ဝၢႆးသေ မိူင်းတႆး ထုၵ်ႇၽူႈၼမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸႅၵ်ႇထႅၵ်ႇလၢႆပၢၼ်ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃဢၼ်ၸိုၼ်ႈသႂ်ၵေႃႈ ၺႃးယႃႉၺႃးတဝ် ၶုတ်းဢဝ်ၶူဝ်းငဝ်ႈတိုၼ်းၼႂ်းၼမ်ႉၼိူဝ်လိၼ် ဢမ်ႇၵိုတ်းဢမ်ႇယင်ႉ။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃးၶဝ် တိုၵ်ႉသိုပ်ႇၶႂ်ႈၶုတ်းၶႂ်ႈဢဝ်ယူႇၶိူဝ်းယႂ်း ၵႃႈႁိုဝ်ၵႃႈဢမ်ႇပေႃး။

ပွတ်းတၢင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်မိူင်းယၢမ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်မႃးလၢႆးၵမ်း ဝႃႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၼႆႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ်ဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈသင်ပၼ်လႆႈ။ ၶၢဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းထႅင်ႈ 2021 ၼႆႉသမ်ႉ ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃးၶဝ်ယိင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလူင်းမိုဝ်းႁဵတ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈတႄႉ တုၵ်းယွၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈပၼ်ႇၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ၼ်သေတႃႉ မၢင်ႇၵိူဝ်းလႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉမျၢတ်ႈၼမ်ႉတွၼ်းၸွမ်းသေ ဢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ် ဢၼ်ႁႃတိုဝ်ႉတၢင်းပၼ်တႄႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵူၺ်းၼႆ – ၵူၼ်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ ၼင်ႇၼႆ။

ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇၼမ်းၵေႃႈ တိုၼ်းပဵၼ်တီႈၶွၼ်ႈ ၶွမ်ႊပၼီႊၶႄႇလႄႈ ၶွမ်ႊပၼီႊတၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၶႂ်ႈၶုတ်းၶမ်း မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်း မႃးထတ်းထွင်တႃႇၶုတ်းၶမ်း ။ မၢင်ၸိူဝ်းမႃးတႅၵ်ႈတူၺ်း မႃးလၢမ်းၶၢတ်ႈတူၺ်းသေပွၵ်ႈၵေႃႈမီး ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ တိုၼ်းတႅပ်းတတ်းဝႃႈ လူင်းတိုၼ်းၶုတ်းၵေႃႈမီး ။

တေႃႈၼင်ႇ ၼႂ်းပီ 2017 -2018 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ SNDP ႁူမ်ႈပႃးတင်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ် ႁႃလၢႆးတၢင်း တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈၵိုတ်းၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶွမ်ႊပၼီႊ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတၢင်း မိူင်းဢေႃႊသတြေႊလီႊယိူဝ်ႊ Access resources Asia co.Itd ။

ၵူၼ်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ ယၢမ်ႈယိုၼ်ႈလိၵ်ႈၸူး ထိုင် ၸွမ်ၸိုင်ႈ ၊ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၊ ၽူႈတႅၼ်းသၽႃးၵူၼ်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ လႄႈ ပႃးၸဵမ် ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ ၾၢႆႇပႃႇမႆႉ ၾၢႆႇတႅၵ်ႈၼႃလိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ။

တေႃႈၼင်ႇ ပၢၼ်ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်းယိုင်ႈယႂ်ႇ ယင်းၸတ်းၵၢၼ်သင်ဢမ်ႇလႆႈလီလီ ပေႃးမိူၼ် ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈၼႆႉတႄႉ ၵူၼ်းမိူင်း ၸွင်ႇတေၸၢင်ႈပိုင်ႈသင်ႁိုဝ်ၼႆ ပဵၼ်ၶေႃႈထၢမ်ၵူၼ်းမိူင်းဝႆႉယူႇ။

လွင်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼႄ ဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

ပွတ်းတၢင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈၼႆႉ တပ်ႉၵေႃႈၼမ်လူးၼေႃႈ ။ မၼ်းပဵၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈပဵၼ်ယႂ်ႇဝႆႉ တၢင်းႁဝ်းၼႆႉ။ ပေႃးဢမ်ႇႁတ်းဢွၵ်ႇပၢၵ်ႇဢွၵ်ႇသဵင်သင်တႄႉဢမ်ႇလႆႈ။ ႁဝ်းလူဝ်ႇႁတ်းလၢတ်ႈႁဵတ်းၼႆၵွၼ်ႇၼေႈ။ပေႃးတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတေႉတေႉၸိုင် ႁႂ်ႈၸူဝ်းၵၼ် ဢွၵ်ႇလိၵ်ႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း တၢင်ႇယိုၼ်ႈယွၼ်းတီႈၸုမ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၵေႃႈလႆႈ

လွင်ႈယႃႉပႃႇထိူၼ်ႇ လွင်ႈယႃႉၶူဝ်းငဝ်ႈတိုၼ်းၼႂ်းၼမ်ႉၼိူဝ်လိၼ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ပူႇပၢၼ်မွၼ်ႇတႄႉ လႆႈၵူဝ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႇမိူင်းၶဝ် မႃးယႃႉမႃးၵဝ်းၵူၺ်း ၊ ပၢၼ်မႂ်ႇၼႆသမ်ႉ လႆႈၵူဝ်ၶိုၼ်းၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၶိုၼ်း ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးၵူၺ်း ဢၼ်ၶိုၼ်းယႃႉၵဝ်း ။ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ၸိူဝ်းမီး မီးလူၼ်ႉလိူဝ် ၊ ၸိူဝ်းၽၢၼ် ၽၢၼ်ၵိၼ်းႁႅင်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢၼ်ႈၵူၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ငၢႆႈ ။ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁတ်းႁႄႉႁတ်းႁၢမ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းၽိတ်းပၵ်းပိူင် ။ ၽႂ်မီးငိုၼ်းၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မူတ်း ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈသိုပ်ႇလၢတ်ႈ။

ပေႃးတူၺ်း ငဝ်းလၢႆးၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈမိူင်းၽျၢၵ်ႈယၢမ်းလဵဝ် မီးၵူၼ်းၸႂ်ယႂ်ႇၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇသေ ၶုတ်းၶမ်း ႁဵတ်းႁႃပၢႆးမၢၵ်ႈမီးသုၼ်ႇတူဝ်ႁႅင်းယႂ်ႇမႃး ။ ၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းဢၼ်ၶဝ်ႁဵတ်းယူႇတီႈ ဢိူင်ႇမိူင်းႁႆး ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈၼၼ်ႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉသူၼ်ႁႆႈၼႃးၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းႁႂ်ႈဢဝ်လိူင်ႈထိုင်တီႈဝႃႈၼႆ။

လုၵ်ႉဝဵင်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈ ၵႂႃႇ ဢိူင်ႇမိူင်းႁႆးၼႆႉ ႁိုင်မွၵ်ႈ ၶိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်း ။ ၵမ်ႈၼမ် မီးဝၢၼ်ႈဢၼ်ၸၢဝ်းလႃးႁူႇယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ယူႇလၢႆဝၢၼ်ႈ ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်တႄႉ မၵ်းမၼ်ႈႁွင်ႉမႃးဝႃႈ ထုင်ႉသၼ်လွႆ ( တောင်ပေါ်ဒေသ) ၼႆၵူၺ်း။ ဢမ်ႇႁၼ်ပူၵ်းပွင်သင်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈလၢတ်ႈ။

မိူဝ်ႈလဵဝ် လိုဝ်းၵၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်လူင်းတိုၼ်းၶုတ်းၶမ်းၼႆႉ ပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉၼမ်ႉယုၼ်း ၸိုဝ်ႈ တူးတူး(ႁိုဝ်)လိၼ်းၸႃႇၼီႇမွင်ႇ လႄႈ ႁူဝ်ၼႃႈပျီႇတူႉၸိတ်ႉမိူင်းႁႆး ဢူးတိၼ်ႇၵူဝ်ႇ ။ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉၺွပ်းၵုမ်းၶင်ဝႆႉတီႈတိူင်းသိုၵ်းသၢမ်ၸဵင်ႇၶမ်း ၵဵင်းတုင် ဝႆႉ လူၺ်ႈတၢင်းၽိတ်း သိုဝ်ႉတီႈလိၼ် ၶုတ်းၶမ်းဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈၶႂၢင်ႉ ၼႆယူႇ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ပွတ်းတၢင်းမိူင်းႁႆးၼႆႉ တူင်ႈႁႆႈၼႃးၵူၼ်းမိူင်း လူႉယွၼ်ႉ ၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၼမ်မႃး ၊ တုမ်ႉတိူဝ်ႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉမႃးႁႅင်းလႄႈ ၸူးၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ႁႂ်ႈၵိုတ်းလွင်ႈၶုတ်းၶမ်း။ ဢၼ်တီႉၺွပ်းဝႆႉ ႁူဝ်ၼႃႈပျီႇတူႉၸိတ်ႉ 2 ၵေႃႉ ဢၼ်ဢွၼ်ၸုမ်းဢမ်ႇႁူႉၾၢႆႇမႃးၶုတ်းၶမ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ယႃႇပွႆႇလွတ်ႈ ႁႂ်ႈဢဝ်လိူင်ႈထိုင်တီႈ ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈတုၵ်းယွၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈ ႁူဝ်ၼႃႈပျီႇတူႉၸိတ်ႉသွင်ၵေႃႉ ၼႂ်းမိူင်းၽျၢၵ်ႈၺႃးၺွပ်းၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၽျၢတ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ –

ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉတီႈၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ မိူင်းႁႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ ၊ မၼ်းတိူဝ်ႉၵႂႃႇၵူႈတီႈ ႁိမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈဢၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ်ၽုၵ်ႇၵိၼ်ၽုၵ်ႇယမ်ႉ ။ မၼ်းၸမ်ဝၢၼ်ႈၼႃႇၽႅဝ်ၼၼ်ႉၼႃႇ။ မၼ်းပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ၸင်ႇတၢင်ႇၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ၵွၼ်ႇၼႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၵူၼ်းမိူင်းၶႄႇမႃးၶုတ်းၶမ်း ပွတ်းတၢင်းမိူင်းႁႆးၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ပဵၼ်တၢင်းလတ်းၵႂႃႇဝၢၼ်ႈပုင်ႇ ၊ ဝၢႆးၺႃးသင်ႇၵိုတ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ ၸင်ႇမီးၸုမ်းပျီႇတူႉၸိတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉမႃးတႄႇၶုတ်းထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ် ၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၶုတ်းၶုတ်းႁႄႈၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းတႄႉ ပႆႇဢွၵ်ႇသဵင်လၢတ်ႈပၼ်ၾၢင်ႉသင်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈသေတႃႉ ပွတ်းတၢင်း ၼႃႈလိၼ်သိုၵ်းဝႃႉၵုမ်းၵမ်တႄႉ ဢွၵ်ႇပိူင်ႁႄႉႁၢမ်ႈၵူၼ်းၶုတ်းၶမ်းဝႆႉလၢႆလွင်ႈ ။

မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈ 18/07/2026 ၼႆႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇႁူင်းၸၢၵ်ႈလႄႈမိူင်ႁႄႈ စက်မှုနဲ့သတ္ထုဌာန ဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ၸတ်းပၢင်ၵုမ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈၶုတ်းႁႄႈလႄႈၶူဝ်းငဝ်ႈတိုၼ်း ။ ပၼ်ၾၢင်ႉပႃးၸဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယူႇလၢႆလွင်ႈ ၼႆ Wa News Land ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉ။

သင်ဝႃႈ တေၶုတ်းၶမ်းၼႂ်းၼႃႈတီႈသိုၵ်းဝႃႉၵုမ်းၵမ်ၼႆ ႁႂ်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင် ၊ သင်ၸႂ်ႉၶိူင်ႈလႄႈထၢတ်ႈတႃႇၶုတ်းႁႄႈၶုတ်းၶမ်းၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၸွမ်းၶွပ်ႈၸွမ်းပိူင် ဢၼ်တတ်းမၵ်းဝႆႉၵူၺ်း ယႃႇႁႂ်ႈပူၼ်ႉတီႈ ၊ သင်တေပွႆႇမၢၵ်ႇယႃႉလွႆယႃႉလိၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈၸႂ်ႉၼႂ်းၶွပ်ႇၶဵတ်ႇဢၼ်တတ်းမၵ်းဝႆႉၵူၺ်း ၊ သင်တေတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼႆ ႁႂ်ႈတူၺ်းၶိုၼ်းပၵ်းပိူင်ဢၼ်တမ်းဝၢင်းဝႆႉ ၼႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပၼ်ၾၢင်ႉၼင်ႇၼႆ ။

လွင်ႈၵၢၼ်ၶုတ်းၶမ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇထႆး ThaiPBS တႄႉ ႁၢႆးငၢၼ်းဝႃႈ – ပေႃးတူၺ်းတၢင်းလၢဝ်ထဵမ်း သႅတ်ႊတလၢႆႊ ၸိုင် ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼႆႉ လႆႈႁၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၶုတ်းၶမ်းယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ၶုတ်းတင်းႁူၺ်ႈတင်းလွႆၼႆႉ ဢမ်ႇယွမ်း 20 တီႈ (ပႆႇပႃးမိူင်ၶမ်းဢၼ်လဵၵ်ႉဢၼ်ၼွႆႉမၼ်း) ။ ပေႃးၼပ်ႉတူၺ်းဢၼ်ၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈၼႆႉၵူၺ်း တၢင်းၵႂၢင်ႈတေမီးမွၵ်ႈ 1700 ႁႅၵ်ႊတိူဝ်ႊ ပၢႆ – ဝႃႈၼႆ။