တႃႇမိူင်းၼိုင်ႈမိူင်း တေၸဵဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၽူႈမီးတၢင်းႁူႉၼမ် ၼႆသေတႃႉ မိူင်းတႆးလႄႈ ပႃးၸဵမ်မိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ပတ်းပိုၼ်ႉ ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတႃႇပူၵ်းပွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇယူႇ ။ ၶၢဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႅင်ႇတင်ႈမႃးႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၽႂ်မၼ်းသေ ဢမ်ႇႁူမ်ႇငမ်းလႆႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတူဝ်ႈမိူင်း ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ISP Myanmar ႁၢႆးငၢႆးဝႆႉတႄႉ ပီၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2026-2027 ၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်ႁၢင်ႇၵႆၵၢၼ်ႁဵၼ်း မီးထိုင် 6 လၢၼ်ႉပၢႆလူးၵွၼ်ႇ ၼႆယူႇ။

မိူဝ်ႈပၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ဢၼ် တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ဢွၼ်ၼမ်းၼၼ်ႉတႄႉ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇၼႆႉ ၶိုပ်ႈၼႃႈမႃးယူႇသေတႃႉ ဝၢႆးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း 2021 ၼၼ်ႉသေ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶၢတ်ႇၵၢၼ်ပူၵ်းပွင် ။
ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ် ဢၼ်ဢၢင်ႈယုၵ်ႉမုၼ်း ႁႂ်ႈထိုင်ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် ငဝ်းလၢႆး ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၼိမ်သေ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလၢႆတီႈလၢႆမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇၶဝ်ႈထိုင်ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈလႆႈ ။ ၶူးသွၼ်မေႃသွၼ် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် ႁဵတ်း CDM သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼမ်လႄႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၸင်ႇတူၵ်းယေႃႈတူၵ်းတႅမ်ႇ ၼႆ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် CDM ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈ။

ပေႃးၼပ်ႉသၢင်ႈတူၺ်း ႁူဝ်ၼပ်ႉ သဵၼ်ႈသၢႆမၢႆၵူၼ်းၼႂ်းပီ 2019 ထိုင် 2024 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းဢႃယုထူၼ်ႈထိုင်သေလူဝ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ မီး 13 လၢၼ်ႉၸမ်ၸမ် ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ISP Myanmar ၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ တႃႇပီၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2026-2027 ၼႆႉသေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၵႂႃႇပၼ်သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ၶဝ်ႈႁဵၼ်းၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မီး 6.7 လၢၼ်ႉၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇၶၢတ်ႈလၢမ်းလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၶၢတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ မီးထိုင် 6.3 လၢၼ်ႉပၢႆ ဝႃႈၼႆ။
လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းတွပ်ႇလိၵ်ႈၶဝ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ ၵေႃႈ ၼႂ်းပီ 2020 ၼၼ်ႉ မီး 9 သႅၼ်ပၢႆသေတႃႉ ၼႂ်းပီ 2026 ၼႆႉတႄႉ တေႃႉတႄႉမီး 2 သႅၼ်ပၢႆၵူၺ်း ၼႆယူႇ။

ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်သေ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႆႈပၢႆႈၽေးၼမ် ၊ ၸိူဝ်းပၢႆႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႇဝဵင်း ယူႇၸွမ်းပႃႇၸွမ်းထိူၼ်ႇၵေႃႈ ယၢပ်ႇၸႂ်ပိူင်ၼိုင်ႈ ၊ ၸိူဝ်းပၢႆႈၶဝ်ႈတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇဝဵင်းၵေႃႈ ထူပ်းတၢင်းယၢပ်ႇပိူင်ၼိုင်ႈ။
တိူၵ်ႈတီႈဝႃႈ မီးႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိုတ်ႇသွၼ်ဝႆႉယူႇသေတႃႉ ႁူင်းႁဵၼ်းမၢင်တီႈ တတ်းမၵ်းႁူဝ်ၼပ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းပၢႆႈၽေး ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈမႂ်ႇ ။

ယွၼ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းၵိုင်ႉၵၢင်ႉလႆႈပၢႆႈၽေးသိုၵ်း ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈဢဝ် ဝႂ်ၶႂၢင်ႉၶၢႆႉႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈ တေၵႂႃႇႁဵၼ်းၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းတၢင်ႇဢၼ်ၵေႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉ ။ တေဝႃႈ ၶဝ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈၶဝ်ႈၸၼ်ႉ (placement test) ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တၢင်းၸၼ်ႉႁဵၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉၼႆၵေႃႈ ၼႂ်းပီ 2026 ၼႆႉ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တတ်းမၵ်းဢႃယုဝႆႉထိုင် 15 ပီၵူၺ်း ။

ပေႃးပူၼ်ႉ ဢႃယု 15 ယဝ်ႉတႄႉ ၶဝ်ႈတွပ်ႇ (placement test) ဢမ်ႇလႆႈလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းၶႂ်ႈၶဝ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈတႃႇၶဝ်ႈၸၼ်ႉသုင် ၸၼ်ႉၸွမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယၢပ်ႇ ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းဢႃယု 15 ပီလူင်းတႂ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈၶဝ်ႈတွပ်ႇ ၸၼ်ႉငဝ်ႈၸၼ်ႉၵၢင်ၵူၺ်း ၼႆယူႇ ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈ မုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းၸိူဝ်းမီးလုၵ်ႈလၢင်းၼမ်ၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉလႆႈပၢႆႈၽေးၸိုင် ငိုၼ်းတွင်း တႃႇၸႂ်ႉၸၢႆႇလဵင်ႉလူၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းယၢပ်ႇ ။ ယႃႇဝႃႈ တေၸၢင်ႈဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ သူင်ႇႁဵၼ်းတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇလႅၼ်လႆႈ ၵုမ်ႇလႆႈမႆႈၸႂ် တႃႈလဵင်ႉတွင်ႉၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းၵူၺ်း။

ၸွမ်းၼင်ႇ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ တႄႉ ၼႂ်း ပီၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2022-2023 ၼၼ်ႉ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 5 လၢၼ်ႉပၢႆ ၊ ပီ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2023-2024 သမ်ႉ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း 6 လၢၼ်ႉပၢႆ ၊ ပီၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2024-2025 သမ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼမ်မႃးထႅင်ႈ 5 မိုၼ်ႇပၢႆ ၼႆယူႇ။

မိူၼ်ၼႆ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လၢႆၸႄႈဝဵင်းၵေႃႈ ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သုမ်းသိုၵ်းသေ လႆႈပွႆႇၽႃႈ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်း မီးဝႆႉလၢႆတီႈ။ တီႈဝဵင်းလူင်လႃႈသဵဝ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶဝ်ႈၵုမ်းၶိုၼ်းသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းယူႇသေတႃႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၵႂႃႇ ပၼ်သဵၼ်ႈမၢႆၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း မီးၵမ်ႈဢေႇၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။

ယၢမ်ႈမိူဝ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼႆႉတႄႉ မၼ်းယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ တေဢဝ် ၽၼ်ႇတႃႇငိုၼ်းတွင်းၸိုင်ႈမိူင်း သႂ်ႇၸႂ်ႉၼႂ်းတွၼ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ 6.92 % တႃႇပီၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2026-2027 ။ ပေႃးထိုင်ပီႈၼႃႈမႃး တေတိူဝ်းၸႂ်ႉလိူဝ်ထႅင်ႈ 10 % ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 5 ပီၼႆႉ တေၸႂ်ႉငိုၼ်းတႃႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းထိုင် 20 % ။

ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈယိုတ်းမိူင်းမႃးသေ တေႃႇထိုင်တႅင်ႇတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇၼႆႉ ယင်းပႆႇၸႂ်ႉၽၼ်ႇတႃႇ ငိုၼ်းတွင်းပဵင်းလႆႈ ပီၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2020-2021 (ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ NLD) ဢၼ်ၸႂ်ႉၵႂႃႇ 8.07% ၼၼ်ႉ ၼႆ ISP Myanmar ၸီႉၸမ်ပႃးၼင်ႇၼႆ။
ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇပူၵ်းပွင်ပၼ်လႆႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတဵမ်တီႈလႄႈ ယူႇတီႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလၢႆဢွင်ႈတီႈ ဢဝ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်ယိုၼ်းထိုင်လႆႈ ပူၵ်းပွင်ပၼ်ယူႇ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် ပၢင်တိုၵ်းလိူင်ႇၼမ်သေ လွင်ႈလူဝ်ႇတိုၵ်ႉၵိုတ်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ ဢွင်ႈတီႈႁဵၼ်း ႁူင်းႁဵၼ်း ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈ ။

NUG ဢၼ် မၵ်းမၼ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိုတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်ပၼ်ယူႇသေတႃႉ ဢမ်ႇတူဝ်ႈထိုင် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵူႈၵေႃႉလႆႈ ။
ၼႂ်းပီၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2023-2024 ၼႆႉတႄႉ NUG ပိုတ်ႇသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း ႁူမ်ႈသဵင်ႈ 727 860 ၵေႃႉ ။ ပီ 2026-2027 ၼႆႉ မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်ႈႁဵၼ်းတီႈၶဝ် လၢႆၵေႃႉၼႆ ပႆႇႁၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ။

ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်လႆႈဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶဝ်ႈ ႁဵၼ်းတီႈ NUG ၵေႃႈ ဢမ်ႇလွတ်ႈတင်းမႆႈ ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ႁပ်ႉပၢၵ်ႇ ႁပ်ႉႁွင်းပၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ NUG ႁူဝ်ပၢၵ်ႇတဵမ် ။
တေႃႈၼင်ႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ယၢမ်ႈတွပ်ႇၸၼ်ႉသုင်ဝႆႉတီႈ NUG သေ လူဝ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်ယဝ်ႉဝႃႈၼႆသေတႃႉ ႁႃၸၼ်ႉၸွမ်ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႂ်ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉတီႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ NUG ယၢပ်ႇ ။ ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသုင်ယဝ်ႉသေတႃႉ တိုၵ်ႉလႆႈၶဝ်ႈႁဵၼ်းတႃႇတွပ်ႇ GED ဢၼ်လုမ်ႈၾႃႉမၵ်းမၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇ ။ လႆႈသဵင်ႈငိုၼ်းတွင်းလၢႆတႃလူးၵွၼ်ႇ ၼႆ ၼၢင်းယိင်းဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လူင်ပွင်မိူင်းမၢၼ်ႈ CDM ၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ ။

ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်ယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းတဢၢင်း TLEC ၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ ပီၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2024-2025 ၼႆႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမီးၸမ် 70 000 ၵေႃႉ ။ ၼႂ်းပီၵၢၼ်ႁဵၼ်း 2026-2027 ၼႆႉတႄႉ ဢိင်ၼိူဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းလႆႈၶိုၼ်းလၢႆဢွင်ႈတီႈလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်ယူႇတႂ်ႈ TLEC ၵေႃႈလႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်း ၸမ် 200 လင် ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁဵၼ်းလႆႈၵေႃႈ မီး 50 000 ၵေႃႉၵူၺ်း ၼႆ ISP ၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်းဝႆႉ ၼင်ႇၼႆ။

ၸဵမ်ဢဝ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းယၢင်းလႅင် ၼႂ်းမိူင်းၶၢင် ၼႂ်းမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ မိူင်းမွၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းဝႆႉပၼ်ယူႇသေတႃႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူႈပွၵ်ႉၵူႈယွမ်ႇ ၶဝ်ႈထိုင်လႂ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇငၢႆႈ ။
တႃႇတေႁႂ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ် မိူၼ်မိူဝ်ႈမိူင်းဢမ်ႇသုၵ်ႉတႄႉ တေယၢပ်ႇထႅင်ႈယူႇ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းယႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၵေႃႈ ႁူႉဝႃႈ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းလႄႈ တႃႇဝၢႆႇၸူးၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဢေႇမႃး။

ဢူးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈၵႂႃႇမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 9/6/2026 ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်ၶဝ်တႅင်ႇတင်ႈႁင်းၵူၺ်းၼၼ်ႉဝႃႈ ႁႂ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်ၶိုတ်းၸၼ်ႉ မီးပၵ်းမီးပိူင် ။ လူဝ်ႇပိုတ်ႇသွၼ်ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီမႃး ဝႃႈၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိူင်ပဵၼ်တေႉတႄႉ တႃႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇတေမီးၼမ်ႉတွၼ်း (quality education) ၼၼ်ႉ ပႆႇႁၼ်တၢင်းမၼ်းသေ တႃႇတေတိုတ်ႉတၢဝ်းဢဝ်လႆႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇပိုၼ်ႉထၢၼ်ဢွၼ်ႇၵူၺ်းၵေႃႈ တေၵပ်ႉၵိၼ်းယူႇၼႆ ISP ၸီႉၸမ်ဝႆႉပႃးၼင်ႇၼႆ။

လွင်ႈၼႆႉ ယုလၢႆႇတိၼ်း ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ၸုမ်း Justice Movement For Community – Innlay လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ _ မိူဝ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉၼႆႉ မီးမႃးပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်မႂ်ႇ ၶဝ်ႈမႃးသွၼ်ပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းယူႇသေတႃႉ မၼ်းဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈ။ မၼ်းဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၊ ပေႃးငိၼ်းသဵင်ႁိူဝ်းမိၼ် မိၼ်လတ်းမႃးၵူၺ်း ပေႃးလူဝ်ႇပၢႆႈယူႇယဝ်ႉ ။ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ၵမ်းၵမ်းလႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်း။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ် ႁဵၼ်းသွၼ်ၼႂ်းဢွၼ်ႊလၢႆႊၵေႃႈ ၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်းဢမ်ႇၸေး ႁႅင်းၾူၼ်းႁႅင်းဢိၼ်ႇတႃႇၼႅတ်ႉ ဢမ်ႇလီၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ်လီလီ ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ မၼ်းဢမ်ႇလီယဝ်ႉဢမ်ႇထႅင်ႈၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ” – ဝႃႈၼႆ။

ယိင်းမူဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၾၢႆႇပၵ်းပိူင် CDM ဢၼ်ၶဝ်ႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႉၼိုင်ႈ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ – ဢၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၶၢတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵႂႃႇၼမ်ၼႆႉ မီးလၢႆလွင်ႈ 1 ) ပဵၼ် ယွၼ်ႉလႆႈလိုဝ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းပဵၼ် covid လၢမ်းၽႄႈ ၊ covid ယဝ်ႉသမ်ႉ မီးလွင်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇထႅင်ႈ ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူဝ်းလႆႈလိုဝ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်ၼႆႉႁိုင်သေ ဢဝ်ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ် ဢမ်ႇသိုပ်ႇႁဵၼ်း ။

2) တႄႉၵေႃႈပဵၼ် ယွၼ်ႉၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၵူႈၸုမ်းၸုမ်း ၵဵပ်းသိုၵ်းလႄႈ ၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဢၼ်တိုၵ်ႉသိုပ်ႇႁဵၼ်းယူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈယၢၼ်မိူင်းၼမ် တုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ် ။
3) ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း မီးမႃးၾၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇႁင်းၽႂ်မၼ်းသေတႃႉ ၵမ်ႉၼမ်ၶဝ်တေမီး ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ၵၢင်၊လႄႈ ၸၼ်ႉသုင်ၵူၺ်း ။ တႃႇ တေၵႂႃႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈလႆႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ်လႂ်ၼႆသမ်ႉ ႁႃၵွင်ႉၸၼ်ႉၸွမ်ၵူႈမိူင်းမိူင်းယၢပ်ႇ ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးၾၢႆႇႁပ်ႉႁွင်းပၼ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇတဵမ် ဢမ်ႇမီးၸုမ်းလႂ်မၵ်းမၼ်ႈပၼ်မိူၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ။

ယဝ်ႉၵေႃႈထႅင်ႈလွင်ႈသမ်ႉ သင်ၶိုၼ်ႈတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆၸိုင် ၵမ်ႈၼမ်တေမီးထႅင်ႈဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းပၼ်ၵၢၼ်တႃႇမုၵ်ႉၸုမ်းၼႆထႅင်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ တီႈမူႇတီႈၸုမ်းၼႆႉ ပိုတ်ႇႁူင်းႁဵၼ်းမီးၼမ်မႃးသေတႃႉ ဢမ်ႇႁူမ်ႈငမ်းလႆႈၵူႊၵေႃႉ။

4) လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵမ်ႈၼမ် ၶဝ်သူၼ်ၸႂ်ႁႃငိုၼ်းလိူဝ်သေၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း။ ၶဝ်တေၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်သွၼ်ပၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇတေၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢၢင်းၵိတ်ႉ၊ လိၵ်ႈၶႄႇ၊လႄႈ ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉတၢင်ႇသႅၼ်း ၵူၺ်း။ ၶဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈသုမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းတီႈ ၸၼ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်း အတန်းသင်ပညာရေး ၼႆ ယိင်းမူဝ် သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။