ဝူင်ႈၵၢင် 2 ၸိုင်ႈမိူင်းထႆး – မိူင်းတႆး(မၢၼ်ႈ) ၼမ်ႉမႄႈသၢႆ ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉဢၼ် တတ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်လိၼ် ၼႂ်းၵႄႈ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၾင်ႇ(မိူင်းတႆး) လႄႈ ဝဵင်းမႄႈသၢႆ ၾင်ႇ(မိူင်းထႆး)။ ပဵၵ်ႉသမ်ႉထႆး-တႆး ပဵၼ်ၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈၸမ်ၸႂ် ၵၼ်မႃး တင်ႈတႄႇမိူဝ်ႈလႂ် ပၢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးသမ်ႉထုၵ်ႇဝႅင်ႇပဵၼ် သၼ်ၸၢတ်ႈ (ၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်း) မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵႂႃႇ ဝၢႆးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈလႆႈၵွၼ်းၶေႃ။
ၶူဝ်ၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၼမ်ႉမႄႈသၢႆ သၢင်ႈၶိုၼ်ႈမိူဝ်ႈပီ 1937 သေထုၵ်ႇမၢၵ်ႇၵွင်ႈလူင်တူၵ်းသႂ်ႇမိူဝ်ႈၽွင်းသိုၵ်းလူၵ်ႈပွၵ်ႈၵမ်း 2
ၼမ်ႉသၢႆပဵၼ်မဵတ်ႇမၢႆသဵၼ်ႈၶိတ်ႇၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ် ဢၼ်မၢႆထိုင်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်း ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသွင်ၾင်ႇၶၢင်ႈမႄႈၼမ်ႉ ပဵၼ်ပီႈဢွၵ်ႇၼွင်ႉပဵၼ် ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်ၵေႃႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈဢဝ်မႄႈၼမ်ႉမႃးၶႅၼ်ႈလႅၼ်ၸိုင် ယဵၼ်းပဵၼ်သၼ်ၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ပႅတ်ႈ။
ၼမ်ႉသၢႆလုၵ်ႉတီႈၼိူဝ်လွႆၾၢႆႇတူၵ်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း လႆလူင်းမႃးတၢင်းၸၢၼ်းလႄႈ လႆႁွပ်ႈဝဵင်းၵႂႃႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ၵႂႃႇတၢင်းဢွၵ်ႇ ၵႂႃႇၶဝ်ႈၼမ်ႉမႄႈၶွင်။
လႆလူင်းၽႃႇၵႄႈႁူၺ်ႈႁၢဝ်းလွႆ မီးတၢင်းယၢဝ်းမွၵ်ႈ 30 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတႃႊ။ မႃးပဵၼ်လႅၼ်ၶႅၼ်ႈၵႄႈၵၢင်သွင်ၸိုင်ႈမိူင်း မွၵ်ႈ 15 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတႃႊသေ ၶဝ်ႈၽႃႇႁူမ်ႈၵၼ်ၸွမ်းၼမ်ႉႁူၵ်ႈ တီႈဢိူင်ႇၵေႃႇၸၢင်ႉ ။ သိုပ်ႇလႆလူင်းၶဝ်ႈသူႇ ၼမ်ႉမႄႈၶွင် တီႈၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းသႅၼ် လႄႈပဵၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီတေႃႇၸဝ်ႈသူၼ်ၸဝ်ႈၼႃး လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းပိုင်ႈဢိင်ၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ။
ၼမ်ႉသၢႆၼႆႉလိူဝ်သေပဵၼ်မဵတ်ႇမၢႆ လႅၼ်လိၼ်ႁွႆးတတ်းၶႅၼ်ႈ ဝူင်ႈၵၢင် သွင်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ယဝ်ႉ ယင်းတတ်းပႃး ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇတႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်းၶုၼ်ၽွင်းမိူင်းၵေႃႉမိူင်းမိူင်းထႅင်ႈ။
ၵူႈပွၵ်ႈမိူဝ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ် ၽွင်းၶၢဝ်းႁႅင်ႈ ၶၢဝ်းႁွင် မၢင်တီႈၼမ်ႉသၢႆတိုၼ်ႈ ပဵင်းၶႅင်ႈပဵင်းၶဝ်ႇ ။ ပီႈၼွင်ႉဢၼ်ယူႇသွင်ၾင်ႇၶၢင်ႈၼမ်ႉသၢႆ မီးၶဝ်ႈလီၽၵ်းဝၢၼ် မီးတၢင်းၵိၼ်လီတၢင်းၵိၼ်ဝၢၼ်ၵေႃႈၵွၼ်ႉတၵ်းသႂ်ႇ မေႃႈသႂ်ႇဝၢၼ်ႇ ယွင်ႈပႆၶၢမ်ႈၼမ်ႉသၢႆၵႂႃႇမႃးသူင်ႇယိုၼ်ႈမႅင်ႇပၼ်ၵၼ်၊ ၵႂႃႇၵိၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမူႇၸွမ်းၵၼ် ပဵၼ်ႁိတ်ႈပဵၼ်ၾိင်ႈဢၼ်လီ ငၢမ်း ဢမ်ႇမီးလၢၼ်ႇ/ၵဵတ်ႉ တပ်ႉၶႅၼ်ႈႁႄႉႁၢမ်ႈၵၼ်။
ၶူဝ်လဵၵ်းၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ်ၼမ်ႉမႄႈသၢႆ သၢင်ႈပီ 1937 ထုၵ်ႇမၢၵ်ႇရႊၿိူတ်ႇတူၵ်းသႂ်ႇၽွင်းသိုၵ်းလူၵ်ႈပွၵ်ႈၵမ်း 2 သေလူႉၵွႆ
တႃႈႁိူဝ်းတႃႈပႄး ၶၢမ်ႈလႅၼ်လိၼ် ဝဵင်းမႄႈသၢႆ (မိူင်းထႆး) ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း(မိူင်းတႆး) ပီ 1947
ၼမ်ႉသၢႆဢၼ်လႆလူင်းမႃးပဵၼ်လႅၼ်ၶႅၼ်ႈသွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉဢၼ်လႆမႃးၸွမ်း ၵႄႈႁူၺ်ႈ ဝွင်ႇၵၢင်လွႆ လႄႈပေႃးၾူၼ် တူၵ်းႁႃႇယႂ်ႇလၢႆဝၼ်းလၢႆၶိုၼ်း ၼမ်ႉလၢႆတီႈလၢႆတၢင်းလႆမႃးၶွၼ်ႈၶဝ်ႈၼမ်ႉသၢႆ ၵိုင်ႉၵင်ႉၵိုၼ်း မၢၵ်ႈ ၼမ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၼွင်းလူၼ်ႉၾင်ႇ ၶဝ်ႈလုပ်ႇထူမ်ႈ ဝဵင်းမႄႈသၢႆ ၸိုင်ႈထႆးလႄႈ ဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ၾင်ႇတၢင်း မိူင်းတႆး(မၢၼ်ႈ) ယူႇၵူႈပီ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ၵၢၼ်လႆတၢင်းၼမ်ႉၶွင် ၼမ်ႉမႄႈသၢႆၵေႃႈ လေႃႇတွင်ႈၸေႃႉၾင်ႇ ယၢတ်ႇၵူၼ်ႇလူင်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉလႆပိၼ်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်း ၵိူတ်ႇပဵၼ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ငွၵ်ႈမုၼ်းမႂ်ႇမၢင်တီႈလႄႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်ႁူတ်းၵႂႃႇမၢင်တီႈ ႁူမ်ႈတင်းတီႈၼမ်ႉသၢႆလႄႈၼမ်ႉႁူၵ်ႈမႃးၽႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ပၼ်ႁႃလႅၼ်လိၼ်ၼႂ်းၵႄႈ ထႆးတင်းမၢၼ်ႈ။
ၶူဝ်ဢုတ်ႇၶွၼ်ႊၵရိတ်ႇဝူင်ႈၵၢင်ၶၢမ်ႈမႄႈၼမ်ႉသၢႆ
2 ၾင်ႇၶၢင်ႈ ဝဵင်းမႄႈသၢႆ(မိူင်းထႆး) လႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း “တႆး” (ႁူမ်ႈတုမ်မ်ူင်းမၢၼ်ႈ)
ဢိင်ၼိူဝ်ၽေးသၽႃႇဝသေ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်မႃး သဵၼ်ႈတၢင်းၼမ်ႉမႄႈသၢႆလႆလတ်းလႅၼ်လိၼ်ၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈ ၊ ပၼ်ႁႃလႅၼ်လိၼ်ၵေႃႈမီးမႃးဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆး၊ ထိုင်မႃးပီ 1940 တင်းသွင်ၸိုင်ႈမိူင်း မီးၶေႃႈလႆႈၸႂ် တူၵ်းလူင်း ႁူမ်ႈၵၼ်ၵႄႈလိတ်ႈပၺ်ႁႃယူႇ။ ထိုင်မႃးပီ 1987 – 1988 ႁူမ်ႈၵၼ် ၵူတ်ႇထတ်းတၢင်းႁွႆးတီႈၼမ်ႉလိုၵ်ႉ ပိူဝ်ႈတတ်းမၵ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်လိၼ်ႁႂ်ႈၸႅင်ႈလႅင်း ။
မႄႈၼမ်ႉသၢႆၼႆႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈပဵၼ်မိူၼ်သဵၼ်ႈလိူတ်ႈ လမ်ႇလွင်ႈလူင်တွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇသၢင်ႈ ၵိၼ်သဝ်းၸွမ်းသွင်ၾင်ႇၶၢင်ႈၼမ်ႉၵူၺ်း၊ ယင်းပဵၼ်မဵတ်ႇမၢႆ တီႈၵိူဝ်းလီၵၼ် ဝူင်ႈၵၢင်ၸိုင်ႈမိူင်း လႄႈၵၢၼ်တႃႉတၢႆးပၢႆးၼႂ်း ၵၢၼ်ၸတ်းၶူဝ်းၶွင်သၽႃႇဝႁူမ်ႈၵၼ်ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ၊ ၵၢၼ်မႅတ်ႇပႅင်းပႂ်ႉ ပႃးလႄႈၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်မႄႈၼမ်ႉသၢႆ ႁႂ်ႈယိုၼ်းယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ၼၼ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တင်းသွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတၵ်းလႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်။
ဝၢႆးသေ ၾႃႉၾူၼ် လိၼ်ၼမ်ႉလူမ်းၾႆးလႅၵ်ႈလၢႆႈ ႁူမ်ႈတင်းၼမ်ႉႁူၺ်ႈၼမ်ႉလွႆလႆၶဝ်ႈႁူမ်ႈမႄႈၼမ်ႉသၢႆ လေႃႇလူင်း မႃးလုပ်ႇထူမ်ႈ 2 ၾင်ႇၶၢင်ႈ တင်းဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်းလႄႈဝဵင်းမႄႈသၢႆၵူႈပီၼၼ်ႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၽူႈယူႇ ၾင်ႇၼမ်ႉၶဝ် ၵေႃႇ ဢုတ်ႇၵေႃႇတႅၼ်ႈမႄႇၶႂၢၵ်ႈပိုၼ်ႉတီႈလိၼ်တီႈႁိူၼ်း ၶၢမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉတိၵ်းတိၵ်း ၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၸင်ႇဝႃႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတၢင်းၼမ်ႉလႆ ၵႅပ်ႈ လူင်းလႄႈ မိူဝ်ႈၾႃႉယႂ်ႇၾူၼ်လူင်ၼမ်ႉၼွင်းမႃးၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉလူၼ်ႉၾင်ႇယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်း ၽူႈယူႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈႁိမ်းႁွမ်းမႄႈၼမ်ႉသၢႆ ဢိၵ်ႇတင်းဝဵင်းမႄႈသၢႆလႄႈဝဵင်းတႃႈၶီလဵၵ်း သွင်ၾင်ႇၶၢင်ႈၼမ်ႉသၢႆထူပ်းၽေးၼမ်ႉလုပ်ႇၼမ်ႉထူၼ်ႈယူႇၶိူဝ်းယႂ်း ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆး။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ