သိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႉၵူၼ်းတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်းယဵတ်ႈၶွၵ်ႈ တင်ႈတႄႇယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းမႃးတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် မီးမႃးထိုင် 3 မိုၼ်ႇပၢႆ။ ၼႂ်းၵႄႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတၢင်းၼွၵ်ႈတၢင်းၼႂ်းပေႃးတေႁၼ်လီယွမ်းႁပ်ႉၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈသေဢၼ်ဢၼ် ပူတ်းပွႆႇပၼ်ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈမႃးလၢႆၵမ်း ။

မိူဝ်ႈပီမႂ်ႇဝၼ်းၼိုင်ႈသၢင်းၵျၢၼ်ႇၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပွႆႇပၼ်ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ 4 ႁဵင်ပၢႆ- ပႃးမႃး ၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ ဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉ။  တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇတႄႉ ဢမ်ႇပႃး ။ ထိုင်မႃး လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း 2026 ၼႆႉ သမ်ႉမီးၶၵ်ႉတွၼ်ႈပွႆႇၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈထႅင်ႈ  ႁဵင်ပၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇ ပႆႇပႃးတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇထႅင်ႈလႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၢင်းလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယုမ်ႇယမ်မၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်မၼ်းၼၢင်းဢွၼ်ၵၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတုၵ်းယွၼ်းလၢတ်ႈ ႁႂ်ႈၸဵဝ်းပူတ်းပွႆႇပၼ်မၼ်းၼၢင်း ။

ၸွမ်းၼင်ႇၸုမ်းပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း AAPP ၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉတႄႉ ၶၢဝ်းတၢင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းမႃးၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၺႃးတီႉၺွပ်း မီးထိုင် 22000 ၵေႃႉ ၼႂ်းၼၼ်ႉ မွၵ်ႈ  မိုၼ်ႇပၢႆၼႆႉ ယင်းတိုၵ်ႉၺႃးတူတ်ႈတၢမ်ႇၶွၵ်ႈဝႆႉယူႇၼႆ – ယၢမ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉမိူဝ်ႈ လိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊ 2026 ၼႆႉ။

ဝၢႆးသေ ထၢၼ်ႈၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ တူၵ်ႇထိုင်ဝႃႈ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ယၢမ်ႈပဵၼ်ဢူၺ်းလီတႃႇမိူင်းၶႄႇၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆ ဢမ်ႇႁိုင်သင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလွင်ႈ ၶၢႆႉတူဝ်တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ  ၶင်ဝႆႉတၢင်ႇတီႈ။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉ လုၵ်ႈၸၢႆးတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ  ၶိမ်ႊ ဢႄႊရိတ်ႉသ်  တႄႉဝႃႈ – “ သင်ၶၢႆႉၵႂႃႇၶင်ဝႆႉတီႈႁိူၼ်းတႄႉၼႆ ၵိုင်ႇလီပၼ်တၢင်းၵပ်းသိုပ်ႇၸူးတူဝ်ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးယူႇ ။ ၼႆႉပဵၼ် ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ ။ ဢမ်ႇၼၼ် ပၼ်ႁူပ်ႉထူပ်း ၸုမ်းတူင်ႇၵူၼ်းလွတ်ႈလႅဝ်းသေၸုမ်းၸုမ်း။ သပ်းၸႅင်ႈၼႄပိူင်ပဵၼ်ပၢႆးယူႇလီမၼ်းၼၢင်းတႅတ်ႈတေႃး ။ ပေႃးဢမ်ႇလူင်ႉလႅင်းထိုင်ၵႃႈၼၼ်ႉတႄႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶင်တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၶၢႆႉၵႂႃႇၶင်ထႅင်ႈတီႈၼိုင်ႈမွၵ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း ။ ဢမ်ႇမီးသင်လီမႃး ” –  ဝႃႈၼႆ။

ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇပိူင် မတ်ႉတႃ 541 မတ်ႉတႃၽႄ 1 ၼၼ်ႉသေ တေသိုပ်ႇဢဝ်တူဝ်ဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ၵႂႃႇၶင်ဝႆႉတီႈႁိူၼ်းဝႃႈၼႆသေတႃႉ ႁိူၼ်းလင်လႂ် တီႈလႂ်ၼႆ ဢမ်ႇႁၼ်ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတႅတ်ႈတေႃး။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုၵ်ႉ တတ်းၶၢတ်ႇလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇဝႆႉယူႇလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၼၢင်းတႄႉ သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸိူင်ႉၼႆၵူၺ်းတႄႉ ပႆႇၸႂ်ႈလွင်ႈလူတ်းယွၼ်ႇတၢင်းၽိတ်းသင် ၼႆယူႇ။

ဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ လူတ်းယွၼ်ႇပၼ်တၢင်းၽိတ်းဝႃႈၼႆသေတႃႉ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ  တိုၵ်ႉမီးတူတ်ႈတၢမ်ႇၶွၵ်ႈဝႆႉထႅင်ႈ ၸမ်ၸမ် 20 ပီ ။ ၸွမ်းၼင်ႇၼႂ်းၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ ၸွမ်းၼင်တူတ်ႈတၢမ်ႇတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ဢၼ်တဵမ်မၼ်းတႄႉ တၢမ်ႇၶွၵ်ႈမီးဝႆႉ 22 ပီပၢႆ  6 လိူၼ် ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် လူတ်းပၼ်တႃႇ 3ပီလႄႈ ၵိုတ်း 18 ပီပၢႆ 9 လိူၼ်ၼႆယူႇ ။

တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်တၢၼ်းသူၺ်ႇၵေႃႈ ယၢမ်ႈၺႃးၶင်တူဝ်တီႈႁိူၼ်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 15 ပီၸမ်ၸမ် ။ ၽွင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ယွၼ်းထူပ်းတူဝ်ယၢပ်ႇယဵၼ်း။

ၼႂ်းၵႄႈ 2006 ထိုင် 2009 ၼၼ်ႉတႄႉ တူဝ်တႅၼ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢီႊပရႃႊႁႅမ်ႊ ၵမ်ႊပႃႊရီႊ ယၢမ်ႈထူပ်းတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇယူႇ 7 ပွၵ်ႈလႄႈ လႆႈဝႃႈ မီးသုၼ်ႇလႆႈထူပ်းၼမ်သေတၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်း ။

ၽွင်းပီ 2000 ၼၼ်ႉၵေႃႈ တူဝ်တႅၼ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ၵေႃႉၵဝ်ႇ ရႃႊၸလီႊ ဢိတ်ႉသ်မေလ်း ၵေႃႈ ယၢမ်ႈထူပ်း တီႈဢေႇသုတ်း 6 ပွၵ်ႈ ။

ၽွင်းပီ 2003 ၼႂ်းလိူၼ်ၵျုၼ်ႊၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် ၶၢဝ်ႇလိုဝ်းဝႃႈ တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇလူႉသဵင်ႈၼႆသေ ရႃႊၸလီႊ ၼႆႉ ယွၼ်းၶဝ်ႈထူပ်းတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇသေ ယိုၼ်ယၼ်ပၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ဝႃႈ တိုၵ်ႉယူႇလီမီးႁႅင်း။ ၽွင်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢဝ်းယၢမ်းထူပ်း 45 မိၼိတ်ႉၵူၺ်း ။

ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ပၢၼ်ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈ  ၼႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ်တႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလႆႈထူပ်းတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇလႄႈ ႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈတၢင်းမၼ်းၼၢင်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလႄႈယုမ်ႇယမ်လႆႈၼၼ်ႉ ၼႆယူႇ။

မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းသေ မုင်ႈမွင်းႁႂ်ႈတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ပူၼ်ႉလွတ်ႈ ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈထိုင်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းသေ ႁႂ်ႈၸဵဝ်းပူတ်းပွႆႇ ။ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းၼုမ်ႇၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းၵမ်ႈၼမ်တႄႉ လိူၵ်ႈပႆတၢင်းတႃႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈလွၼ်ႉလွၼ်ႉယူႇၵူၺ်း ၼႆ – ၵူၼ်းၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်းလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ ၵူၼ်းထဝ်ႈဢႃယု 80 ပၢႆယဝ်ႉ တိုၵ်ႉလႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈၸိူင်ႉၼႆ ဢဝ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းဝႃႈတႄႉ ဢမ်ႇၵိုင်ႇလီပဵၼ် ။ လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းတေပဵၼ်ႁိုဝ်တႄႉ ဝႆႉသေၵမ်းၼိုင်ႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းမၼ်းၼၢင်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၼႆႉၵူၺ်းၵေႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၼမ်ၼႃႇယဝ်ႉလူး ” -ဝႃႈၼႆ။

ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 2021 ၼၼ်ႉမႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢဝ်ႁၢင်ႈမၼ်းၼၢင်းဢွၵ်ႇမႃး ပိုၼ်ၽႄႈ ၼႄၵူၼ်းတင်းၼမ်  မွၵ်ႈ 2 ပွၵ်ႈၵူၺ်း ။ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁၢင်ႈမိူဝ်ႈဢၼ် တိုၵ်ႉၺႃးၺွပ်းၶင် ၊ ဢၼ်တိုၵ်ႉၼင်ႈယူႇ ၼႂ်းလုမ်းတႅပ်းတတ်းတြႃးတီႈၼိုင်ႈ ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပႃးတင်းၸွမ်ၸိုင်ႈဢူးဝိၼ်းမျိၼ်ႉႁေ ။

ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်သမ်ႉ ဢၼ်တိုၵ်ႉဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းဝူင်ႈဝၢင်ႈၼႆႉ ။ ႁၢင်ႈဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ယိုၼ်ႈယၼ်လႆႈတဵမ်ပၢၵ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ႁၢင်ႈမႂ်ႇ ပဵၼ်ငဝ်းႁၢင်ႈဢၼ်တေႉဢၼ်မႅၼ်ႈမၼ်း ။

မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢဝ်ၵႂႃႇ ၶဝ်ႈၼႂ်းဢေႊဢၢႆႊ AI  သေႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ႁၢင်ႈလၢႆလၢႆသႅၼ်းထႅင်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းလဵၼ်ႈသူဝ်ႊသျႄႊမီႊတီႊယိူဝ်ႊ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းဢၼ်တေႉဢၼ်ပွမ်လႆႈၵေႃႈယင်းမီး ။

ၸင်ႇၼၼ် ၵေႃႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ၶိမ်ႊ ဢႄႊရိတ်ႉသ်  ႁိုဝ် ၵူဝ်ႇထဵင်ႇလိၼ်းတႄႉ တေယူႇတႂ်ႈ ႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈ Proof of Life ၼၼ်ႉသေ  သိုပ်ႇတူင်ႉၼိုင်တႃႇႁႂ်ႈတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ လႆႈလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ၊ ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉႁၼ်ၸွမ်းပၢႆးယူႇလီမၼ်းၼၢင်း လႄႈ ႁႂ်ႈပွႆႇလွတ်ႈဝႆးဝႆး ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။

လင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶၢႆႉၶင်တူဝ်ဝႆႉတီႈႁိူၼ်းၼႆၼၼ်ႉ  ၸုမ်းၽူႈတၢင်ၼႃႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵေႃႈ တေဢၢၼ်းၶဝ်ႈထူပ်းတေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ၼႂ်းလိူၼ်မေႊ ဝၼ်းတီႈ 3 ၼႆႉၼႆယူႇ ၼႆ BBC ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 2022 ၼၼ်ႉမႃး ၽူႈတၢင်ၼႃႈၾၢႆႇဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ်မၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈထူပ်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီၼႆယူႇ ။ လိၵ်ႈဢၼ်တၢင်ႇမူႇတၢင်ႇၸုမ်းယိုၼ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇႁပ်ႉပၼ်သေပွၵ်ႈဝႃႈၼႆ။