သၽႃးဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၼမ်းၸတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းသေတႃႉ ၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈပဵၼ်ပၢင်ၵုမ်သၽႃးၵေႃႈ မိူၼ်တၢင်းၶိုပ်ႈၼႃႈမႃးယဝ်ႉပွတ်းတွၼ်ႈၼိုင်ႈ။ ၽႂ်လႆႈၸႂ်ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ ၶွတ်ႇၶွတ်ႇၽွတ်ႈၽွတ်ႈ  ယူႇႁင်းမၼ်း။မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ၽႂ်မီးဢႃႇၼႃႇၵေႃႈ မိုင်ႉႁဵတ်းၶုၼ်မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ႁိုင်လၢႆသိုပ်ႇၸူဝ်ႈၵူၼ်း  ။

ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ဢမ်ႇႁတ်းမုင်ႈမွင်းသင် လိူဝ်သေၶႂ်ႈႁႂ်ႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉငၢႆႈ ။ ၽူႈထတ်းသၢင် ၵၢၼ်မိူင်း ၶဝ်တႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမေႃလၢႆႈၶူဝ်းသိုၵ်းသေ ၶဝ်ႈဢဝ်တီႈယူႇၼႂ်းသၽႃးၵူၺ်း ။ ထၢတ်ႈၸႂ် သိုၵ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈ ၶဝ် ပႆႇၸၢင်ႈ မူတ်းႁၢႆလႆႈ ။ ပေႃးၶဝ် ဢမ်ႇပၢၵ်ႈပႅတ်ႈၸႂ်ဢႃႇၼႃႇလူင်ၶဝ်သေ ၽွင်းငမ်းမိူင်းယူႇ တိၵ်းတိၵ်းတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ  ၵတ်းယဵၼ် ႁိၼ်ႉၼွၼ်းလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ ။ ယႃႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတေၶႂ်ႈပိုင်ႈ တေႁႃလၢႆးဢွၵ်ႇယၢၼ်မိူင်းတိၵ်းတိၵ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸွမ်ၸိၵ်းၶဝ် ၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ တိုၼ်းတိုဝ်းၵမ်ပိူင်ယွင်ႇဢႃႇၼႃႇ မႃးယူႇတႃႇသေႇ ။ ၵမ်ႉလၢႆႈၶူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ၽွင်းငမ်းမိူင်း ၊ ၵမ်ႉၶိုၼ်းၼုင်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းသေ ၽွင်းငမ်းမိူင်း ႁဵတ်းၼႆ ပၼ်ႇၵႂႃႇပၼ်ႇမႃးယူႇသၵ်းသၵ်း ဢမ်ႇႁၼ်မီးၽွၼ်းလီတႃႇၵူၼ်မိူင်းၶၢဝ်းယၢဝ်းလႆႈ ။

ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ 2011 ထိုင် 2020  ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ယၢမ်ႈၶဝ်ႈႁႃသိုၵ်းမၢၼ်ႈ  တႃႇထတ်းသၢင်ႁူႉႁၼ်ဝႃႈ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၸွင်ႇဢိူမ်ႈၸမ်လႆႈ ။ ၸွင်ႇၸၢင်ႈႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်းလႆႈၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

 မိူဝ်ႈပၢၼ် တၢၼ်းသူၺ်ႇ ၊ ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ပႃးၸဵမ် ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ယၢမ်ႈၶဝ်ႈၸူးယူႇမိူၼ်ၵၼ် တႃႇႁႃႁူးဢွၵ်ႇၵၢၼ်မိူင်းပၼ် ။ တၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းတႄႉဢမ်ႇႁူႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ တုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ်မႃးၶိူဝ်းယႂ်း ။

ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉၵေႃႈ ၶိုင်ၸတ်းသၽႃးမႂ်ႇသေ လၢႆႈၶူဝ်းသိုၵ်း ၶဝ်ႈၵႅဝ်ၵၢၼ်မိူင်းလူၺ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းပိုၵ်း  ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၸိၵ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉၶိုၼ်းပုတ်ႈပၼ် ဢူးၸူဝ်းဝိၼ်း  ႁပ်ႉဢဝ်တီႈယူႇ ။

ယွၼ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ၵႅဝ်ၸွမ်း ၵၢၼ်မိူင်းမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ယဝ်ႉလႄႈ တႃႇၶဝ်တေၽႃႈပႅတ်ႈတႄႉတေ ဢမ်ႇငၢႆႈ ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ် ႁိုဝ် ႁွင်ႈၵၢၼ် ဢၼ်ၾိုၵ်းသွၼ်ပၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းလၢင်ႉ ဢွၵ်းဢေႃလုၵ်ႈသိုၵ်းၵူႈၸုပ်ႈၸုပ်ႈသေ သႂၢင်းႁႂ်ႈမီးၸႂ်ဝၵ်ႉငမ်ဢဝ်ဢႃႇၼႃႇ မၼ်ႈၵိုမ်းယိုၼ်းယၢဝ်းယူႇတႃႇသေႇၼႆ ၽူႈထတ်းသၢင်ၶဝ် လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

မိူၼ်ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ ဢၼ်ပေႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2025-2026 သေ ၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇႁၼ်လီၸွမ်းၼႆႉၵေႃႈ ပႃးၵူၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼမ် ။ ၼႂ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၽွင်းလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇယွမ်း 30 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။

ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ တႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ် မီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ပဵၼ်ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ပႃး ပႃႇတီႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢၵ်ႇလၢႆၼႆၼၼ်ႉ လၢတ်ႈယၢပ်ႇ ၊ တေမၵ်းမၼ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ယၢပ်ႇ ၼႆ လုင်းၸၢႆးၼုတ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် ထတ်းသၢင်လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ

“လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇၼႆႉ တႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈယၢပ်ႇဢေႃႈ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉၵေႃႈ မီး Legitimacy ယူႇၼႃ။ တႃႇတေမၵ်းမၼ်ႈၵေႃႈ မၼ်းတေယၢပ်ႇဝႆႉ ၵွပ်ႈၼႆ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပွႆးလိူၵ်ႈတင်ႈၶဝ်ယဝ်ႉၵႂႃႇသေ ၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသေတႃႉ ၶဝ်ၶႂ်ႈလၢတ်ႈသင်လၢတ်ႈလႃႈ ဢၼ်တေၵမ်ႉထႅမ်ၶဝ်ၼႆႉ မၼ်းတေပဵၼ် ၼိုင်ႈမိူင်းသွင်မိူင်းၵူၺ်း။ ဢၼ်လိူဝ်သေၼၼ်ႉတႄႉ ၽႂ်ၵေႃႈတေပႆႇမၵ်းမၼ်ႈ ၶဝ်လူဝ်ႇၶတ်းၸႂ်ထႅင်ႈ တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈလူးၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ။”

သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်လၢႆႈၶူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်းသေၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းလႄႈသင် ၊ ပႃးၵူၼ်းဢၼ်တၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းမၢပ်ႇမႂ်ဢဝ်တၢင်းၽိတ်းဝႆႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီး ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇၼႆ – သိုဝ်ႇ The Irrawaddy ၵေႃႈ ယင်းႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်တၢၼ်းသူၺ်ႇ ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ  ၽွင်းပီ 2010 ၼၼ်ႉတႄႉ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ လၢႆႈၶူဝ်းသိုၵ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမႂ်ႇ 6 ဝၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပွႆႇပၼ်တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸူႉၵျီႇ ဢိၵ်ႇၽူႈတူၵ်းၶွၵ်ႈယွၼ်ႉၵၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းၺႃးတီႉၺွပ်းၵုမ်းၶင်ဝႆႉ  တင်းမူတ်း 200 ပၢႆ ။

မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉတႄႉ တေၶႂ်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်တႄႉတႄႉ ပႆႇႁူႉ။ မၼ်းၸၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵၢဝ်ႇၵိၼ်ႇ တႃႇပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 10/04/2026 ၼႆႉ ဢမ်ႇလၢတ်ႈပႃးလွင်ႈၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၺႃးတီႉၺွပ်းဝႆႉၼၼ်ႉပႃး။   ၵူၺ်းလၢတ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇ၊ လွင်ႈၶၼ်ၼမ်ႉမၼ်း၊ လွင်ႈတႃႇသိုပ်ႇဢုပ်ႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ်လႄႈ NCA ၸိူဝ်းၼႆႉၵူၺ်း။     လွင်ႈၵဵပ်းသိုၵ်းမႂ်ႇ ၾိုၵ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈဢမ်ႇလၢတ်ႈပႃး – ယင်း  ပၢႆသင်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ် ပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇၵိုတ်း ။

လွင်ႈၸိူဝ်းဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈႁုၵ်ႉႁၢႆႉယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ တေႃႈၼင်ႇ ၼႂ်း ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉယူႇ ၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်မႃး ။

သင်ဝႃႈ ႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ ယွၼ်းဝႆႉတႄႉ တၢင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းၸၢင်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ ၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈတေၵႂႃႇၸွမ်းၵမ်းၶၵ်ႉၵမ်းတွၼ်ႈ ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆးမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၸတ်းၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇႁႂ်ႈၽႂ်ၶဝ်ႈၵႅဝ် လိူဝ်သေၵူၼ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ၼႆ ၾၢႆႇၶတ်းၶၢၼ်ႉၶဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

တေႃႈၼင်ႇ ယိုတ်းမိူင်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 4-5 ပီ ယင်းပႆႇႁၼ်ႁူးလွတ်ႈၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ၼိမ်သဝ်း ။ ပၢင်တိုၵ်းတိုၵ်ႉ ပဵၼ် လၢႆတီႈ ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၶိၼ်ၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉသေတႃႉ သင်ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ၵွမ်ႉၵူၺ်းၶႂ်ႈ ဝၵ်ႉငမ်ဢႃႇၼႃႇဝႆႉၵူၺ်းတႄႉ တေမိူၼ်ပၢၼ်သိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၵူၺ်း။

လုင်းၸၢႆးၼုတ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် ထတ်းသၢင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ –

“ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉသမ်ႉ ၼုင်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းသေ ၵုမ်းၵမ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်သမ်ႉလွၼ်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းသေ မႃးၼုင်ႈ ၶူဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ႁၢင်ႈၾၢင်မၼ်းၵူၺ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇ ၼမ်ႉၸႂ်လႄႈ တၢင်းႁဵတ်းမၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ  တေဢမ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈသင် တိုၵ်ႉမိူၼ်ပၵ်းၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇၵူၺ်း။ တႃႇဝႃႈတေလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၼၼ်ႉတႄႉ ၶႃႈၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးႁတ်းမုင်ႈမွင်းၶႃႈၼႃ။ ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈ ဢၼ်တေၶႂ်ႈႁႂ်ႈမၼ်းလီတႄႉ မီးမဵဝ်းၼိုင်ႈၶႃႈၼေႃႈ။ သင်ဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၶဝ်မႄးပိၼ်ႇလႅၵ်ႈလၢႆႈ တူဝ်ၸႂ်ၶဝ်သေ ႁဵတ်းလၢႆးမႂ်ႇၼႆတႄႉ ယူဝ်ၶႄးတေၸၢင်ႈပဵၼ်မႃး လႆႈယူႇ။ၵူၺ်းၼႃႇ တႃႇတေမုင်ႈမွင်းလွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈၶႃႈ။ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈမုင်ႈမွင်းၵေႃႈ မွင်းမႃးပဵၼ်လၢႆပီမိူင်းယဝ်ႉၶႃႈလူး။ ၵူၺ်းၼႃႇတႃႇတေမုင်ႈမွင်းမႃးၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈၶႃႈ။ မုင်ႈမွင်းသေ ယဝ်ႉသေၵွႆၵႂႃႇသေ ပဵၼ်ၼႆတိၵ်းတိၵ်း ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမၼ်းဢမ်ႇသိုဝ်ႈယူဝ်းၶႃႈလူး။ ပေႃးဝႃႈၶဝ်ႁဵတ်းသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈ ယူဝ်းယူဝ်းၼႆတႄႉ မၼ်းတေၶႅၼ်းမႃးယူႇၶႃႈ။ ၵူၺ်းၼႃႇဢမ်ႇၸၢင်ႈမုင်ႈမွင်းလႆႈၶႃႈ။”

ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းၺႃးပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈတင်းၼမ်လႄႈ ၸင်ႇမီးမႃးၵူၼ်းၼုမ်ႇ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းတင်းၼမ်။

ၵွပ်ႈၼႆ သင်ဝႃႈမီးပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း တင်းၽႂ်ႇၶႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းသေ  မီးလွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းၸင်ႇ တေၸၢင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈလႆႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဢၼ်ၵတ်းယဵၼ်။

မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ မုၵ်ႉၸုမ်းငူပ်ႉငီႉလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း (Political Coordination Body PCB) ၵေႃႈ ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇၵႄႈလိတ်ႈလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵပ်ႉၵိၼ်းၼႆသေ လႆႈဢွၵ်ႇၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 31 လိူၼ် March ပီ 2026 ယဝ်ႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။

ၼႂ်းမုၵ်ႉၸုမ်းၼႆႉ ပႃးဝႆႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး SNLD ပႃးဝႆႉ လုင်းၸၢႆးၼုတ်း၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်း 88 သမ်ႉပဵၼ် ဢူးမျႃႉဢေး၊ ႁူဝ်ၼႃႈပႃႇတီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈရၶႅင်ႇသမ်ႉ ပဵၼ် ဢူးတႃႇထုၼ်းလႃႉ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉ ။