ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မီးလၢႆမိူင်းလႄႈ မီးလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း လၢႆသႃႇသၼႃႇ လၢၵ်ႇလၢႆ ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉ ။ၵၢၼ် ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ လၢႆသႅၼ်းလၢႆပိူင်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယွမ်ႉသီ ပၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီလုမ်ႈၾႃႉဢၼ်ၼိုင်ႈ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီ လၢႆလၢႆၵူၺ်းပႆႇယဝ်ႉ ။ တႃႇ မီးတၢင်းၵတ်းယဵၼ်လွတ်ႈၶဵၼ်ၼႆႉၵေႃႈလမ်ႇလွင်ႈတေႉတေႉ ။

ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉၵေႃႈ တႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း တေႁူမ်ႈယူႇၸွမ်းၵၼ်လႆႈ ႁႂ်ႈမီးပၵ်းမီးပိူင်ၼၼ်ႉ တေဢၢၼ်းၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းသေ မၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ ။ တႃႇလူင်းသဵၼ်ႈမၢႆပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ ပႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်း တႆးဝႆႉလႄႈ ၽူႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်လူင်းၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်းတႅတ်ႈတေႃး ။ တႆးၵေႃႈ ႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတဵမ်တူဝ် ၼႂ်းမိူင်းထႆး ။

ပေႃးတူၵ်ႇထိုင် ၸိုဝ်ႈတႆး ၼႆ တႆးၵမ်ႈၼမ်တႄႉ တိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇ ပဵၼ်ၶိူဝ်းဢၼ် ၵိုၵ်းပိုၼ်း ဢၼ်ၵိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉမၢၵ်ႇႁိၼ်ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵႅမ်မိုဝ်း ။
ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈဝႃႈၵေႃႈ တႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ၼမ်သုတ်းထူၼ်ႈသွင်ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း ။ မိူင်းတႆးၼႆႉ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈ သီႇပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႄႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမိူင်းၼိုင်ႈ။

လိူဝ်သေၼႂ်းမိူင်းတႆးယဝ်ႉ ပွတ်းတၢင်းထုင်ႉႁူဝ်ၵဵဝ် မိူင်းၶၢင် ၸႄႈၵႅင်း ၊ ပႃးၸဵမ်မိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ ယၢင်းလႅင် လႄႈ တေႃႇထိုင် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈတွၼ်ႈတႂ်ႈ တႃႈဝၢႆ – မရိတ်း(မြိတ်) ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸၢဝ်းတႆး ၽႄႈတိူၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ။

ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပႆႇၸႅၵ်ႇပႆႇထႅၵ်ႇ ပဵၼ်ၸႄႈမိူင်း ၸႄႈတိူင်းၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ပၢင်ယႃႈ ဢႃႇဝ တွင်ႇဢူႇ ။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တႆးတိုၼ်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးၼႆ ပိုၼ်းလႂ်ၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ်ယိုၼ်ယၼ်ဝႆႉပၼ်။

ဝၢႆးသေ မီးမႃး လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်ယဝ်ႉတႄႉ တႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈမႃး တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။
လိူဝ်သေတႆးၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈယဝ်ႉ တႆးဢၼ်ယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ၼႂ်းထုင်ႉသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃးၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ တႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းယႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၼႃႈလိၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇလႆႈသေဢမ်ႇၵႃး ထၢင်ႇႁၢင်ႈယူႇသဝ်းလူၺ်ႈၵတ်းယဵၼ် ။ ပႃးၸဵမ်ပီႈၼွင်ႉတႆးၼႂ်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ ၼႂ်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း ၼႂ်းလၢဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်။

တႆးဢၼ်ယူႇၵိုၵ်းမိူင်းထႆးမႃး ၸဵမ်ပူႇပၢၼ်မွၼ်ႇ မီးၼမ်ယူႇသေတႃႉ ဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းလူဝ်ႇလၢႆပိူင်သေ ၼႂ်းမၢႆၾၢင်ၵမ်ႈၼမ် တႅမ်ႈဝႃႈပဵၼ်ထႆးၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႆး ဢမ်ႇၸႂ်ႈထႆးယႂ်ႇ ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းတႆးယူႇသေတႃႉ ႁိုင်ၵေႃႈ ယဵၼ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းထႆးၵူၺ်း ။

တႆး မၢင်ၸိူဝ်း ပၢႆဢမ်ႇလႆႈဝတ်းဝႂ်ထႆးသေဢမ်ႇၵႃး ဢမ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းထႆး ။ မၢႆထိုင် ပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ ။
ဝၢႆးသေ မီးၵူၼ်းဢၼ်ႁူႉပွင်ႇ ၵႃႈၶၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႃးယဝ်ႉတႄႉ ၼႂ်းသၽႃးၵေႃႈ မီးတီႈယူႇပၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႃး ။

တႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး တေမီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇပဵင်းၼႂ်းၸိုင်ႈထႆးၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၶတ်းၸႂ်တုၵ်းယွၼ်းမႃးလၢႆၶၵ်ႉလၢႆတွၼ်ႈသေ တႄႇမိူဝ်ႈ ပီ 2012 ၼၼ်ႉ မၢႆၾၢင်ဢၼုၺၢတ်ႈ
သမႃးၶူမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၸင်ႇလႆႈပိုတ်ႇတူဝ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်သေ တူင်ႉၼိုင်လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၵႂၢမ်းၸႂ်ႉတႆး၊ ၸွႆႈထႅမ်တႆးယၢၼ်မိူင်း ၸတ်းပၢင်ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆး ဝၼ်းၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး ။ ၵွၼ်ႇၼႃႈၼၼ်ႉတႄႉ တေၼုင်ႈၶူဝ်းတႆး တေလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၵူၺ်းၵေႃႈ လႆႈၵူဝ်လႆႈႁႄ ။

ၼႂ်း မိူင်းထႆးၼႆႉ လႆႈႁၼ်မီးသဵၼ်ႈမၢႆ ဝႆႉ 69 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼပ်ႉ ပႃးၵူၼ်းထႆး ၊ သမ်ႉၶိုၼ်းၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇ 46 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း (သၽႃႊၶျူၼ်ႊၽဝ်ႇၽိုၼ်ႉမိူင်းႁႅင်ႇၶျၢတ်ႉ၊ สภาชนเผ่าพื้นเมืองแห่งชาติ ) ၼႂ်း ၼၼ်ႉ ပႃးၶိူဝ်းတႆး။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼွၵ်ႈလိူဝ် ၸၢဝ်းထႆးယဝ်ႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတၢင်ႇဢၼ် ပႆႇမီးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼင်ႇၵူၼ်းထႆးၼိုင်ႈၵေႃႉမီးဝႆႉ ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းယူႇၵိုၵ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်ထႆးၵေႃႈ မၼ်းတိုၼ်းမီးဝႆႉၸဵမ်ပၢၼ်ပူႇမွၼ်ႇလႄႈ ၸုမ်းလူလွမ်တူၺ်းထိုင်ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร – SAC ၸင်ႇႁႃတၢင်း တႃႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိုၼ်ယၼ်တူဝ် ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ။

ပီၵၢႆ 2025 ၼႆႉ ၸင်ႇမီးမႃး ပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်း ၽေႃႊရေႃႊပေႃႊ တႃႇတူၺ်းထိုင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ။ ၼႂ်းပၵ်းပိူင်ၼၼ်ႉဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ မီးဝႆႉ 3 လွင်ႈ ၼိုင်ႈၵေႃႈ တႃႇပဵၼ်ၼႅင်ႈသၢၼ်ဢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇပၼ်ၼႂ်းၵႄႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၊ သွင်ၵေႃႈ တႃႇမီးမႃးပၵ်းပိူင်ဢၼ်ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ ၸတ်းပွင်လႆႈပိုၼ်ႉတီႈၽႂ်မၼ်း သၢမ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်းလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ပူၵ်းပွင်ၸိုင်ႈထႆးလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢဝ်လၢႆးတၢင်းၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၊ တူင်ႇၵူၼ်း ၊ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၽႂ်မၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးပဵၼ်ႁႅင်းၵမ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း။

ၼႂ်းပီ 2026 ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ၶိုၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ထႅင်ႈဝႃႈ တႃႇမၵ်းမၼ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းထႆး ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ တေၶိုၼ်းႁႂ်ႈလူင်းသဵၼ်ႈမၢႆထႅင်ႈ ၊ ပိူင်လူင် တႃႇႁူႉလႆႈႁူဝ်ၼပ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉတႅတ်ႈတေႃး ။

ဢၼ်လူင်းသဵၼ်ႈမၢႆပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇလိူၵ်ႈပႃး တႅၼ်းၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ်ၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၵေႃႈ တေၸၢင်ႈလိူၵ်ႈဢွၵ်ႇမႃးပႃး တႅၼ်းၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ သင်ဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး မီးႁူဝ်ၼပ်ႉၼမ်ၵေႃႈ တေၸၢင်ႈလႆႈတႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်းႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတႆး။

တႅၼ်းၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ တေလိူၵ်ႈဢဝ်လႆႈ တီႈဢေႇသုတ်း 2 ၵေႃႉ ထိုင် 5 ၵေႃႉ ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈလူင်းၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ မီးပိူင်ဝႆႉဝႃႈ 15 လင်ႁိူၼ်းၼႆႉ သွၼ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၼိုင်ႈၶျုမ်ႊၶျူၼ်ႊ (တူင်ႇၵူၼ်းၼိုင်ႈဢၼ်) ၊ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ တေလႆႈၶတ်းလိူၵ်ႈဢွၵ်ႇမႃး တူဝ်တႅၼ်းတူင်ႇၵူၼ်းၼၼ်ႉၼိုင်ႈၵေႃႉ ။

ထိုင်တီႈဝႃႈ ၼႂ်းမူႇဝၢၼ်ႈဢၼ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးယူႇဝႆႉ ပဵၼ် တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵုမ်း ၵွၼ်း ဝႆႉသေတႃႉ တေၼပ်ႉလင်ၶႃးႁိူၼ်းၸၢဝ်းတႆးၼၼ်ႉသေ ၼပ်ႉပဵၼ်ၼိုင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း(ၼိုင်ႈၶျုမ်ႊၶျူၼ်ႊ) သေ တေလိူၵ်ႈဢဝ်မႃး တူဝ်တႅၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ။

တေၵဵပ်းၸိူင်ႉၼၼ် ၵူႈတီႈတီႈသေ တူဝ်တႅၼ်း ၼိုင်ႈတူင်ႇၵူၼ်း ၼိုင်ႈၵေႃႉ ၼၼ်ႉ တေလႆႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ မီးၸၢဝ်ၶိူဝ်းၽႂ်မၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ ။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႈသေ ၸၢင်ႈလႆႈမႃးပႃး တႅၼ်းၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႆ ယူႇ။

လွင်ႈၼႆႉ ၼၢင်းသႅင် မိူင်းလီ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် သမႃးၶူမ်းလႄႈ ပၢႆးပၺ်ၺႃတႆး လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ႇၼႆ –

သေႃသေႃ (တႅၼ်းၽွင်း) တႆးႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တေမိူၼ်သေႃသေႃ ၼႂ်း မိူင်းထႆးၼႆႉၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ ။ တေႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူႈၵၼ်ၵႂႃႇ ။ မိူင်းထႆးၼႆႉ တေမီးသွင်သၽႃး ။ ၶွင်ႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်သၽႃးလၢင်ႈ(သၽႃးတႂ်ႈ) ၊ ႁဝ်းၵေႃႈ ထုၵ်ႇၸွမ်းၵူတ်းမၢႆ ၵူႈလွင်ႈ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇမီးငိုၼ်းလိူၼ် ။ ႁဝ်းၼႆႉ တေႁဵတ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၸွမ်းပၵ်းပိူင် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၸွမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းထႆး ဢၼ်မီး 60 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၼမ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်တေမႃးလူင်းသဵၼ်ႈမၢႆၼႆႉ

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ တႅၼ်းၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်တေၸၢင်ႈၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်းတီႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသေ တေယိုၼ်ႈတၢင်ႇ ပၼ် တီႈသၽႃး တႃႇပူၵ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ဝႃႈၼႆ။
ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတႆး ဢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် မီးတၢင်း ၸႄႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းမႂ်ႇ ၵဵင်းႁၢႆး မႄႈႁွင်ႈသွၼ် မႄႈသွတ်ႇ တၢၵ်ႇ ၵုင်းထဵပ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်း။ ၸုမ်းဢၼ်တူင်ႉၼိုင် တႃႇပီႈၼွင်ႉတႆးၵေႃႈ မီးထိုင် 50-60 ၸုမ်း ။ တႃႇၸုမ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၸုမ်းၼိုင်ႈ တေၶဝ်ႈႁႃၵၼ်ၼိုင်ႈၵမ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇငၢႆႈ ။

ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ တႃႇတေၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်း သဵၼ်ႈမၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ဝႆႉ။ တႃႇလူင်း ၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ႁႂ်ႈတူဝ်ႈထိုင် ၵူႈငွၼ်ႈ ၵူႈပွၵ်ႉ ၵူႈယွမ်ႇလႆႈၼၼ်ႉ တႆးၵူႈၸုမ်းၸုမ်း လူဝ်ႇပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၵွၼ်ႇ လူဝ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၵွၼ်ႇ ပေႃးၶဝ်ႈတိၼ်ၶဝ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈလႆႈၶေႃႈမုလ်းတႅတ်ႈတေႃး ဢၼ်ၸႅတ်ႈဢၼ်ၸၢင်ႇလႆႈ ။ မၼ်းတေဢမ်ႇတူၵ်းႁူင်တူၵ်းႁၢႆ ၼႆ ၼၢင်းသႅင် မိူင်းလီ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ –

ၵႃႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး မၼ်းမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ လၢႆလၢႆလွင်ႈယူႇ ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ၶဝ်ပဵၼ်ဝတ်းဝႂ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈထႆးယဝ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးတေလူင်းၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ တေႁႂ်ႈလူင်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ လၢႆးမိုဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ ၶဝ်မႆႈၸႂ်ၼႃႇ။ၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈလွင်ႈ တေလႆႈၵႂႃႇၸွမ်း ပၵ်းပိူင်ဢၼ်ထႆးတမ်းပၼ်ၵွၼ်ႇ။ ယူႇယူႇႁေ တေၵႂႃႇၵဵပ်းသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈတီႈၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇလႆႈ။ႁဝ်းၸၢမ်းတူၺ်းလၢႆပွၵ်ႈယဝ်ႉ ဢၢၼ်းႁဵတ်းမႃး 5-6 ပီယဝ်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร – SAC ၼႆႉသေ

ဢၼ်တေလူင်းၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၵူႈတီႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တေလူင်းၵဵပ်းဢဝ်ၵမ်းၵေႃႉၵေႃႉ တေၵပ်းသိုပ်ႇၸူးၵၢင်ႉၵႄႇတီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈသေ ၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်း ။ မိူဝ်ႈလူင်းၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆၼၼ်ႉ တေႁႂ်ႈထႅမ်ပႃးဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ် ယိပ်းဝတ်းဝႂ်သင် တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ။

တႆးၸိူဝ်းမီးၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸိူဝ်းလႆႈ ဝတ်းဝႂ်ထႆးၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁူႉပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁူႉႁၼ်ပုၼ်ႈသုၼ်ႇတူဝ်ႁင်းၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်းသေ ယူႇလွတ်ႈယူႇႁင်းၵူၺ်း ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ တႆးႁဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇၶွၼ်ႈႁႅင်းၵၼ် ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈဢၼ် တေလႆႈတၢင်ႇယိုၼ်ႈၼိုင်ႈၽိုၼ် ၊ ၼႂ်းၼိုင်ႈၽိုၼ်ၼၼ်ႉ တႅၼ်းတၢင်လႆႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်းၵူၺ်း ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတိုၵ်ႉၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆယူႇၼႆႉ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်သေၵမ်း – ၼႆ ၼၢင်းသႅင်မိူင်းလီ သိုပ်ႇလၢတ်ႈ။

ပၵ်းပိူင် ၽေႃးရေႃးပေႃး ၶျၢတ်ႉတီႇၽၼ်း ႁႅင်ႇၶျၢတ်ႉ ပၵ်းပိူင် တႃႇလူလွမ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႆႉ တိုၵ်ႉဢွၵ်ႇဢၼုၺၢတ်ႈပၼ် ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 18/09/2025 ။ တႃႇပၼ်ႇၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈလီလီၼၼ်ႉ တၵ်းလူဝ်ႇႁူႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႅတ်ႈတေႃးလႄႈ တႄႇဢဝ် ဝၼ်းတီႈ 15 လိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႉသ် 2026 ၼႆႉၵႂႃႇ ၸုမ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးၵေႃႈ တေတႄႇလူင်းၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆၵႂႃႇယဝ်ႉဝႃႈၼႆ။