ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းယုမ်ႇယမ်ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈ ၼႆႉဢမ်ႇသွၼ်ႁႂ်ႈ ပူၼ်ႉလေႃးၵလူင်ၼႆႉသေ လူင်ႉပွင်ႇထိုင်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်း ယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်သုတ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး၊ သွၼ်ပႃးဝႃႈ ၸူဝ်ႈပဵၼ်သတ်ႈတဝႃႇၼႂ်းလေႃးၵ လူင်ၼႆႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ်မႂ်ႇသုင်ၵူၺ်းလႄႈ ႁႂ်ႈႁဵတ်းတႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း တူဝ်ၵဝ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ ႁဵတ်းပုၼ်ႈတႃၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်း ယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵူၺ်းဢမ်ႇပေႃး ႁႂ်ႈႁဵတ်းတႃႇ လေႃးၵလူင် (ပွင်ႇဝႃႈၼွၵ်ႈသေ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်း မီးလၢႆၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းယူႇႁွပ်ႈႁွပ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ) လႆႈထၢင်ႇ ႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇပႃး။

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈသတ်းတဝႃႇၼႂ်းလေႃးၵလူင်ၼႆႉလႆႈႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်မႃးလၢႆၸၢတ်ႈလၢႆပၢၼ်ၼပ်ႉပေႃးဢမ်ႇထူၼ်ႈလႆႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈပဵၼ်ပီႈပဵၼ်ၼွင်ႉ/ပဵၼ်ပေႃႈပဵၼ်မႄႈ/ပဵၼ်လုၵ်ႈ ပဵၼ်လၢင်းမႃး။ တေလႆႈႁၵ်ႉၵၼ်မိူၼ်မႄႈလႃၶမ်းႁၵ်ႉလုၵ်ႈၵေႃႉလဵဝ်တေႃႇၵူႈၵေႃႉ။ ထႅင်ႈၾၢႆႇ ၼိုင်ႈၵေႃႈသွၼ်ဝႃႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼႆႉ ၸမ်တူဝ်ႁဝ်းတီႈသုတ်းလႄႈ ႁဝ်းမီးၼႃႈ တီႈပုၼ်ႈ ၽွၼ်းယႂ်ႇၼမ်သုတ်းတႃႇတေယုၵ်ႉယွင်ႈၵႅတ်ႇၶႄပၼ်ႁႂ်ႈ ထၢင်ႈႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇ သုင်။

ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁဵတ်းတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းသေတႃႉ၊ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁိမ်းႁွမ်းလႆႈ ၵပ်ႉၵိၼ်းလိူတ်ႇမႆႈတူၵ်းတႅမ်ႇ။ ႁဝ်းလႆႈလီၵေႃႈႁႂ်ႈၶဝ်လႆႈလီပႃး။ မိူၼ်ၸဝ်ႈမႁေႃႇသထႃႇ ၵႅတ်ႇၶႄဝၢၼ်ႈမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ မိူဝ်ႈပၼ်ႇၸႃႇလႃႉၶဝ်ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းမႃး။ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ပူတ်းပွႆႇပႃး မိူင်းၸိူဝ်းယူႇႁွပ်ႈႁွပ်ႈဢၼ်ပၼ်ႇၸႃႇလႃႉ လႆႈတိုၵ်းတေႃးႁိမ်ၸိင်းဝႆႉ။ ပဵၼ်ယိူင်ႈယၢင်ႇပိူဝ်ႈ တႃႇၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတင်းလၢႆတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်။

ၼႂ်းၵႃႈၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်မိူင်းတႆးၸိူဝ်းဢၼ် တၢင်းတုၵ်ႉဢမ်ႇၵူဝ် ဢဝ်တူဝ်ၸႂ်ႁပ်ႉတၢင်းယၢပ်ႇ ၵိၼ်း ၶၢၼ်ၸႂ်သေႁပ်ႉတုင်းဢဝ် ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉႁႂ်ႈၸီႉၼႄလူးပေႃးဝႃႈၼႆတၵ်းတေ လႆႈႁၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းယူႇ။

ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈဝႃႈ- “ၵဝ်ၶႃႈႁဝ်းၽႄႇမဵတ်ႈတႃႇပၼ်သတ်းတဝႃႇတင်းလၢႆၵူႈၸဝ်ႉၼႂ်ဝၼ်းၶမ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇပၼ်ၽႂ်မႃးပူၼ်ႉပႅၼ် ၽွၼ်းလီၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း လႃးလႃး” ၼၼ်ႉ ယူႇ။

မိူဝ်ႈလဵဝ်မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ဝၼ်းၵိူတ်ႇမၼ်းၸဝ်ႈပၼ်ႇပႅင်ႈႁွပ်ႈၶူပ်ႇ 100 ပီၼႆႉႁဝ်းၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈ ၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆလႄႈ လုၵ်ႈလၢၼ်လဵၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ လီဢွၼ်ၵၼ်ၶုၵ်ႉၸႂ်လႆႈ ၼႃႈၵၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ ႁဵတ်းမႃးသေသိုပ်ႈယၢင်ႈပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းမၼ်းၸဝ်ႈသိူဝ်ႇဝႆႉ

ဢၼ်ပဵၼ်ၼႃႈၵၢၼ်လူင်တႃႇ ႁႂ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ်မႂ်ႇသုင် (ယႃႇႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်း တိုဝ်ၵူၼ်းတၼ်ၵူၼ်းႁၢႆႉၵူၼ်းငိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလီမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ)

ၼႃႈၵၢၼ်လူင်တႃႇႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် (ႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလီမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ) လႄႈ

ၼႃႈၵၢၼ်လူင်တႃႇႁႂ်ႈၵူႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၼႂ်းလေႃးၵလူင် ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵတ်းယဵၼ်မႂ်ႇသုင်ၼၼ်ႉၵႂႃႇ ႁၢၼ်ႉ တေႃႇပေႃးသုတ်း ႁွတ်ႈတီႈယိူင်း မၢႆပၢႆတၢင်းသေၵမ်း။

ၶိုၼ်းသႂ်

ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း

လီတွင်းၵိုမ်းဝႆႉ

• ပေႃးတႆးဢမ်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႆးတၵ်းၸူမ်ႁၢႆ။
• ပၼ်ႁႃတႆးၼႆႉ ၼွၵ်ႈသေတႆးၽႂ်ဢမ်ႇမႃးၵႄႈပၼ်တႆးလႆႈ။
• ၼေႇဝိၼ်းတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီးပႃႇတီႇလႄႈမုၵ်ႉၽုင်ၵူၼ်းမၼ်းတေယဵပ်ႇႁွႆးတိၼ်မႃးၸွမ်းယူႇ။

ၶေႃႈမၢႆတွင်း           ၽီၽိူဝ်ႉမၼ်းယင်းတိုၵ်ႉတေမီးယူႇ (ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ)

• ဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃၼႆႉ ၸႂ်ၵႅပ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈဢွၼ်လၢတ်ႈ။ ၵဝ်ၶႃႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၵႅပ်ႈ။ ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ၸိုင် ၵူႈၸႄႈမိူင်းလူဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃပဵင်ႈၵၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?
• Federal ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်း။ ၶဝ်ပဵၼ်ၵႆႇၼႂ်းလဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်းၶႅင်ဝႆႉၶဝ်ဢမ်ႇတၢႆ။ ပေႃးႁဝ်းဢွၼ်ႇဢႄးၶဝ်တၵ်းတၢႆ။
• ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းတႆးပဵၼ်မိူင်းလွတ်ႈၽေးသိုၵ်းမိူၼ်မိူင်းသဝိတ်ႉသိူဝ်ႇလႅၼ်ႇ။
• ဝႃႇတၸဝ်ႈတိုၼ်းတင်းဝႃႇ တၵွမ်ႇမိဝ်ႇၼိတ်ႉၼႆႉၽႂ်ဢမ်ႇပေႉၽႂ်လႆႈ။ ႁဝ်းၼႆႉမိူင်းလဵၵ်ႉ ယူႇဝူင်ႈၵၢင်။ တႃႇယူႇလွတ်ႈလႆႈမီးတီႈၸုၵ်းမၼ်းၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵူၺ်း ယဝ်ႉ။
• မၢၼ်ႈၼႆႉမၼ်းဢမ်ႇမီးဢဵၼ်းဢၢၼ်းၽဵဝ်ႈယႃႈ။ မၼ်းဢၢၼ်းၽဵဝ်ႈတႆးၵူၺ်း။

လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ

• လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈတေလႆႈဢမ်ႇလႆႈမီးတီႈသွင်လွင်ႈ။

ၼိုင်ႈ  -ႁဝ်းတေဢဝ်ပိူၼ်ႈဝႃႈၼႄႇ?

သွင်    -ႁဝ်းတေဢဝ်ႁဝ်းၼင်ႇၵၼ်ဝႃႈ?

• တႃႇၵႄႈလႆႈပၼ်ႁႃၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး မီးတီႈတႆးၽွမ်ႉၵၼ်ၵွၼ်ႇ။
• ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ မၢၼ်ႈဢမ်ႇလီ သမ်ႉၵႂႃႇၸူးမၢၼ်ႈယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼႆႉယွၼ်ႉတႆးဢမ်ႇၽွမ်ႉ ၵၼ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်?
• လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးတေပဵၼ်ႁႅင်းဢီးလူင်ပိူဝ်ႈတႃႇၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽွမ်ႉၵၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပိူၼ်ႈတေယႃႉၵဝ်းထိုင်တီႈ။ ႁဝ်းၵေႃႈလူဝ်ႇၽွမ်ႉၵၼ်ထိုင်တီႈ။

လွင်ႈပူၵ်းပွင်တူဝ်

• မႆႉပဝ်းၶၢမ်ႇၼမ်ႉၶၢမ်ႇၾူၼ်လႆႈ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်လွၼ်ႉၵႅၼ်မႆႉ။ ႁဝ်းၵေႃႈလူဝ်ႇၶၢမ်ႇၼမ်ႉ ၶၢမ်ႇၾူၼ် ၸင်ႇလူဝ်ႇပဵၼ်လွၼ်ႉၵႅၼ်။
• ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉမီးလေႃးၽ ထေႃးသ မေႃးႁ ၼင်ႇၵၼ်။ပေႃးဢမ်ႇမေႃလူတ်းယွၼ်ႇ လေႃးၽ ထေႃးသ မေႃးႁ တူဝ်ၵဝ်ႇၸိုင်တေႁဵတ်းႁိုဝ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ။ ၸင်ႇဝႃႈလွင်ႈ ပူၵ်းပွင်ၵူၼ်းလႄႈ လၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ၸႅၵ်ႇၽႄၵၼ် ဢမ်ႇလႆႈ။
• ႁဝ်းမႃးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႃႇမိူင်းႁဝ်းလီ။ တႃႇမိူင်းလီၼႆႉပဵၼ်ၵူၼ်းလီႁဵတ်းၸင်ႇလႆႈ။
• ၵူၼ်းလီဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ၊ ၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉလွင်ႈမေႃႁူႉၸၵ်းပုၼ်ႈပိူၼ်ႈပုၼ်ႈႁဝ်း။
• ၵၢၼ်တႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉဢဝ်မိူင်းၼၼ်ႉပေႃးဢဝ် logic ဝႃႈၸိုင်ဢမ်ႇမီးတၢင်းလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဢဝ် ထမ်ႇမ ဝႃႈၸိုင်ၸဵဝ်းႁိုဝ်ၼၢၼ်းတႆးတိုၼ်းတေလႆႈ။

Note       လၢႆးထမ်ႇမ ၼႆၼၼ်ႉပဵၼ်လၢႆးၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ။ လွင်ႈမေႃတူၺ်းပုၼ်ႈပိူၼ်ႈ ပုၼ်ႈႁဝ်း။