မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်း ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း လႆႈႁပ်ႉၸၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လၢႆဝၼ်းၵူၺ်း ၸုမ်းသိုၵ်းတဢၢင်း (TNLA) ၽူႈသၢင်ႈ ၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 သေ ယိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃးမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇပေႃးႁၢမ်းပေႃးလႅဝ်ၼၼ်ႉ ႁိပ်ႈ ၼႅတ်ႈ ႁဵတ်းလိၵ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢွၵ်ႇပဵၼ် တၢင်းၵၢၼ်ဝႃႈ ႁပ်ႉႁူမ်ၸူမ်းတွၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈသေ ၸတ်းၽွတ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လႆႈၵမ်းလဵဝ်- ဝႃႈၼႆ။

လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၶၢဝ်ႇလိုဝ်းလင်ၵႂႃႇသေ ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းတဢၢင်း ဢိၵ်ႇပႃး ၸုမ်းႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၶဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢမ်ႇႁပ်ႉႁၼ်လီၸွမ်း။ မၢင်ၸုမ်းထိုင်တီႈ ၵိုတ်းလိုဝ်ႈ လွင်ႈႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်ၵႂႃႇၵေႃႈမီး။

ဝၢႆးလင်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းလိပ်းလိပ်းလႅင်လႅင်ယဝ်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸီႉသင်ႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆ ၸႂ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း ပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇႁိူၼ်းယေးၵူၼ်းမိူင်း ဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ၸုတ်ႇၽဝ်ဝၢၼ်ႈ တီႉၺွပ်းၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်း ၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈ ဝၼ်း ဢမ်ႇထၢတ်ႇ ႁိုင်ၶၢဝ်းတၢင်း 5 ပီ။

ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၺႃးတၢမ်ႇ လွင်ႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈၶွင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၼၼ်ႉတႄႉ ၽိူဝ်ႇဝႃႈလႆႈႁၼ်လိၵ်ႈ သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ယွင်ႈၵူၼ်ႈႁုမ်းၵိၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူင်ႉၼၼ် မိူၼ်ၺႃးဢဝ်မိတ်ႈတႅင်းသႂ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတဵမ်တဵမ် ။

ယွၼ်ႉသင် ၸုမ်းသိုၵ်းတဢၢင်း (TNLA) ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၶၢႆႉလၢႆႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသေ ယၢင်ႈၶဝ်ႈၵႂႃႇၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်း ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ် တႂ်ႈဢႃႇၼႃႇ လွၵ်းၽႅၼ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵေႃႉ ထွတ်ႇၶူဝ်းသိုၵ်းသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉၼႆ ထုၵ်ႇလီလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ၵၼ်ၶိုၼ်း လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉယူႇ။

လွင်ႈၼႆႉ တေဢမ်ႇလွတ်ႈၵၢင်း ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆ ၵူႈၵေႃႉ တေလၢမ်းႁူႉၵၼ်ယူႇ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၸွမ်း လွင်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢူၺ်းလီသၢမ်ၸုမ်း ဢၼ်သၢင်ႈပၢင်တိုၵ်းၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ၼၼ်ႉတင်းပိုၵ်း ၼႆ တေႃႈၼင်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယင်းႁူႉယဝ်ႉ။

ဝၢႆးလင်ၶႄႇၵဝ်းႁႂ်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈ ယႃႉမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇလႅဝ် ၊ ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈပၢႆႈယၢၼ်ႁိူၼ်းယေးပိုၼ်ႉတီႈထိုင်တီႈဢမ်ႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈႁိူၼ်းၶိုၼ်းထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ- ၶႄႇၶိုၼ်းၸႂ်ႉသိုၵ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵိုတ်း ပၢင်တိုၵ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈပိုၼ်ႉတီႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မီးလွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈသေ ၶိုၼ်းၸႂ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်း ၼၼ်ႉပႂ်ႉၵႅတ်ႇၶႄ ဢဝ်ပၼ်လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ မိူင်း ၶႄႇ-မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႆဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ယူႇသၵ်းသၵ်း ႁင်းၽႂ်မၼ်း။

ၵၢၼ်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ မႃးယုင်ႈၵဵဝ်ႇၸွမ်း လွင်ႈၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်မိူင်းလႆႈၼၼ်ႉ ၸုမ်းၸိူဝ်းလႆႈပၵ်း သဝ်းယူႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် တေပွင်ႇၸႂ်ယူႇ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ပေႃးလဵပ်ႈ ႁဵၼ်းတူၺ်းၶိုၼ်း ၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုင် ပိူင်ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တၢင်းၼွၵ်ႈမၼ်းၵႆႉၵႆႉလႆႈႁူပ်ႉၺႃးယူႇ။

လွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉ တွၼ်ႈတႃႇၸုမ်းသိုၵ်းတဢၢင်း ဝၢႆးလင်ပၢင်တိုၵ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တႃႇယိုတ်းဢဝ်လႆႈ ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းမွၵ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ဢၼ်လႆႈမႃး ၼၼ်ႉ တေၵုမ်းထိင်း တေၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၵႂႃႇ လွင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵၢၼ်ႁႃငိုၼ်းၶဝ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်း တေႁဵတ်းႁိုဝ် တူၺ်းလူၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ် ၸဵမ်ၸိူဝ်း ၼႆႉ။

ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈ တေလႆႈဝူၼ်ႉၶပ်ႉၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃးၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁိူဝ်းမိၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉတိုၼ်းတေလိုမ်းဝႆႉဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းၼႆႉ မီးဢႃႇၼႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢင်ႁၢဝ် လႄႈ ငိုၼ်းတွင်း ၼမ်လူၼ်ႉလိူဝ်။

မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ထွတ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းသိုၵ်းသေ ၼုင်ႈၶူဝ်းၵူၼ်းႁိူၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ၵၢၼ်တီႈ ဢဝ်ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်း ပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈမီးၵူၼ်းမိူင်းယူႇသဝ်း ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမွတ်ႇဝၢႆးႁၢႆ ဢမ်ႇၵိုတ်းၵႂႃႇ။

ၽွင်းၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉ လိူၼ်ႁႃႈ ဝၼ်းယႂ်ႇဝၼ်းလူင်ၵေႃႈ ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယင်းတိုၵ်ႉတေႃႉမၢၵ်ႇ မိုဝ်ႉၸိုၼ်းယၢမ်း ၵႂႃႇပွႆႇၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ၵုမ်းၵမ်ၽွင်းငမ်းဝႆႉယူႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဢၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတေလႆႈၾၢင်ႉ လႄႈ ၼပ်ႉသွၼ်ႇ လွင်ႈယူႇလွတ်ႈၽေးၶဵၼ် ၼိူဝ်ၵၢင်ႁၢဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၼ်ႁႃယႂ်ႇလူင်ဢၼ် ၼိုင်ႈ။

ပၼ်ႁႃယႂ်ႇလူင် ဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းတဢၢင်း လႆႈႁူပ်ႉယူႇထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ- ၸုမ်းဢူၺ်းလီ ဢၼ်ႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းမၼ်း – ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမၼ်းၵႂႃႇၵမ်းၸုမ်းၸုမ်း ။ ဝၢႆးလင် ၸုမ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ၸုမ်း လိုပ်ႈတိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢွၵ်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၸႄႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း တၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇလႆႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ သိုၵ်းတဢၢင်း သမ်ႇၵတ်ႉၽႅၼ်သုင်မႃးႁႅင်း ။ ၽိတ်းၽႅၵ်ႇ ထဵင်မေႃး ပေႃႉထုပ်ႉ သဵင်ၵွင်ႈလၼ်ႇတင်း ၸုမ်းဢူၺ်းလီၶဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ သိုၵ်းတႆး (SSPP) ၊ သိုၵ်းၶၢင် (KIA) သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆတေလႆႈ ႁၼ်ၶၢဝ်ႇမႃးဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး။

ထိုင်တီႈပေႃးလႆႈထွႆႁႅင်းသိုၵ်းဢွၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ ၊ ၸႄႈဝဵင်းသႅၼ်ဝီ လႄႈ ပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းယၢမ်ႈ ႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈယူႇသဝ်း ၽွင်းငမ်း ၸွမ်းၵၼ်တင်း ၸုမ်းသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး – လွင်ႈယုမ်ႇ ယမ် မိုတ်ႈၵိုဝ်းဢၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းဢူၺ်းလီမီးၼိူဝ်သိုၵ်းတဢၢင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင် ႁၢႆယၢၼ်ႁိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ ၸုမ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉၸုမ်းၼိုင်ႈ။

ၵၢၼ်တီႈသိုၵ်းတဢၢင်း (TNLA) သူင်ႇလိၵ်ႈယိုၼ်ႈၸူး ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵေႃႉယၢမ်ႈယိုတ်း ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၸီႉသင်ႇၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းမိူင်း ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉ တၢႆၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ၵေႃႉၼၼ်ႉၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ ၵႂႃႇယွၼ်းယူႇၶိုၼ်း တႂ်ႈႁူမ်ႈငဝ်းဢႃႇၼႃႇမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ပိူဝ်ႈတႃႇ ႁႃတၢင်းဢွၵ်ႇႁႂ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယူႇလွတ်ႈၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈၶၢဝ်း ႁိုင်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉလိၵ်ႈၽိုၼ်လဵဝ်သေ ၼမ်ႉၸႂ် ဢူမုၼ် လွင်ႈႁတ်းႁၢၼ် တၢင်းၵတ်ႉငၢၼ် သႅတ်ႉၸႃႇၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလိူဝ်သင်ယဝ်ႉ။

ၵၢၼ်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၸႂ်ႉဢၢမ်းၼၢတ်ႈၼိူဝ် သိုၵ်းတဢၢင်း လႄႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း မိူဝ်ႈလဵဝ် ယင်းၶဝ်ႈယုင်ႈပႃးၸွမ်း သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ၶွင်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇမႃးႁႅင်း ယဝ်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။

မိူဝ်ႈပီ 2024 လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ႁွင်ႉဢဝ်ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵႂႃႇႁူပ်ႉဢုပ်ႇတီႈၼႂ်းမိူင်း ၶႄႇသေ ပၼ်ႁႅင်းဢီး ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ဢွၼ်တၢင်း သုတ်း။ လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်ႁူပ်ႉထူပ်းပွၵ်ႈ ၵမ်းၼၼ်ႉသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ဢၼ်သုမ်းသိုၵ်းယႂ်ႇလူင် ၽွင်း ပၢင်တိုၵ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးသဵၼ်ႈတၢင်း ဢွၵ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်း လူမ်ၸႂ်မႃးၶိုၼ်း။

မိူင်းၶႄႇ ဢဝ်လွင်ႈၵၢၼ်တီႉၺွပ်းၸုမ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉသေ ပၼ်ႁႅင်းဢီးမိပ်ႇငႅၼ်း ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢူၺ်းလီသၢမ်ၸုမ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်ယူတ်းယႃၸႂ် တွၼ်ႈတႃႇ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၵေႃႉသုမ်းသိုၵ်း ယွၼ်ႉလၢႆးႁဵတ်း သၢင်ႈၽႅၼ်ၵၢၼ် မိူင်းၶႄႇ။ မူႇပိူင်ၶွင်ၶႄႇၼႆႉ ၶဝ်ၶႂ်ႈၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸုမ်းသိုၵ်းယူႇၾၢႆႇ လင်သေ သၢင်ႈပၼ်ႁႂ်ႈၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼႃႈလိၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၶဝ် မီးလွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။

ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ဝၢႆးလင်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွမ် ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇယဝ်ႉ လႆႈၸၼ်ႉၸွမ်ၸိုင်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ ၼႅတ်ႈသူင်ႇတူဝ်တႅၼ်းမႃး ၶဝ်ႈႁႃႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်း ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈသေ ၼႅတ်ႈယိၼ်းလီၸွမ်းၵမ်းသိုဝ်ႈ။

ၸိုင်ႈမိူင်းယူႇႁိမ်းၵိၼ်ၸမ်ၵၼ်တင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းထႆးၼႆၵေႃႈ သူင်ႇတူဝ်တႅၼ်း ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ပၢင်တိူင်ႇၵၢဝ်ႇ ၶေႃႈၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈပႃးထႅင်ႈ။ ၼႂ်းပၢင်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် တူဝ်တႅၼ်း လႄႈ ၽွင်းလူင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ၼွၵ်ႈၶဝ် ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း တင်းၼမ် လၢႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈၵူၺ်းလႄႈ ဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇလႆႈဝႃႈ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ႁပ်ႉႁၼ်လီၸွမ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ဢၼ်ၼႆႉတႄႉပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းတၢင်းၼွၵ်ႈ- ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းဢၼ်လႆႈ ႁပ်ႉလွင်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇၵမ်းသိုဝ်ႈ လႄႈ ဝႆႉသေလူးၵွၼ်ႇလႃႈ။

ၵူၺ်းၵႃႈ – ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ UWSA ဢၼ်ၵမ်ႈၼမ်ႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်ၸုမ်းသိုၵ်းၶွၼ်ႉတဝ်ႉ တပႄး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်း ၶႄႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႅတ်ႈႁဵတ်းလိၵ်ႈႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လႆႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ။ ၸုမ်းသိုၵ်းမိူင်းလႃး NDAA ၵေႃႈ ၼႅတ်ႈႁဵတ်းလိၵ်ႈယိုၼ်ႈထိုင်ၸူး ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်း ၶပ်ႉၶပ်ႉ တၢမ်းတၢမ်းၵၼ်ထႅင်ႈ။ ဢၼ်ႁၢင်ႈႁၢႆႉသုတ်းၼႆႉတႄႉ – ထႅင်ႈလၢႆဝၼ်း ၵူၺ်း ၸုမ်းသိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ၵေႃႈ သူင်ႇလိၵ်ႈၸွမ်းတၢင်းလင် မိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းပဵၼ်ဢၼ်ဢိမ်ႇဢိူဝ်ႇမိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလူင်လၢင်။ ဢွၼ်ၵၼ် ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ယိူင်းဢၢၼ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၶဝ် ၸၢင်ႁၢႆ ပိူင်ႈႁွႆၵႂႃႇမူတ်းယဝ်ႉ- ၼႆသေ လွင်ႈ ယုမ်ႇယမ်ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်မီးၼိူဝ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လူတ်းယွမ်းၵႂႃႇ တင်းၼမ်။

တွၼ်ႈတႃႇတူဝ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇတႄႉ ပိူဝ်ႈတႃႇလႆႈလွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈတီႈၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မၼ်းၸၢႆး လႆႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈတေႃႇသူႈတေႉတေႉ။ မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈၽွင်းမၼ်းမွၵ်ႇလၢတ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဝၢႆးတိူင်ႇၵၢဝ်ႇ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ မိၼ်း ဢွင်ႇလၢႆႇ လၢတ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ “ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇသၢၼ်တင်း ဢႃႊသီႊယၼ်ႊ လီၶိုၼ်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ” ၼႆယူႇ။

ပေႃးထွမ်ႇတူၺ်းသၢႆၵႂၢမ်းမၼ်းၸိုင် ႁူႉလႆႈဝႃႈ ၼႂ်းပၢၼ်မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇယိပ်းဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းသေ ပၼ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈယူႇၼၼ်ႉ ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇတင်း ၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ် ဢမ်ႇဢွင်ႇမၢၼ်မႃးၼႆ မိူၼ်ၵၼ်တင်း မၼ်း ယွမ်းႁပ်ႉပဵၼ်တၢင်း ၵၢၼ်ၵႂႃႇ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေၼပ်ႉသွၼ်ႇသၢင်းၽႅပ်ႉ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸုမ်းသေႃႇသူၼ်း ႁၼ်လီၸွမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် လေႃႇပီႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸိုင်ႈမိူင်းယူႇႁိမ်းၵိၼ် ၸမ်ၵၼ် မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းၼႆႉ ၶဝ်တိုၼ်းမီးပိူင်ဝႆႉသေတူၺ်းဝႃႈ ၽႂ်လႆႈတီႈၼင်ႈ သုင်သုတ်း တီႈဝဵင်းလူင်ၼေႇ ပျီႇတေႃႇဝႆႉၵေႃႈ တေသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၵေႃႉၼၼ်ႉႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်း ၵၢၼ်ၼႆၵူၺ်း။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းမႃးပၢၼ်လႂ်ၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်ၵူႈပွၵ်ႈ ၶဝ်ယိူင်း လႄႈ ဝူၼ်ႉႁႂ်ႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် မီးလွင်ႈၼိမ် တဵင်ႈၵႂႃႇသေ မီးသုၼ်ႇလႆႈသိုပ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ၵၢၼ်ငိုၼ်းတွင်း ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈၸဵမ်ၸိူဝ်း ၼႆႉ တၢင်းဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼႆ လႆႈႁၼ်မီးမႃးၶိုၼ်း။

ၵႃႈပေႉဝႃႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉဢမ်ႇလီ မီးတၢင်းၽိတ်း မီးလွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇၼႆႉ မၼ်းလႆႈဢႃႇၼႃႇ လႆႈၸၼ်ႉသုင်သုတ်းၸိုင်ႈမိူင်း ပဵၼ်တၢင်း ၵၢၼ်ဝႆႉလႄႈ ႁူႉၵႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် လႆႈၶဝ်ႈႁႃမၼ်းယူႇ။

ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ ၸိုင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈ ၸိူဝ်းယုမ်ႇယမ် ႁပ်ႉႁၼ်လီၸႂ်ႉတိုဝ်းပိူင်တီႊမူဝ်ႊၶရေႇၸီႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢႃႊသီႊယၼ်ႊၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼမ်လႄႈဢေႇ တိုၼ်းလူဝ်ႇၵပ်းႁႃၵၼ်ယူႇ။

ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ)ၼႆႉ မိူင်းၶႄႇ ၵမ်ႉထႅမ်ႁၼ်လီၸွမ်းၼမ်တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ မိူင်းၶႄႇမိူင်းလဵဝ်ၵူၺ်းတႄႉ တေဢမ်ႇၸွႆႈလႆႈႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊ ႁၼ်လီၼိူဝ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၵေႃႉယိုတ်းဢဝ်ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်းသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈႁင်းၵူၺ်း ၼၼ်ႉမႃးၶိုၼ်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႆႈငၢႆႈ ငၢႆႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ၵၢၼ်ငမ်းယဵၼ်ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၼႆႉ မိူင်းၶႄႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းပဵၼ်မႃးၵူၺ်းလႄႈ ယူဝ်ၶေး တေဢမ်ႇၶၢမ်ႇလႆႈႁိုင်ၶၢဝ်းယၢဝ်းႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ မီးလွင်ႈငမ်းငဝ်းဝႆႉယူႇ။ ဢၼ်မိူင်းၶႄႇႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇတင်းသဵင်ႈ ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မီးၼမ်ႉၸႂ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၵတ်းယဵၼ်တေႉ လႄႈၸွႆႈထႅမ်။ ပဵၼ်တႃႇ ႁႂ်ႈပိုၼ်ႉတီႈသဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမၼ်း မီး လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆမၼ်းတေဢမ်ႇလူႉၼၼ်ႉ ၵူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇဢီးသူၼ်းမိပ်ႇငႅၼ်းႁႂ်ႈ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸိူဝ်းမီးယူႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ၵိုတ်းပၢင်တိုၵ်း။

ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းတင်းသဵင်ႈ တေလႆႈဢဝ်တွၼ်ႈသွၼ်တီႈ ပၢင်တိုၵ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ၼႆႉတင်းၼမ်ယူႇ။ ၵၢၼ်တီႈလွၵ်ႈသိူဝ်ႈၸုမ်းဢူၺ်းလီၼင်ႇၵၼ် ၶိုၼ်း ၼိူဝ်ဢွၼ်ႊလၢႆးၼႆႉ ပေႇယိၼ်ႉ ပေႇၵၢၵ်ႇၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၽႂ်မၼ်းၵႂႃႇယူႇသေတႃႉ ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းလႄႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ယူႇလႆႈယိုၼ်း ယၢဝ်းလိူဝ်ၵႂႃႇ ၸုမ်းဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ တေလႆႈမီးပိူင်ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃးလိူဝ်ၼႆႉၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းတူၵ်းလူင်းၵၼ် ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၶိူဝ်ႇၶဝ်ႈပေႇ တႅတ်ႈတေႃးလိူဝ်ၼႆႉ တေလႆႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉပၢႆးၼႄ လွင်ႈၵႄႇ ထူၼ်ႈလွၵ်းလဵၼ်ႈလိင်ႉလႅၼ်ႇၵၢၼ်မိူင်း ပႃးထႅင်ႈ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈၶိုတ်းတၼ်းလၢႆးလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်းမိူင်းၶႄႇပႃးထႅင်ႈ။ ပေႃးၼၼ်ၸင်ႇ တေၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပၼ်ႁႃ ယၢင်ႈၶိုတ်းတၼ်းၸွမ်း တၢင်းႁဵတ်းသၢင်ႈဢၼ်မၼ်းၶိုင်ပွင်သၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉ။ ၶႄႇၼႆႉ ၵႃႈပေႉဝႃႈ ပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်တင်းၶဝ်ၼႆလႃႈ ပေႃးဝႃႈၵႂႃႇတိူဝ်ႉၺႃး သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ဢၼ်မၼ်းတေလႆႈၼမ်ႉတွၼ်းၼၼ်ႉ ၸိုင် တိုၼ်းဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ် ဢမ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇတေႃႇၼႃႈၽႂ်သင်သေ ပွႆႇပၢၵ်ႈပႅတ်ႈလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ။

မိူင်းၶႄႇၼႆႉ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းယႂ်ႇလူင်ၵေႃႈလႆႈ ႁႂ်ႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၵိုတ်းတိုၵ်းၵႂႃႇၵေႃႈလႆႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈထိုင် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႉတေႉ။

သင်ၶိုၼ်းႁုပ်ႈတင်းသဵင်ႈၵေႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းတႃႇၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း မႃးၼင်ႈထဵင်ၵၼ်သေ ထၢတ်ႈၸႂ်တူၵ်း။ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း တေလႆႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း ႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵႅၼ်ႇၶႅင် လွင်ႈၵၢၼ်မိူင်းသေ ႁႂ်ႈလႆႈႁူႉၶိုတ်းတၼ်းၸွမ်း ၺၢၼ်ႇလွၵ်းလိင်ႉလၢႆးလႅၼ် ၶႄႇလႄႈမၢၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ပၼ်ႇႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈလဵၼ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းသေ – ႁူမ်ႈၵၼ်ႁႃတၢင်းဢွၵ်ႇယႃႇႁႂ်ႈတူၵ်းလွၵ်းၶဝ်ၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။