မိူဝ်ႈဝႃး ဝၼ်းတီႈ 05/06/2026 တူၵ်းမႅၼ်ႈဝၼ်းသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ World Environment Day  – တႃႇပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်းၼၼ်ႉ ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် ယူႇတီႈ ၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းမိူင်းထႆး၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်လွင်ႈသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ၸိူဝ်း ၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၼႄၵၢင်ၸႂ် သၢၼ် ၶတ်း ၶွမ်ႊပၼီႊ ၸဝ်ႈငိုၼ်းသႃး ၸိူဝ်းယႃႉသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူၼ်းမိူင်း လုမ်ႈၾႃႉ ယူႇၼႆႉသေ လႆႈႁဵတ်းလိၵ်ႈ တၢင်ႇထိုင်တီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး 15 ၶေႃႈ  ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈ မႄႈၼမ်ႉ  6 ၵေး ဢၼ်ထူပ်းၽေးၵွင်ႉငူၼ်ႉထၢတ်ႈၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊလ် ဝႆႉယူႇၼႆႉဝႃႈၼႆ ။  လွင်ႈၼႆႉ ယိင်းသဵဝ်ႈၶၢဝ် ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇတွင်ႈထၢမ် ပီႈၸၢႆးဢေႃး  ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်လွင်ႈႁၵ်ႉသႃ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ဢၼ်ႁူမ်ႈပႆတၢင်းတႃႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ်လုမ်ႈၾႃႉ ၶၢဝ်းတၢင်း 6 ဝၼ်းၼၼ်ႉဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ထၢမ် – တႄႇၸတ်းႁဵတ်းပွႆးပႆတၢင်းၼႄၵၢင်ၸႂ် Peace Walk ၼႆႉဝၼ်းလႂ်တေႃႇဝၼ်းလႂ်ၶႃႈ။  

တွပ်ႇ – တႄႇၸတ်းႁဵတ်းဝၼ်းတီႈ 31 လိူၼ်မေႊထိုင် ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 5/6/2026 ဝၼ်းသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလုမ်ႈၾႃႉ  ၼႆႉၶႃႈ ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 6 ဝၼ်းၼႆႉ တႄႇဢွၵ်ႇပႆတၢင်း 8 မူင်းၵူႈဝၼ်း ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈလႄႈဝၼ်းၼိုင်ႈတႄႉဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ယူႇတီႈႁဝ်းၶႃႈၼိုင်ႈဝၼ်းတီႈဢႄႇသုတ်းပႆတၢင်း တေမီး 14- 15 ဢီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊ ၊ 5 ထိုင် 6 ၸူဝ်ႊမူင်းတေႃႇဝၼ်းၶႃႈ ။

ထၢမ် – တႄႇလုၵ်ႉတီႈဝဵင်းလႂ် ပႆတၢင်းၼႄၵၢင်ၸႂ်  ။ ယဝ်ႉသမ်ႉၵႂႃႇသုတ်းတီႈဝဵင်းလႂ်ၶႃႈ ။

တွပ်ႇ – ပႆၶၢဝ်းတၢင်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ဢိူင်ႇတႃႈတွၼ်း ၸႄႈဝဵင်းမႄႈဢၢႆႊ ၵဵင်းမႂ်ႇ တေႃႇထိုင်     ဢမ်းၽိူဝ်းမိူင်း ဝဵင်းၵဵင်းႁၢႆးဢေႃႈ ။

ထၢမ်- ၼႂ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ပႆတၢင်းတႃႇသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼႆႉ မီးၸုမ်းလႂ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ၊ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမီးမွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ်ၼႆႉၶႃႈ  ။

တွပ်ႇ – ၵူၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈမၼ်းမီးၼမ်ၼႃႇ ၊ မူႇၸုမ်းၵေႃႈၼမ် ၊ လၵ်းလၵ်း တီႈဢၼ်ဢွၼ်ၼမ်း ပႆလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်သင်ၶၸဝ်ႈ  200 ပၢႆ ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ တေမီးၾၢႆႇၸုမ်းတူင်ႉၼိုင် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၊ ၸဝ်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ  ၊ ၾၢႆႇသိုဝ်ႇ ၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၊ ၵူၼ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉယွၼ်ႉ မႄႈၼမ်ႉပဵၼ်ၵွင်ႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ။  ဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼၼ်ႉ တေမီးႁူဝ်ၼပ်ႉမၼ်း မီးမွၵ်ႈ 1 ႁဵင် ၼႆႉ ။ ႁွတ်ႈထိုင်ဝဵင်းလႂ်ၵေႃႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ပႆၸွမ်းႁဝ်းၶႃႈႁေ ၊ ၵႂႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉၵႂႃႇလိုဝ်ႈႁေ ၸိူင်ႉၼႆ ။

ၵူၼ်းမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ မီးလၢႆၸႄႈတွၼ်ႈဢေႃႈ ၊ ပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းမႂ်ႇ ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ မႄႈႁွင်ႈ သွၼ် ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢၵ်ႇ ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈတၢင်းၽၢၵ်ႈဢိသၢၼ်- ဢၼ်ယူႇ တၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းထႆး ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် မႄႈၾႃႉလူင် ၵဵင်းမႂ်ႇ ၊ မႄႈၾႃႉလူင်ၵဵင်းႁၢႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ရၢတ်ႉၶျၽတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းယူႇၶႃႈ ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၊ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယၢင်း (ၶရိတ်ႉယၢၼ် ) ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း တင်းၼမ်ၶႃႈဢေႃႈ ။

ထၢမ် – ယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းပွႆးပႆတၢင်းၼႆႉပဵၼ်သင်ၶႃႈ ။

တွပ်ႇ – ယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်လႆႈပႆၼႆႉၵေႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄ မႄႈၼမ်ႉ 5 မႄႈ  ၊တေမီးမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ၊ မႄႈၼမ်ႉသၢႆ ၊ မႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈ ၊ မႄႈၼမ်ႉၶူင် ၊ မႄႈၼမ်ႉသႃလဝိၼ်ႊ (ဢမ်ႇၼၼ် ) ၼမ်ႉၶူင်း လႄႈ မႄႈၼမ်ႉ ၵရႃႇ ပူႊရီႊ ၸိူဝ်းၺႃး ၵွင်ႉ ယွၼ်ႉႁဵတ်းမိူင် တီႈဢၼ်မီးၵွင်ႉၽိတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၵ်းလၵ်းမၼ်းၵေႃႈ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈမိူင်းတႆးမႃးၼၼ်ႉၶႃႈ ။

ထၢမ် – ယွၼ်ႉသင်လႄႈ မႄႈၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၵွင်ႉၶႃႈ ။

တွပ်ႇ – မႄႈၼမ်ႉတၢင်း 5-6 သဵၼ်ႈၼႆႉ မီးၵွင်ႉၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊလ် ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶုတ်းႁႄႈ ၊ ၶုတ်းၶမ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်ၼႆႉမၼ်းပဵၼ်ပၼ်ႁႃမႃးႁိုင်ယဝ်ႉ ။ လၵ်းလၵ်းမၼ်းတႄႉၵေႃႈ ယူႇတီႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၾၢႆႇပၢႆးသၢႆႈ မိူင်းထႆး ၶဝ်ၵေႃႈၵူတ်ႇထတ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၸမ် 2 ပီၼႆႉ ။ ပၼ်ႁႃ ဢၼ်ၶုတ်းႁႄႈ ႁဵတ်းမိူင်ၶမ်း ၊ မိူင်ႁႄႈၼႆႉ မၼ်းၵေႃႈ မီးမႃးႁိုင်ယဝ်ႉ ၊ လၵ်းလၵ်းမၼ်းတႄႉၵေႃႈ တေပဵၼ်တီႈမိူင်းတႆး ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼၼ်ႉၶႃႈ ။

ထၢမ် –  ၵူၼ်းဢၼ်ယူႇတီႈႁိမ်းႁွမ်းသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉသင်လၢႆလၢႆ ၊ တုမ်ႉၸိူဝ်ႉႁိုဝ်ၽွင်ႈၶႃႈ ။

တွပ်ႇ – ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၸမ် 2 ပီၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈၸိုင်ႈမိူင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ ၊ မၼ်းပဵၼ် ပိုၼ်ႉတီႈၵုၼ်ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၼႆႉ ၊ ဢမ်ႇၵႃး မိူင်းထႆးၵူၺ်း တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး မိူင်းလၢဝ်း ၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်ႊ ၊ မိူင်းၵမ်ႊပူႊၶျႃႊ ၸိူဝ်းၼႆႉထႅင်ႈတင်းၼမ် ။

ၽွၼ်းယွၼ်ႈဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်လႆႈႁပ်ႉႁူႉၸွမ်းၼႆႉၵေႃႈတေပဵၼ်လွင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၊ ၾၢႆႇဢႅဝ်ႇယဵမ်ႈတွင်ႈတဵဝ်း ၊ ၾၢႆႇပၢႆးယူႇလီ ၊ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃးလွင်ႈယူႇသဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈ လႄႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပႃး ပၢႆးၸႂ်  ။

မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇတေႉတေႉၶႃႈဢေႃႈ ၊ ပေႃးမႃးတူၺ်း မိူၼ်ၼင်ႇၾၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵူၺ်း တီႈပိုၼ်ႉတီႈလဵဝ်ၵူၺ်း တီႈတႃႈတွၼ်း ၼႆႉၵူၺ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်တေၽုၵ်ႇ ထူဝ်ႇၶဵဝ် ၊ ထူဝ်ၼဝ်ႈ  ၊ ၽၵ်းမီႇ ၊ မၢၵ်ႇတီႇၶဵဝ် သူၼ်ၼႃးဢၢၼ်ႇႁူဝ်ပၢၵ်ႇႁူဝ်ႁဵင် ဢေႊၶိူဝ်ႊ   ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် တေၶၢႆဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း  ။  ယၢမ်းလဵဝ် ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးပၵ်း မီးပိူင်လႄႈၼႆ  ၶွမ်ႊပၼီႊၼွၵ်ႈမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းၵျပၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇႁတ်းသိုဝ်ႉယဝ်ႉ ၊ ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ၸဝ်ႈသူၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁႅင်းတႄႉတႄႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးငိုၼ်းၶဝ်ႈ ၼႂ်းတွၼ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ မၼ်းတေတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ႇႁႅင်းတေႉ ။

ထၢမ် – ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉယွၼ်ႉ မႄႈၼမ်ႉမီးၵွင်ႉ ႁႅင်းႁႅင်းၼႆႉ တေပဵၼ်တၢင်းပွတ်းလႂ်လၢႆလၢႆၶႃႈ ။

တွပ်ႇ – ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉႁႅင်းႁႅင်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ယူႇႁိမ်းၶွပ်ႇမႄႈၼမ်ႉ 6 ဢၼ်ၼၼ်ႉ ၊ ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉၵေႃႈ တေမီးလၢႆၸႄႈတွၼ်ႈ ၊ ပေႃးပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉသၢႆ ၊ မႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈၵေႃႈ တေပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်တၢင်း ဝဵင်းမႄႈသၢႆ ၊ ၵဵင်းသႅၼ် ယွၼ်ႉဝဵင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇပႃႈတႂ်ႈ မႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈ ၊ မႄႈၼမ်ႉသၢႆ ။ ပေႃးပဵၼ်တၢင်း မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ တေပဵၼ်တၢင်းၸႄႈတွၼ်ႈမႄႈဢၢႆး ယဝ်ႉလႆၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူးမႄႈၼမ်ႉၶူင်းၸိူင်ႉၼႆၶႃႈ ၊ မႄႈၼမ်ႉၶူင်း   သမ်ႉ ပဵၼ်တၢင်း မႄႈသရဵင်း ၊ သူပ်ႇမူၺ်း ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈမႄႈႁွင်ႈသွၼ် ။

ယဝ်ႉၵေႃႈ ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉၶူင်(ၼမ်ႉၶွင်)တႄႉ တေပႃးလၢႆၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းထႆး ဢမ်ႇဝႃႈ ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး ၊ ၵဵင်းသႅၼ် ၊ ၵဵင်းၶွင် လႆၵႂႃႇၸႄႈတွၼ်ႈဝၼ်းဢွၵ်ႇမိူင်းထႆး ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ လိူၺ်း ၊ မုတ်းတႃႁၢၼ် 4-5 ၸႄႈတွၼ်ႈ ပွတ်းတၢင်းၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၊ ပေႃးပဵၼ် မႄႈၼမ်ႉၵရႃႇ ပူႊရီႊၼႆႉ ပွတ်းတၢင်းၸၢၼ်းမိူင်းထႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ၸႄႈတွၼ်ႈရၼွင်း တုမ်ႉတိူဝ်ႉယွၼ်ႉမိူင်ဢၼ်ဢမ်ႇမီးမၢႆမီႈ  ပွတ်းတၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တုမ်ႉတိူဝ်ႉမိူၼ်ၵၼ် ။

ထၢမ် -ငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတၢင်းၼမ်ယဝ်ႉလႄႈ မီးလွင်ႈမႆႈၸႂ်မွၵ်ႈၵႃႈႁိုဝ်ၶႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ။

တွပ်ႇ – ငဝ်းလၢႆးတလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်းလၢႆးတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉၸိူဝ်းၵွင်ႉ ၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊလ်ၼႆႉ မၼ်းၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းလိၼ်  ၊ ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းၼမ်ႉလႄႈ တုမ်ႉယွၼ်ႉပႃး တူဝ်သတ်း  ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းၼမ်ႉ ၵုင်ႈ၊ ႁွႆ၊ ပူ၊ ပႃၸိူဝ်းၼႆႉ ၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၽၵ်း ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈၵိၼ် ဢၼ်ၽုၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ မၼ်းၵိၼ်ဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ  ၊ ယွၼ်ႉမၼ်းမီးၸိူဝ်ႉမႅင်းၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊလ် ၊ တီႈဢၼ် မီးတေမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတေႃႇပၢႆးယူႇလီၶွင်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် လႄႈ ငဝ်းလၢႆး မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်းလၢႆးတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁႅင်းယဝ်ႉ ၊ ယွၼ်ႉၼၼ် မၼ်းလူဝ်ႇမီးလွင်ႈ ၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃဝႆးဝႆး ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း ၼိုင်ႈပီၼႆႉ ပၼ်ႁႃၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၼႆႉ မၼ်းၵႄႈဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉ  ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ဢၼ်တေလႆႈၵႄႈၼႆႉၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီပဵၼ်ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းယဝ်ႉ ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်း ၊ တေဢမ်ႇလႆႈဝူၼ်ႉဝႃႈ ပၼ်ႁႃမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ပၼ်ႁႃ ပိုၼ်ႉတီႈ လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ ၊ ယွၼ်ႉမၼ်းပဵၼ်ပၼ်ႁႃ ယႂ်ႇ ၊ မၼ်းပဵၼ်ပၼ်ႁႃ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်း   ၊ ပေႃးတေပွႆႇဝႆႉၵႂႃႇၸိူင်ႉၼၼ်ၼႆ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသၢပ်ႇမႄႈၼမ်ႉ ၸိူင်ႉၼၼ် ၼႆႉ မၼ်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ႁႅင်းၼႃႇယဝ်ႉ ၊ ယွၼ်ႉတုမ်ႉတိူဝ်ႉလႄႈ ငိုၼ်းတွင်းတႃႇယူႇသဝ်းၵိၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ ၊ မၢင်တီႈ ၼႆႉ ယွၼ်ႉတုမ်ႉတိူဝ်ႉႁႅင်းလႄႈ  ငိုၼ်းၶဝ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇမီးလႄႈ  ၵူၼ်းၽႅၼ်ၶေႃးတၢႆၵေႃႈမီး ၊ မၼ်းပဵၼ်ပၼ်ႁႃယႂ်ႇတေႉတေႉၶႃႈဢေႃႈ ။

ထၢမ် – ၵူႈပီၶႃႈလူး ၸွင်ႇႁဵတ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၸိူင်ႉၼႆၶႃႈႁႃႉ။

တွပ်ႇ – ပၼ်ႁႃၼႆႉ မၼ်းၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးပႆႇထိုင်သွင်ပီ ၊ မိူဝ်ႈပီၵၢႆတႄႉ ဝၼ်းတီႈ 5 လိူၼ်ၵျႃၼ်ႊ ၼၼ်ႉႁဵတ်းပွၵ်ႈၼိုင်ႈ  ၊ ၵူၺ်းဢမ်ႇႁဵတ်းမိူၼ် ပီၼႆႉ။  ဢမ်ႇမီးလွင်ႈပႆလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸိူင်ႉၼႆ ၊ ပွၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉၵေႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မႃးၸူႉတုမ်ၵၼ်သေ တၢင်ႇလိၵ်ႈ ႁႂ်ႈမႃးၸွႆႈ ၵႄႈလိတ်ႈ ပၼ် ၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်း ။

ႁိုင်မႃးၶၢဝ်းတၢင်းၼိုင်ႈပီယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းသင်သေမဵဝ်းလႄႈ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပၼ်ႁႃမၼ်းၶႅၼ်းယႂ်ႇမႃးမိူၼ်ၼႆ လွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈၵေႃႈမၼ်းတိူဝ်းၼမ်မႃး ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ၵူၼ်းၵူႈတီႈၵူႈတၢင်းၵေႃႈမႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈ ဢွၵ်ႇသဵင်ၼႄၵၢင်ၸႂ် လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ပၼ်ႁႃၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈပၼ်ႁႃလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉယဝ်ႉ ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတေလပ်းႁူ လပ်းတႃႇ ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ် ဢမ်ႇသႂ်ႇၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉၼၼ်ႉၼႆဢေႃႈ ။

ထၢမ် – ဢၼ်ဢမ်ႇထၢမ်မႅၼ်ႈသေ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈမီးသင်ၽွင်ႈၶႃႈ

တွပ်ႇ – ၶႂ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ပၼ်ႁႃၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ   ၶုၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၸွမ်းပၵ်းပိူင် သေယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈမႃးၸိူင်ႉၼႆ ၊ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၶႂ်ႈၾၢၵ်ႇထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၶဝ်ႈမႃးထတ်းသၢင် ၶဝ်ႈၵႂႃႇတူၺ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ပဵၼ်ပၼ်ႁႃတေႉတေႉသေ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်တင်းတၢင်ႇမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇမိူင်းထႆး ၊ လွင်ႈမိူင်ၼႆႉ ဢၼ်ဢမ်ႇၸွမ်းပိူင် ဢမ်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းမၢႆမီႈၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၶႂ်ႈတုၵ်း ယွၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ႁႂ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တင်းၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ လွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ မိူင်ၼႆႉၼၵ်းၼၵ်းၼႃၼႃ ၼၼ်ႉၶႃႈ ။ ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉၶႃႈ ။

ထၢမ်- ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး 15 ၶေႃႈၼႆႉပဵၼ်သင်လၢႆလၢႆၶႃႈၼေႃ။

တွပ်ႇ-  ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး မီး 15 ၶေႃႈ ပဵၼ် –

1. ငူပ်ႉငီႉၵၼ်တင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၊ မိူင်းၶႄႇ လႄႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းၵဵဝ်ၶွင်ႈ ၵၢၼ်ၶုတ်းႁႄႈ လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၶူဝ်းႁႄႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
2. ၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈတေႃႉသူင်ႇၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇႁႄႈ ဢႅၼ်ႊတီႊမွၼ်ႊ၊ ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းမၢၼ်ႈ ၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၶဝ်ႈမိူင်းထႆး (မႄႈသၢႆ၊ မႄႈသွတ်ႇ၊ မႄႈသရဵင်ႊ၊ မႄႈႁွင်ႈသွၼ် ၊ သင်ႊၶရပူႊရီႊ၊ ပရၵျူပ်ႊၶီႊရီႊၶၼ်ႊ) ယဝ်ႉ သိုပ်ႇၵႂႃႇတၢင်းမိူင်းၶႄႇ။
3. တမ်းဝၢင်းလွၵ်းပိူင် (Traceability System) ၵူတ်ႇထတ်းပႂ်ႉတူၺ်း  ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လုၵ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ တေႃႉသူင်ႇၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း လႄႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉလူႉလႅဝ်။
4. ၽႅၼ်ၵၢၼ် 5 ပီ  ႁႂ်ႈပႂ်ႉတူၺ်း လွင်ႈႁႄႈၼၵ်း ဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် ၼႂ်းသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ (မႄႈၼမ်ႉ လႄႈ ၼမ်ႉလိၼ်) ။
5. ၵေႃႇတင်ႈ သုၼ်ၵၢင် ပႂ်ႉတူၺ်းႁႄႈၼၵ်း ၸၼ်ႉၸွမ်မႄႈၾႃႉလူင် လႄႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးၸၢင်ႈ ရၢတ်ႉၶျမင်ႊၵလႃႊ လၢၼ်ႉၼႃး ၵဵင်းႁၢႆး ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး ။ ႁႂ်ႈတိုၵ်းသူၼ်းပၼ်တၢင်းႁူႉၵူၼ်းမိူင်း ယႃႇၸႂ်ႉ ယႃႇၵိၼ် ၼမ်ႉမီးၵွင်ႉငူၼ်ႉၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႉမူတ်းသႂ် ။
6. ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆ လႄႈၼမ်ႉ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး ႁႂ်ႈလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းငိုၼ်း  2.1 ပီႊလီႊယႅၼ်ႊ ဝၢတ်ႇ  (2100 လၢၼ်ႉဝၢတ်ႇ)  တႃႇတေႁဵတ်း ႁွင်ႈၼမ်ႉမိူင်ၼမ်ႉမႂ်ႇ – ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉသႅၼ်ႈသႂ်ၼမ်ႉလီ တႅၼ်းတၢင် ၼမ်ႉၵူၵ်း တႃႇပၼ်ၵူၼ်းမိူင်း တႃႇလင်ႁိူၼ်း 40,000 လင် ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းႁၢႆးလႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း။
7. ၼွၵ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉႁႂ်ႈလႆႈၶုတ်းပၼ်ၼမ်ႉမေႃႇ တႃႇၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဝဵင်းမႄႈၸၼ်း၊ မႄႈသၢႆ၊ ၵဵင်းသႅၼ်၊ ၵဵင်းၶွင် ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းႁၢႆး တႃႇ 30000 လင်ၶႃးႁိူၼ်း။
8. ၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်း ႁႂ်ႈလႆႈမီးၼမ်ႉဢၼ်သႅၼ်ႈသႂ်တႃႇပၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး တႃႇ    130,000 ဢေႊၶိူဝ်ႊၸႂ်ႉ။   တႃႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ ၽၵ်းၵၢတ်ႇ ၊မၢၵ်ႇမႆႉ၊ ၽၵ်းၶဵဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ – တႃႇၶၢႆၼႂ်းမိူင်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တႃႇသူင်ႇဢွၵ်ႇၶၢႆၼွၵ်ႈမိူင်းပႃး ။
9. ႁႂ်ႈၸွႆႈႁႃၼမ်ႉပၼ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼမ်ႉၵူၵ်း  တႃႇလၢင်ႉပႅတ်ႈထၢတ်ႈၶႅမ်ႊမီႊၶိူဝ်ႊလ်ဢၼ်တူၵ်းၶၢင်ႉဝႆႉၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းသူၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ၼမ်ႉၶူင်း ဢၼ်လႆၶဝ်ႈ ၼႂ်းၸႄႈတွၼ်ႈ ၵဵင်းႁၢႆး ။ ပၼ်ၼမ်ႉမႂ်ႇ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ တႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းႁိူၼ်းယေး။
10. ဢွၵ်ႇၶေႃႈၸီႉသင်ႇ တႃႇသၢႆႈတႅၼ်းလႄႈ လွင်ႈၵႄႈလိတ်ႈ လွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉ ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ လႄႈ ဢၼ်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈ တႃႇပႃ လႄႈ တူဝ်သတ်း ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း ။
11. ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶိုင်ပၼ်ငိုၼ်းသၢႆႈတႅၼ်း ၸဝ်ႈၶွင်ႁူင်းၵၢၼ် ၸဝ်ႈၵၢၼ်ႁၢၼ်ႉၶၢႆတၢင်းၵိၼ်လႄႈၶူဝ်းၶွင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁိမ်းႁွမ်း  မႄႈၼမ်ႉၵူၵ်း။
12. ႁႂ်ႈသၢႆႈတႅၼ်းပၼ်ၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ၸိူဝ်းလႆႈၶၢႆႉတီႈၽုၵ်ႈသွမ်ႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈထၢတ်ႈႁႄႈၼၵ်းလႆႈၸိုမ်းၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ်။ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈတူၺ်းလူပၼ်ၶိုၼ်းတႃႇလုမ်းလႃးၼႃႈလိၼ်ဢၼ်မီးၵွင်ႉငူၼ်ႉၼၼ်ႉ ထိုင်တီႈၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႆႈၶိုၼ်း။
13. ႁႂ်ႈၶိုၼ်းမႄးလိၼ် လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း တူၼ်ႈမႆႉ လႄႈ ပၢႆးၸၢင်ႊ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ။ 
14. ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ လွၵ်းလၢႆး Big Data တႃႇၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်း ၵူႈႁွင်ႈၵၢၼ် တႃႇပႂ်ႉတူၺ်း ငဝ်းလၢႆး လွင်ႈမႄႈၼမ်ႉ လတ်းလႅၼ်လိၼ် ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်။
15. ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၶွမ်ႊမတီႊႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ (လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းမိူင်း၊ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ) တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ မႄႈၼမ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် လတ်းလႅၼ်လိၼ် ။ ၸွမ်ၽွင်းလူင် ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ မီးဢႃႇၼႃႇ လႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇတႅပ်းတတ်း [ၼႃႈၵၢၼ် လႄႈ ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၶွမ်ႊမတီႊ] ၽွင်းလူင် ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၶွမ်ႊမတီႊသေ မီးဢႃႇၼႃႇတႃႇႁဵတ်း ပေႃႇလသီႇ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ လႄႈ ၸႅၵ်ႇပၼ်ငိုၼ်း တႃႇၵႄႈလိတ်ႈ ပိူင်ၵၢၼ် လွင်ႈၼမ်ႉ ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် ဢၼ်လတ်းလႅၼ်လိၼ် ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉ တင်းမူတ်း ။

ယိၼ်းၸူမ်း တီႈဢၼ်ပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းတွပ်ႇပၼ်ၶႃႈ ။