ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပၵ်းပိူင် သိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ 2025 ပီလဵဝ်ၵူၺ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းၶၢၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း 6 မိုၼ်ႇၵေႃႉပၢႆ၊ ၼမ်လိူဝ် ၵွၼ်ႇၼႃႈပႆႇယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ၼႂ်းပီ 2020 ၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 6 ပုၼ်ႈၼႆ ၸုမ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း (MDSI) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 12 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊၼႆႉ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်ၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းမႃႈ 25 ၸုပ်ႈ ၸတ်းပၢင်လူင်းၵၢၼ်သွၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ 23 ၸုပ်ႈယဝ်ႉသေ တႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပၵ်းပိူင် သိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်းမႃး ၼႂ်းလိူၼ်ၾႅပ်ႉပိဝ်ႊရီႊ ပီ 2024 ဝႃႈၼႆ။
ၸုမ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်သိုၵ်း (MDSI) ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉဝႃႈ – ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ပီ 1995 ထိုင် 2000 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတဵၵ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၶဝ်ႈၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းသေ ႁဵတ်းၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇၵႂႃႇလႆႈ 3 မိုၼ်ႇၵေႃႉ။ ပီ 2005 တေႃႇ 2010 သမ်ႉ ၵဵပ်းၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇလႆႈ ၼိုင်ႈပီလႂ် ႁိမ်းႁွမ်း 25000 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။
ပီ 2010 ဝၢႆးလင်ပၢၼ်ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လူတ်းယွမ်းၵႂႃႇလႄႈ ႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇၵေႃႈ လူတ်းယွမ်းၵႂႃႇ ၼိုင်ႈပီလႂ် ႁိမ်းႁွမ်းမွၵ်ႈ 15000 ၵေႃႉၼႆ – ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၸိူဝ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ၵူၼ်းသိုၵ်းၸိူဝ်းလၵ်ႉဢွၵ်ႇတပ်ႉသေပၢႆႈ၊ ၸိူဝ်းၺႃးပူတ်းဢွၵ်ႇ၊ ၸိူဝ်းဢဝ်ၶႂၢင်ႉလိုဝ်ႈ လႄႈ ၸိူဝ်းလူႉတၢႆၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် လူႉတၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၼိုင်ႈပီ မီးမွၵ်ႈ 12000 ၵေႃႉပၢႆၵူႈပီလႄႈ လင်ပီ 2015 မႃးၼႆႉ ႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လူတ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ ၼမ်လိူဝ် ၵၢၼ်ဢၼ်ၵဵပ်းၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇလႆႈၼၼ်ႉတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။
ယွၼ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်းမီးပၼ်ႁႃၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးၵူႈပီသေ လင်ပီ 2017 မႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵဵပ်းႁွမ်ႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇလႆႈ ၼိုင်ႈပီလႂ် 10000 ၵေႃႉၵူၺ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆး သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပၵ်းပိူင် ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉသေ ၼိုင်ႈလိူၼ် မီးၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်း မွၵ်ႈ 4700 ၵေႃႉ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပၢင်သွၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း မီးႁိမ်းႁွမ်း 400 ၵေႃႉ၊ ၼႂ်းပီ 2025 ပီလဵဝ်ၵူၺ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵဵပ်းဢဝ် ႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်းမႂ်ႇလႆႈ 6 မိုၼ်ႇၵေႃႉပၢႆၼႆ MDSI ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
ၸွမ်းၼင်ႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (NUG) ပိုၼ်ဢွၵ်ႇသဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉ လိူၼ်မေႊ ပီ 2025 ထိုင် ဝၼ်းတီႈ 31 လိူၼ်မေႊ ပီ 2026 ၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တဵၵ်းၶၢၼ်းႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၼႆႉ မီးမွၵ်ႈ 32974 ၵေႃႉသေ ၼႂ်းၼၼ်ႉႁႅင်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ တႃႇ 1913 ၵေႃႉပၢႆၼႆႉ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တဵၵ်းတဵင်လမ်းတီႉၺွပ်းၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၵႂႃႇ ဝႃႈၼႆ။
ၽူႈမီးၸၼ်ႉၵဝ်ႇၵေႃႉယၢမ်ႈၶဝ်ႈယူႇဝႆႉၼႂ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇဝႃႈ “သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်ႈႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်းၵဝ်ႇ ၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းၵႂႃႇယူႇသေတႃႉ တႄႇႁူဝ်ပီ 2025 မႃး ဢၼ်သူင်ႇၵႂႃႇၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်တဵၵ်းတဵင်ၵဵပ်းမႃးမႂ်ႇမႂ်ႇ ၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 31%။ ထိုင်မႃးပီ 2026 တႄႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉႁႅင်းသိုၵ်းၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ၵဵပ်းမႃးၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ 85% သေၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၼႃႈသိုၵ်း ၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း” ဝႃႈၼႆ။
ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်သိုၵ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈတႄႉထတ်းသၢင်ဝႃႈ – ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းၺႃးတဵၵ်းတဵင်သူင်ႇတူဝ်ၵႂႃႇ ၶဝ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း တဵမ်ၶၢဝ်းတၢင်း 2 ပီသေ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉ မီးမွၵ်ႈ 12% ၼႆႉၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ