Google ႁၢင်ႈႁႅင်းတေပွႆႇယုင်း ဢၼ်လဵင်ႉလူဝႆႉ တႃႇ 32 လၢၼ်ႉတူဝ် တီႈ 2 ၸႄႈတွၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ။ ယိူင်းဢၢၼ်းပိူဝ်ႈတႃႇလူတ်းယွမ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈယုင်းသေ ၽႄႈလၢမ်းမႃး၊ ယၢမ်းလဵဝ်တိုၵ်ႉတၢင်ႇယွၼ်းၶႂၢင်ႉဝႆႉတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမေႊရိၵၼ်ႊယူႇ ဝႃႈၼႆ။

ယုင်း ဢၼ်လဵင်ႉဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေဢဝ်ပွႆႇၵႂႃႇ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၾလေႃႊရီႊတႃႊ လႄႈ ၵႄႊလ်လီႊၾူဝ်ႊၼီႊယႃႊ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်။ ယူႇတီႈၶွမ်ႊပၼီႊ Alphabet ၶွင် Google တိုၵ်ႉတၢင်ႇယွၼ်းၶႂၢင်ႉဝႆႉတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။

ၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉ လႆႈတႄႇမႃးမိူဝ်ႈပီ 2016 သေ လႆႈတၢင်ႇယိုၼ်ႈဝႆႉတီႈ ၸုမ်းၾၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ (EPA)။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ယူႇတီႈ EPA ၵေႃႈ တိုၵ်ႉႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူတ်ႇထတ်းဝႆႉလႄႈ ပိုတ်ႇပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတၢင်းၼမ် ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၵၼ် တေႃႇထိုင် ႁူဝ်လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ ၼႆႉ။ ဢွင်ႈတီႈတေပွႆႇယုင်းၼၼ်ႉတႄႉ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉတႅတ်ႈတေႃး။

ၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူင်းၵၢၼ် ဢၼ်ဢဝ်မူင်ႈမႅင်း ပႅတ်ႊတီႊရီႊယိူဝ်ႊ Wolbachia ဢၼ်ပဵၼ်မႃးၸွမ်းသၽႃႇဝၼၼ်ႉ မႃးတိတ်းၸပ်းသႂ်ႇတီႈ ယုင်း (တူဝ်ပေႃႈ) ဢၼ်လဵင်ႉဝႆႉယဝ်ႉ ၶိုၼ်းဢဝ်ယုင်းၼၼ်ႉ ပွႆႇၶဝ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းသၽႃႇဝ။

သင်ဝႃႈ ယုင်း (တူဝ်ပေႃႈ) ၸိူဝ်းတိတ်းၸပ်းၸိူဝ်ႉမူင်ႈမႅင်း Wolbachia ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇႁူမ်ႈၵၼ်တင်း ယုင်း (တူဝ်မႄႈ) ဢၼ်မီးၼႂ်းပႃႇထိူၼ်ႇၼၼ်ႉၸိုင် ၶႆႇယုင်းတေဢမ်ႇၽႄႈၼမ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉယုင်းၵေႃႈ တေယွမ်းလူင်းမႃး။

ယုင်း ဢၼ်လႄႇၶူပ်းၵူၼ်းယူႇၼႆႉ ပဵၼ်ယုင်း (တူဝ်မႄႈ)။ ယွၼ်ႉၼၼ် သင်ဢဝ်ယုင်း (တူဝ်ပေႃႈ) ဢၼ်လဵင်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ ပွႆႇၵႂႃႇတင်းၼမ်ၼႆ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇၺႃးယုင်းၶူပ်းၼမ်ယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇတေလူတ်းယွမ်း ၼင်ႇႁိုဝ်ယုင်းသႅၼ်း Culex တေဢမ်ႇၽႄႈလၢမ်းၼမ်။ ယွၼ်ႉဝႃႈယုင်းသႅၼ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းပဵၼ် West Nile Virus လႄႈ St. Louis ၽႄႈလၢမ်း။

သင်ဝႃႈ လႆႈၶေႃႈပၼ်ၶႂၢင်ႉဢၼုယၢတ်ႈတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉ တေၸႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ပီသေ တႄႇပွႆႇယုင်းၵႂႃႇ။ ၼႂ်းပီႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ တေပွႆႇၵႂႃႇ တႃႇ 16 လၢၼ်ႉတူဝ်လႄႈ ပီထီႉသွင်သမ်ႉ 16 လၢၼ်ႉတူဝ်။

ယုင်းၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်သတ်း ဢၼ်တေႃႉတၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းမီးၽေး မႃးၸူးၵူၼ်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းပဵၼ် ၼၢဝ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ၊ West Nile ဝၢႆႊရၢတ်ႉ၊ Zika၊ Chikungunya လႄႈ တၢင်းပဵၼ် ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ယုင်းၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်သတ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးၵူၼ်းလူႉတၢႆၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း ၼိူဝ်လုမ်ႈၾႃႉ။

ၵွပ်ႈၼၼ် ယူႇတီႈ Google ၸင်ႇၸႂ်ႉလွၵ်းလၢႆးပၢႆးၸၢင်ႈ လွင်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်သေ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ယုင်း တေဢမ်ႇၽႄႈလၢမ်းၼမ်မႃး ဝႃႈၼႆ။