ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း 2021 မႃး ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၵူၼ်းၵိၼ်ၼမ်ႉၵထွမ်ႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉလိူင်ႇၼမ်မႃးႁႅင်း မီးပႃးၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်း ဢႃႇယုပႆႇတဵမ် 18 ။

ၼမ်ႉၵထွမ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်သႅၼ်းယႃႈမဝ်းၵမ် မဵဝ်းၼိုင်ႈသေ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်သႂ်ႇလေႃး ၼမ်ႉဝၢၼ် ၼမ်ႉသူႇရႃႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ပီႇယႃႇ လႄႈ လဝ်ႈၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းသေ ၵိၼ်ၵေႃႈမီး။

ယၢမ်းလဵဝ် ၼၢင်းယိင်းသႅၼ်းသိၵ်ႉႁိၵ်ႉ ၸိူဝ်းဢႃႇယု ပႆႇတဵမ် 18 ပီၵေႃႈ ၵိၼ်ၼမ်ႉၵထွမ်ႉ ဢၼ်ႁဝ်ႁဵတ်း ၼမ်ႉဝၢၼ်ၵေႃႈ မီးမႃးၼမ် ။

ၼုမ်ႇၸၢႆး ၵေႃႉယၢမ်ႈသိုဝ်ႉၼမ်ႉၵထွမ်ႉၵိၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ “ၶႃႈတႄႉ ၵႆႉၵႂႃႇမႃး ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်း ၼမ်လႄႈ ၵႆႉလႆႈႁၼ် ၸွမ်းႁၢၼ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၼႆႉ တမ်းၶၢႆပႃးၼမ်ႉၵထွမ်ႉၼႆႉၸွမ်း။ ၶႃႈၵေႃႈ ယၢမ်ႈသိုဝ်ႉၵိၼ်ယူႇ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ၸွမ်းႁၢၼ်ႉတၢင်းၶၢႆ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇပေႃးႁတ်းတမ်း ၶၢႆၼမ်။ ၵႆၵႆၵႂႃႇမီး ၼိုင်ႈတီႈ သွင်တီႈ ၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်းႁႄ လႆႈၵႂႃႇထၢမ်ႁႃဢဝ်ၵွၼ်ႇ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ႉၸင်ႇၵွႆႈဢဝ်ဢွၵ်ႇမႃးပၼ်။ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ႉၶဝ် ဢဝ်တဝ်ႈၼမ်ႉၵထွမ်ႉ မႃးဝၢင်းၶၢႆ တေႃႇၼႃႈတေႃႇတႃ ၸိူင်ႉၼႆၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၵူၼ်းၵိၼ်မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇလၵ်ႉလွမ်သိုဝ်ႉၵိၼ်သင်” ၼႆယဝ်ႉ။

ပေႃးပဵၼ်တၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းသမ်ႉ ၸွမ်းမိူင်းသူႈ၊ ဝၢၼ်ႈႁႆး၊ ၼမ်ႉၸၢင်၊ ပၢင်လူင်၊ လၢႆးၶႃႈ ၊ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇသမ်ႉ တၢင်းဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း၊ မိူင်းယႆ လႄႈ လႃႈသဵဝ်ႈ ၸိူဝ်း ၼႆႉ မီးၵူၼ်းၶၢႆ ၵူၼ်းၵိၼ် ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႆ – ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၸဝ်ႈႁၢၼ်ႉၶၢႆ ၼမ်ႉၵထွမ်ႉ တီႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ လၢတ်ႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ “မိူဝ်ႈလဵဝ် တီႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇ လဵၵ်ႉလဵၵ်ႉလွၵ်ႉလွၵ်ႉ ၸိူဝ်းဢႃႇယု 18 လူင်းတႂ်ႈၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးသိုဝ်ႉၵိၼ်ၼမ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇယူႇဢေႃႈ။ တီႈႁဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢဝ်ၼမ်ႉၵထွမ်ႉ သႂ်ႇလေႃး ၼမ်ႉဝၢၼ်ႁႄ ၶၢႆဝႆႉဢေႃႈ။ မၼ်းတေမီး ၼမ်ႉလႅမ်ႉမၢၵ်ႇမႆႉလၢႆသႅၼ်းလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၼၢင်းယိင်းၼႆႉ မၼ်းၵိၼ်ငၢႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇၶဝ် မႃးသိုဝ်ႉၵိၼ်ၼမ်” ဝႃႈၼႆ။

လႆႈႁူႉဝႃႈ ၵႃႈၶၼ် ၼမ်ႉၵထွမ်ႉၼႆႉ ၼိုင်ႈတဝ်ႈ တူၵ်းယူႇ 2 မိုၼ်ႇထိုင် 3 မိုၼ်ႇပျႃး လႆႈသင်ႇသိုဝ်ႉ ဝႂ်ၵထွမ်ႉ တၢင်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းထႆး-မိူင်းတႆး ၸႄႈဝဵင်းတႃႈၶီႈလဵၵ်း ထူင်ယႂ်ႇထူင် လူင်သေ တေႃႉဢဝ်ၵႂႃႇတၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ပေႃးထိုင်တီႈမၼ်းယဝ်ႉ ၸဝ်ႈႁၢၼ်ႉၶဝ် ၸင်ႇၶိုဝ်ႇဝႂ်ၵထွမ်ႉသေ သႂ်ႇၼႂ်းတဝ်ႈယဝ်ႉ ဝၢင်းၶၢႆ ဝႃႈၼႆ။

ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လႄႈ သိုဝ်ႉၵိၼ် ၼမ်ႉၵထွမ်ႉၼႆႉ ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း မိူင်းတႆး ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵေႃႉလႂ် ႁေႉႁၢမ်ႈ တီႉၺွပ်းလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၸွတ်ႇၽႄႈၵႂႃႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ – ၵူၼ်းမိူင်းတႆးလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

မိူဝ်ႈပီ 2023 ၼၼ်ႉ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ ရႃႇၸဝၢတ်ႈ UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈတူၼ်ႈ ၵထွမ်ႉၼႆႉ လုမ်ႈၾႃႉ မၵ်းမၢႆပဵၼ်တူၼ်ႈပႃးၼႂ်းသႅၼ်းယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၽိတ်းမၢႆမီႈ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၼႂ်းပီ 2020 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ထွၼ်သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ တူၼ်ႈၵထွမ်ႉ ဢွၵ်ႇၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ သႅၼ်းယႃႈမဝ်းၵမ်သေ ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၽုၵ်ႇလႆႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်။

မိူဝ်ႈပီ 2005 မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယၢမ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႃႈ တူၼ်ႈၵထွမ်ႉ ယူႇၼႂ်းသႅၼ်း ၸိူဝ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆသေတႃႉ ၾၢႆႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပလိၵ်ႈ လႄႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼႂ်းႁွင်ႈၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉလူင်းၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉမႃးတေႉတေႉ။

ထိုင်မႃး ပီ 2023 ၸုမ်း UNODC (United Nations Office on Drugs and Crime) ၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ထွၼ်ၸိုဝ်ႈတူၼ်ႈၵထွမ်ႉ ဢွၵ်ႇၼႂ်းသႅၼ်းယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ ၸင်ႇမီးၵူၼ်းၸႂ်ႉမႃးၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် ။

ဝႂ်ၵထွမ်ႉၼႆႉ သင်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမႅၼ်ႈတီႈမၼ်းၸိုင် ပဵၼ်ယႃႈယႃလီ တႃႇတူဝ်ၶိင်း လူတ်းပၼ်ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ် လႄႈ ၸၢင်ႈယူတ်းယႃလႆႈတၢင်းပဵၼ်တွင်ႉႁေႈတွင်ႉၵႂႃႇ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵိၼ်ဝၢၼ်ၼွၼ်းလပ်းလီၼႆ မေႃယႃၾၢႆႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လွင်ႈဝႂ်ၵထွမ်ႉ ထတ်းသၢင်ႈလၢတ်ႈဝႆႉတီႈသိုဝ်ႇထႆး ၼင်ႇၼႆ။

သင်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼမ်ႉၵထွမ်ႉႁိုဝ် ဝႂ်ၵထွမ်ႉၼမ်လူၼ်ႉႁႅင်း ဢမ်ၼၼ် ႁုင်လေႃးပႃးယႃႈမဝ်းၵမ် တၢင်ႇသႅၼ်း သေ ၵိၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိုင် ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၽေးတေႃႇ ပၢႆးယူႇလီတူဝ်ၶိင်းလႄႈ ၽူႈၶုၼ်ႉၶႂႃႉလွင်ႈဝႂ်ၵထွမ်ႉၼႆႉ ပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ မႄႈမၢၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းမီးတၢင်းပဵၼ်တပ်း တႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၵိၼ် ၼႆယဝ်ႉ။