ၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉ မိူဝ်ႈလိူၼ် 5 လိူၼ် 6 ၼႆႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈၸၢဝ်းပုတ်ႉထ(ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼပ်ႉယမ်သႃသၼႃပုတ်ႉ ထႁဝ်းၵူႊတီႈ) ၾၢႆႇၼိၵၢယ်ထေႇရဝႃႇတ(ႁိၼယၢၼ်း) 4 မိူင်း ဢမ်ႇပႃးမိူင်းသရီလင်းၵႃ။ ၾၢႆႇၼိၵၢယ်ဢႃႇၸရိယ ဝႃႇတ(မႁႃႇယၢၼ်း) ၸိူင်ႉမိူင်းၶႄႇ မိူင်းၵဝ်ႊလီ မိူင်းၵျပႅၼ်ႊ လႄႈမိူင်းတိပႅတ်ႉၶဝ်တႄႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈဢမ်ႇမီးၾိင်ႈၶၢဝ်း သွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ။

ၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ ဢဝ်ပိုၼ်းသူပ်းပၢၵ်ႇဝႃႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပဵၼ်ၾိင်ႈၸၢဝ်းၵလႃးမိူင်းၽႃႇရတ(မိူင်း ဢိၼ်ႊတိယိူဝ်ႊ)၊ ဝၢႆးမႃး လႆႈလႆဝႃႇၶဝ်ႈမႃးထိုင်မိူင်းပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေႊသိယိူဝ်ႊ ၼႂ်းယူင်ႉၶၢပ်ႈၸၢဝ်း ပုတ်ႉထၼႆၵၼ်။ ၼၼ်သေၵေႃႈယႃႇ ၾိင်ႈၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ ၼႂ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢမ်ႇႁၼ်ၵိုတ်းမီးဝႆႉၼႂ်းၾိင်ႈ ၸၢဝ်းၵလႃးဢိၼ်ႊတိယိူဝ်ႊၶဝ်သေတီႈဢဝ်လႃးလႃးမိူၼ်ႁူႉၵၼ်။ သမ်ႉမႃးၽႄႈႁိူင်းမၼ်ႈၵိုမ်းၼႂ်းၾိင်ႈၸၢဝ်းပုတ်ႉ ထၾၢႆႇၼိၵၢယ်ထေရဝႃႇတ (4) မိူင်း ဢၼ်ပဵၼ် မိူင်းထႆး မိူင်းလၢဝ်း မိူင်းၶမဵၼ် လႄႈမိူင်းမၢၼ်ႊ(ဢမ်ႇပႃးမိူင်းသရီ လင်းၵႃ- ၵုၼ်သိင်ႁုလ်) ၸိူင်ႇလၢတ်ႈမႃးပႃႈၼိူဝ်ၼၼ်ႉၵွႆးယူႇ။

ၵမ်ႈၽွင်ႈၸိူဝ်းယၢမ်ႈမိူဝ်းတွင်ႈတဵဝ်းဝႆႈသထၢၼ်တီႈဢွင်ႈၵဝ်ႇ ၽြႃးၸဝ်ႈပုတ်ႉထၵေႃးတမ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႊ တိယိူဝ်ႊ လႆႈထူပ်းၺႃးပွႆးဝႆႈၽီတေႇဝႃႇ ၸၢဝ်းပြႃႇႁ်မၼ- ႁိၼ်ႇတူႇၶဝ် ဢဝ်သီလၢၵ်ႇလၢႆ ႀူးဝၢၼ်းတီႈသၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တီႈၸဝ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ ဢဝ်ၽွင်သီလၢၵ်ႇလၢႆၼၼ်ႉ တႃးၵၼ် ၽုၵ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ဝႃႈပဵၼ်တူၼ်ႈတေႃၾိင်ႈ သွၼ်းၼမ်ႉ ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉတီႈၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႊတိယိူဝ်ႊၼႆၵၼ်။ တီႈတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတူၼ်ႈတေႃၾိင်ႈသွၼ်းၼမ်ႉ၊ မၼ်းပဵၼ်ၾိင်ႈပွႆးဝႆႈဝၢၼ်းၽီတေႇဝႃႇ ၶွင်ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇၶဝ်၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽွင်သီၶၢဝ် ပဵၼ်သီတႅၼ်းတၢင်ၶုၼ်သၢင် ပြမ်ႇမႃႇ၊ ၽွင်သီလိူင် ပဵၼ်သီတႅၼ်းတၢင် ၶုၼ်ၽီဝိသ်ႉသၼု၊ ၽွင်သီၶဵဝ် ပဵၼ်သီတႅၼ်းတၢင်ၶုၼ်ၽီသီႇဝ လႄႈၽွင် သီလႅင် ပဵၼ်သီတႅၼ်းတၢင်ၸဝ်ႈမႄႈၵႃႇလီႇ မေးၼၢင်းၶွင်ၶုၼ်ၽီသီႇဝ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ႁႂ်ႈပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇလီ တႃႇတူဝ် ၵဝ်ႇ၊ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၼႂ်းပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇပူးၸႃးၶုၼ်ၽီတေႇဝႃႇၶဝ် ၸင်ႇလႆႈ ဢဝ်သီလၢၵ်ႇလၢႆ ဢၼ်တႅၼ်းတၢင်ၶုၼ်ၽီ ၼၢင်းၽီၶဝ်သေ ၸမ်ႈၼႃႈၽၢၵ်ႇ၊ တႃးၼႃတႃးတႃ လႄႈတႃးတူဝ်ၵၼ် ၽုၵ်းသႂ်ႇၵၼ် ၸိူင်ႉၼႆ။

ၽူႈႁူႉပၼ်ႇတိတၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ၾိင်ႈၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉ ၵွပ်ႈလႆႈႁၼ်လႆဝႃႇၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းၾိင်ႈထုင်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထ တၢင်းပွတ်းၸၢၼ်းၾၢႆႇၼိၵၢယ်တၵ်ႉၶိၼယႃႇၼ(ထေႇရဝႃႇတ)ၵွႆးလႄႈ တေပဵၼ်ၾိင်ႈတၢင်းပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်း ဢိၼ်ႊတိယိူဝ်ႊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပၢၼ်ၸေႃးရ ဢမ်ႇၼၼ် ပၢၼ်ပလ်ႇလဝ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈပဵၼ်လႆႈၼႆယူႇ။ သႃႇသၼႃႇၶမ်း ၸဝ်ႈပုတ်ႉထၵေႃးတမ ဢၼ်လႆဝႃႇၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းထေႇရဝႃႇတ 5 မိူင်းၼႆႉၵေႃႈ လုၵ်ႉမႃးတၢင်းပွတ်းၸၢၼ်းမိူင်း ဢိၼ်ႊတိယိူဝ်ႊၵွႆး။ ၸင်ႇလႆႈႁၼ်ပိူင်ႈၵၼ်တင်းၾိင်ႈထုင်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထ တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇၾၢႆႇၼိၵၢယ်ဢုတ်ႉတ ရၺႃႇၼ(မႁႃယၢၼ်း)ၶဝ် ဢၼ်လုၵ်ႉတၢင်းပွတ်းၼိူဝ်မိူင်းဢိၼ်ႊတိယိူဝ်ႊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူင်းၵၼ်ႇထႃႇရ(မိူင်းပုရုသ်ႉသ ပူးရ လႄႈမိူင်းတၵ်ႉၵသီလႃး)သေ လႆဝႃႇၶဝ်ႈထိုင် မိူင်းတိပႅတ်ႉ မိူင်းၽူႇတၢၼ်ႇ မိူင်းၶႄႇ မိူင်းမွင်းၵူဝ်ႊလိယိူဝ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉၾိင်ႈသွၼ်းၼမ်ႉမိူၼ်တၢင်းၾၢႆႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆၼၼ်ႉယူႇ။

ဢၼ်လီဢၢမ်းၼႆႉ ၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၾိင်ႈသွၼ်းၼမ်ႉၼႆႉ မႃးယဵၼ်းပဵၼ်ၾိင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းထႃဝွရ်း ပုၼ်ႈတႃႇၸၢဝ်းပုတ်ႉထၼိၵၢယ်ႁိၼယၢၼ်း(ထေႇရဝႃႇတ) ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထတင်း 4 မိူင်းၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ပၢႆဢဝ်ၼပ်ႉၵိုၵ်းပႃးပီႊၵေႃးၸႃႇ(ၸူႇလသၵ်ႉရၢၸ်ႈ)သေ ပဵၼ်ႇလၢႆႈပီႊၵဝ်ႇ – ပီႊမႂ်ႇၼႂ်းၽွင်းၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉမႃး လႄႈ ၼပ်ႉပဵၼ်ပီႊမႂ်ႇသွၼ်းၼမ်ႉ၊ ပီႊမႂ်ႇသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ်(ပီႊမႂ်ႇသင်ၶၢၼ်တ် – ပီႊမႂ်ႇသူင်ၵြၢၼ်ႈတ်) ၼႂ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထၾၢႆႇ ၼိၵၢယ်ပွတ်းတႂ်ႈ 4 မိူင်း(ဝဵၼ်ႉၵုၼ်သိင်ႁုလ်) ႁူမ်ႈပႃးတင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၵၼ်ယူႇ။ သွၼ်း ၼမ်ႉပီႊမႂ်ႇၼႆႉ သွၼ်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႊၶမ်းၸဝ်ႈပုတ်ႉထၵွႆး ဢမ်ႇၵႃး သွၼ်းပႃး ႁူတ်းပႃးၵူၼ်းႁိူၼ်းႁူမ်ႈတင်းၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်း ဢမ်ႇဝဵၼ်ႉၽႂ် ႁႂ်ႈၸုမ်ႈၸိုၼ်ႈတူဝ်ၸႂ် လႄႈဢဝ်ယဵၼ်းပဵၼ်ၾိင်ႈၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၶိူဝ်းတႆးၵႂႃႇ၊ မၢင်ဢွင်ႈတီႈပၢႆသူင်ႁွင်ႉ ၸပ်းသူပ်းၸပ်းပၢၵ်ႇဝႃႈ ပီႊမႂ်ႇတႆး(ပီႊမႂ်ႇထႆး/ပီႊမႂ်ႇမိူင်း)ၼႆသေ ဢဝ်ၵုၼ်းမုၺ်ၵၼ်ထႅင်ႈႁႄၵွၼ်ႇယဝ်ႈ။

 ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းပိုၼ်းသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ် (သၢၼ်းၵျၢၼ်ႇ) ၼႂ်းၽိုၼ်ၵျၢမ်းႁိၼ်ႇတူႇဝႃႈ- တေလႆႈႁၼ်ၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ  ၵျၢမ်းငဝ်ႈ – ၶုၼ်သၢင်ၵပိလ လႄႈၸၢႆးထမ်ႇမပႃႇလ ၶႄႉပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းႁူႉၵၼ် ဢၼ်ၵဵဝ်ႇတင်းၶၢဝ်းယၢမ်းၾႃႉၾူၼ်ရႃႇသီႇဢုတု လႄႈ ဢဝ်ၶုၼ်သၢင်ၵပိလ ပၢႆႈပႄႉ(ၵၢၼ်ႉသုမ်း) ယဝ်ႉ ယွမ်းတတ်းႁူဝ်တူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၸၢႆးထမ်ႇမပႃႇလ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ် ၵႂႃႇဝႆႉဢွင်ႈတီႈ ဢဝ်မွပ်ႈပၼ်ၶုၼ်ဢိၼ်းတ်(ၶုၼ်သိၵ်ႈၵျႃး)လႄႈ ၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သၢင်ၼႆႉ ဢူၽူင်းႁႅင်းလိူဝ်ၽႅဝ် တေ ဢဝ်ၵႂႃႇတွတ်ႈတူၵ်းၼမ်ႉ ၼမ်ႉတေႁႅင်ႈ၊ ဝႆႉၼိူဝ်လိၼ်ၵေႃႈ ၾႆးတေမႆႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉ၊ ဝႆႉၼိူဝ်ဢႃႇၵႃႇသၵၢင်ႁၢဝ် ၵေႃႈ ၾႃႉႉၾူၼ်တေႁႅင်ႈလႅင်ႉ၊ ၶုၼ်ဢိၼ်းတ်ၸင်ႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈယိင်းမၼ်း 7 ၼၢင်းပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ်ႁွပ်ႇပၢၼ်ႉၶမ်း သႂ်ႇၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သင်ၵပိလဝႆႉ 1 ပီႊမိူင်းၵူၼ်းလႂ် 1 ၼၢင်းဝႃႈၼႆ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢိၼ်းတ် ယင်းပႆႇမႃးပဵၼ်ၸၢဝ်း ပုတ်ႉထ တိုၵ်ႉပဵၼ်ၶုၼ်ၽီ ဢၼ်မီးဢူၽုင်းယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈၼႂ်းသႃႇသၼႃႇပြႃႇႁ်မၼ(မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယင်းပႆႇၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁိၼ်ႇတူႇ)ယူႇၼႆ။ ၵျၢမ်းမၢင်ၽိုၼ် – မီးလိူင်ႈလၢဝ်းတၢင်ႇၵၼ်တင်းၵျၢမ်းငဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ထႅင်ႈ 2 – 3 လိူင်ႈ လၢဝ်းယူႇ။ ဢဝ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထႁဝ်းဝႃႈတႄႉ – ၶုၼ်ၽီ ၶုၼ်သၢင်ၶဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇ မီးဢႃယု 16 ၵမ်းလဵဝ်၊ မိူဝ်ႈတၢႆၵေႃႈ ႁၢႆလၢႆတင်းတူဝ်ဢမ်ႇလိူဝ်သင်ဝႆႉႁႂ်ႈႁၼ်ၵမ်းလဵဝ်ၼႆယူႇ။(ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်ၵျၢမ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽိုၼ်ၵျၢမ်းတြႃးထမ်ႇမပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵေႃးတမ – ၽူႈတႅမ်ႈ)။

ၾိင်ႈသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ် ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ ပဵၼ်ၾိင်ႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉသုၵ်ႉၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သၢင်ၵပိလ 1 ပီႊလႂ် 1 ပွၵ်ႈ ၽွင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈပီႊၵဝ်ႇ – ပီႊမႂ်ႇ ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းၶုၼ်ဝၼ်း(သူႇရိယၵတိ) ၼႂ်းရႃႇသီႇမဵသ်ႉ (မႅၼ်ႈၼႂ်းလိူၼ် 5 – 6 တႆး ႁဝ်း)။ ၵွပ်ႈၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်ၶုၼ်သၢင်၊ ၵွၵ်းႁူဝ်ၶုၼ်သၢင်မီးတီႈလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉလႄႈ လၢမ်းသေၵႂႃႇၸူး မေႃၽီပြႃႇႁ်မၼ(ပုၼ်ႇၼႃးၶၢဝ်)ၶဝ် လွတ်ႈၵႃႇထႃႇသုၵ်ႉႁူဝ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ ပူႇၸေႃႇပူးၸႃးပၼ်ႁဵတ်းၼႆ။ ၶဝ်ဢမ်ႇမီး ၾိင်ႈသွၼ်းၼမ်ႉ ႁူတ်းၼမ်ႉၵၼ်ႁႂ်ႈယမ်းတင်းတူဝ်မိူၼ်မိူင်းၸၢဝ်းပုတ်ႉထ 4 မိူင်းႁဝ်း။

ၾိင်ႈသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထၾၢႆႇၼိၵၢႆထေႇရဝႃႇတ 4 မိူင်းႁဝ်း(ဢမ်ႇပႃးမိူင်းသရီလင်းၵႃ) ပဵၼ်ၾိင်ႈ ႁိၼ်ႇတူႇၼႂ်းယူင်ႉၶၢပ်ႈၸၢဝ်းပုတ်ႉထ။ မီးၵၢၼ်ၶိုၼ်းဝတ်ႉ/ၸွင်းပီႊၵဝ်ႇ – ပီႊမႂ်ႇ၊ ၵၢၼ်လူႇၵွင်သၢႆး(ၸေႇတီႇယ်သၢႆး) ၼႂ်းဝတ်ႉ/ၸွင်းၽႂ်မၼ်း၊ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၸေႃႊ တုင်း တမ်းၶွၼ်ႇ တူၼ်ႈၵူၺ်ႈ တူၼ်ႈဢွႆႈ မႆႉၵမ်ႉဢႃယု မႆႉၶူဝ်ၵႅဝ်ႈ လႅမ်ႈ တဵၼ်း ပၵ်းလူႇတၢၼ်းတီႈၵွင်သၢႆးၸိူင်ႉဝႃႈ။ မီးတင်းၵၢၼ်လူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈၽၵ်းတၢင်းၵိၼ် ၶဝ်ႈမုၼ်းၶဝ်ႈပွင်း ၼမ်ႉ သူမ်ႈၼမ်ႉဝၢၼ် တီႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်သေ ယၢတ်ႇၼမ်ႉသူင်ႇသုၼ်ႇၼႃးမုၺ်ၵုသုလ်ပၼ် ပေႃႈမႄႈၺႃႇတိၵႃပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်လႆႈသဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၺ်ၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်လႄႈ လႆႈပူၼ်ႉတၢင်းတုၵ်ႉၶ လႆႈထိုင်တၢင်းလီသုၶ ၵၼ် ၸွမ်းဢွင်ႈတီႈ- တီႈလႂ်တီႈၼၼ်ႈ။ သွၼ်းၼမ်ႉၽြႃးၸဝ်ႈပုတ်ႉထ သွၼ်းၼမ်ႉသင်ႇၶႃႈၸဝ်ႈ(မၢင်တီႈ ဢမ်ႇႁဵတ်း)၊ ယဝ်ႉႁဝ်းၼင်ႇၵၼ် သွၼ်းၵၼ် ႁူတ်းၵၼ် ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်တူဝ် သိူဝ်းယဵၼ်ၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆ။

ဢဝ်ၸွမ်းလိၵ်ႈသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ်ဝႃႈသေ ၶိုၼ်ႈဝတ်ႉ/ၸွင်းပီႊၵဝ်ႇဝၼ်းလႂ် ၵူၼ်းၵိူတ်ႇဝၼ်း(ဝၼ်းတိၸ်ႉ ထိုင် ဝၼ်းသဝ်)ၼၼ်ႉ ၵိၼ်တႃႇ(သိုပ်ႇၸႃႇတႃႇ ဢႃယု)ၼႆ ႁဵတ်းမေႃႈတႃႇ(မေႃႇလိၼ်ဢွၼ်ႇသႂ်ႇၼမ်ႉ သႂ်ႇသၢႆး သႂ်းပႃး မဵတ်ႉငိုၼ်း ယဝ်ႉဢဝ်ၽႅၼ်ႇၶၢဝ်ပူၵ်းၼႃႈ မေႃႈဝႆႉ) ဢဝ်ၵႂႃႇလူႇတီႈဝတ်ႉ/ၸွင်း၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် မီးၾိင်ႈၸဝ်ႈၵိၼ် တႃႇၶဝ် လႆႈၸတ်းၶဝ်ႈၽၵ်းလဵင်ႉၶႅၵ်ႇၵႅဝ်ႈ ပဵၼ်မူၼ်ႈပဵၼ်သိူဝ်းၵၼ်။ ပီႊမႂ်ႇသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ် ၼႂ်းပီႊၶရိသ်ႉတ် 2026 ၼႆႉ ဝၼ်းပုတ်ႉထိ 16 လႄႈဝၼ်းၽတ်းထိ 17 ၵိၼ်တႃႇ ၶုၼ်သၢင်းၵြၢၼ်ႇၵေႃႈပီႊၼႆႉ မၢင်မိူင်းၶီႇၵႃရူၼ်ႇ မၢင်မိူင်း သမ်ႉၶီႇရႃးၸသီႁ်(သၢင်ႇသီႈ) လူင်းမႃးမိူင်းၵူၼ်းလႄႈ လၢၵ်ႇလၢႆးဝႆႉတႄႉတႄႉ။

တီႈမိူင်းတႆးႁဝ်းမၢင်ဢွင်ႈတီႈ မီးၵၢၼ်သွၼ်းၼမ်ႉၵၼ်လူၺ်ႈဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းၾိင်ႈသွၼ်းၼမ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ – ဢဝ်ၼမ်ႉၼႂ်းႁွင်ႈမိူင် ဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ်သွၼ်းႁူတ်းၵၼ်၊ ဢဝ်ၼမ်ႉၶႅင်ၵွၼ်ႈသႂ်ႇလေႃးထူင်ယၢင်ပလသ်ႉသတိၵ်း ၼမ်ႉသေ သိုင်းၵၼ် မၢင်ၵေႃႉတိူဝ်ႉၺႃးၵွၵ်းႁူဝ်ပေႃးလိူတ်ႈၵေႃႈမီး၊ ဢဝ်ၽွင်ၶဝ်ႈပႅင်ႈၽုၵ်းၼႃႈတႃ ၽုၵ်းႁူဝ်ၵၼ်၊ ဢဝ်ၽွင်ၶဝ်ႈပႅင်ႈၼွၵ်းလေႃးၼမ်ႉၼဵဝ်ၼဵဝ်သေ တႃးၶူၼ်ႁူဝ်ၵၼ်၊ တႃးလုပ်ႈၼႃႈတႃၵၼ် မၢင်ၵေႃႉပေႃးလူမ်ႉရူထ်ႉ ၶိူင်ႈၵေႃႈမီး။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်သွၼ်းၼမ်ႉ ႁူတ်းၼမ်ႉဢၼ်ႁၢႆႉၵြၢမ်း ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းၾိင်ႈသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ်လႄႈ ၸိူဝ်းႁဝ်းၸၢဝ်းတႆး(ဢမ်ႇဝႃႈၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၸၢဝ်းၶရိသ်ႉတ် ၸၢဝ်းဢိသ်ႉသလၢမ်း ၸၢဝ်းႁိၼ်ႇတူႇ လႄႈၸၢဝ်းသိၶ်ႉ လီဝဵၼ်ႉဝႄႈၵၼ်တႄႉတႄႉယူႇ။ မုၼ်ၸဝ်ႈ ၷွၻ်ႉၾႃးတ်ူဝ်ႊရ် တြႃးႁေႃးသြႃႇၼပီႊ လႄႈပုၼ်ႇၼႃးၶဝ် လီဝႆႉၼၵ်းသေ သွၼ်ၵၼ် ဢူပ်းႁုမ်းတၢင်းယၢမ်ၵၼ်ႁႂ်ႈၶဝ်ႈလၵ်းၵၢၼ်ယူႇ။ ၾၢႆႇၾိင်ႈငႄႈၼႂ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ၵေႃႈ လီဢဝ်ၵူတ်းမၢႆသေ ႁႄႉႁၢမ်ႈလွင်ႈႁၢင်ႈႁၢႆႉၸိူင်ႉဝႃႈၼႆႉယူႇ။

 ၾိင်ႈသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ် ၸွမ်းလၵ်းၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တေမီးၵၢၼ်လူႇတၢၼ်းၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ၼမ်ႉ မွၵ်ႇၾႆးတဵၼ်း လႄႈသူင်ႇသုၼ်ႇၼႃးမုၺ်လီ(တႃႇၼ)၊ ၵၢၼ်ဢဝ်သိလ် 5 သိလ် 8 လႄႈၽႄႇမဵတ်ႉတႃႇ(သီႇလ)၊ ၵၢၼ် လွတ်ႈတြႃး ႁေႃးတြႃး ထွမ်ႇတြႃးၸဝ်ႈ လႄႈၼင်ႈတြႃး(ၽႃႇဝၼႃႇ)၊ ၵၢၼ်ၵၼ်ႇတေႃးသူမ်မႃးၵူၼ်းထဝ်ႈၵူၼ်းၵႄႇ (ၵႃႇရဝ – ၼိဝႃႇတ) လႄႈၽွင်းပီႊမႂ်ႇသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ် လီၶတ်းၸႂ်ဝႄႈၵၢၼ်ဢမ်ႇလီ(ဢၵုသုလ်)၊ ၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ (ၵုသုလ်) လႄႈၶတ်းၸႂ်ၾိုၵ်းႁႂ်ႈၸႂ်ႁဝ်းမူတ်းၸိုၼ်ႈသိူဝ်းယဵၼ်ယူႇတႃႇသေႇ(ဢပျႃႇၵတ)ၸိူင်ႉၼႆ။

လိုၼ်းသုတ်းမၼ်း ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ်ၸၢဝ်းပုတ်ႉထလူၺ်ႈလၵ်းၵၢၼ်ၶွင်ၵႂၢမ်းသွၼ်ၶမ်းၸဝ်ႈပုတ်ႉထၼၼ်ႉ လီႁူႉၸႅင်ႈၼင်ႇႁုပ်ႈဝႆႉၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ။  1. ၾိင်ႈပီႊမႂ်ႇသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ် ၸၢဝ်းၵလႃးႁိၼ်ႇတူႇ 2. ၾိင်ႈပီႊမႂ်ႇသၢင်း ၵြၢၼ်ႇတ် ၸၢဝ်းပုတ်ႉထ ၾၢႆႇၼိၵၢယ်ထေႇရဝႃႇတ 4 မိူင်း လႄႈ 3. ၾိင်ႈပီႊမႂ်ႇသၢင်းၵြၢၼ်ႇတ် ၸွမ်းလၵ်းၵၢၼ်သႃႇသ ၼႃႇပုတ်ႉထ ပဵၵ်ႉဝႃႈယုမ်ႇယမ်/ၼပ်ႉထိုဝ်(မီးသတ်ႉထႃႇ)လေႃးလႄးၵၼ်သေၵေႃႈယႃႇ လီမေႃၸႅၵ်ႇႁူႇဝႆႉ ဢၼ်လႂ် ဢၼ်ၼၼ်ႉလူၺ်ႈတၢင်းႁူႉပၺ်ႇၺႃႇၽႂ်မၼ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ ၸင်ႇတေလႆႈႁပ်ႉၽွလ်းလီၼႆၼၼ်ႉယူႇ။

ၽြႃးၸဝ်ႈပုတ်ႉထၵေႃးတမ ၸင်ႇသွၼ်ဝႆႉဝႃႈ – ယႃႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉ(ၼပ်ႉတေႃႈ)ယုမ်ႇ 10 ပိူင်ၼႆႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ 1.ၼႆႉယၢမ်ႈလႆႈယိၼ်းသိုပ်ႇသိုပ်ႇၵၼ်မႃး 2.ၼႆႉပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်းဢၼ်တိုဝ်းသိုပ်ႇၵၼ်မႃးၸဵမ်လႂ် 3.ၼႆႉယၢမ်ႈလိုဝ်း ၵၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆ 4.ၼႆႉမႃးၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်ထမ်း 5.ၼႆႉမႅၼ်ႈၸွမ်းလၵ်းပၢႆးႀၢႆႊသ်(သိပ်ႉပ) 6.ၼႆႉမႅၼ်ႈၸွမ်း လွင်ႈတၢင်းမၼ်း  7.ၼႆႉမႅၼ်ႈၸွမ်းပၢႆးဝူၼ်ႉ ဢၼ်မီးႁဵတ်ႇမီးၽုလ်  8.ၼႆႉမႅၼ်ႈၸွမ်းပၢႆးဝူၼ်ႉတူဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ  9.ၼႆႉ ၽူႈႁူႉပၼ်ႇတိတၶဝ်လၢတ်ႈဝႆႉ 10.ၼႆႉပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶူးဝႃးသြႃႇႁဝ်းလၢတ်ႈဝႆႉ (10 လွင်ႈၼႆႉ ယႃႇၵိုင်ႉၵၢင်ႉၼပ်ႉတေႃႈ လၢမ်းၶၢတ်ႈဝႃႈပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉ)။ လီဢဝ်တၢင်ႇၼိူဝ်လၵ်းထတ်း((Touchstone – မှတ်ကျောက်) ၼႂ်းထမ်ႇမဝိၼယ ၸဝ်ႈၼႆႉ – ၾိင်ႈၼႆႉ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼႆႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉၼႆႉ တၢင်းလၢတ်ႈၼႆႉ တၢင်းႁဵတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်လီၼႄႇ- ၵၢၼ်ႁၢႆႉ၊ ၶဝ်းၶၢႆႇၵုသုလ်ၼႄႇ- ဢၵုသုလ်၊ ပေႃးႁဵတ်းတေလႆၽွလ်းပၢင်ႈလီၼႄႇ- ၽွလ်းပၢင်ႈႁၢႆႉ၊ ပေႃးၽူႈႁူႉပၼ်ႇတိတၶဝ် ႁူႉယိၼ်းၸွမ်း ၶဝ်တေယွင်ႈယေႃးၼႄႇ- ၶဝ်တေသေႉၼႄး၊ ပေႃးဝူၼ်ႉလၢတ်ႈႁဵတ်းမႅၼ်ႈယဝ်ႉ တေပၼ်တၢင်းသိူဝ်း ၸႂ်ၼႄႇ- ပၼ်တၢင်းမႆႈၸႂ်။ မိူဝ်ႈထတ်းထြွင်ယဝ်ႉလႄႈ ဢွၵ်ႇမႃးၾၢႆႇလီ ၶဝ်ႈၶၢႆႇၵၢၼ်လီလႄႈ ပၼ်တၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈထတ်းထြွင်ယဝ်ႉလႄႈ ဢွၵ်ႇမႃးၾၢႆႇႁၢႆႉၼႆ ၶဝ်ႈၶၢႆႇၵၢၼ်ဢမ်ႇလီလႄႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶၢၼ်ၸႂ်တုၵ်ႉၶယဝ်ႉ။ ၽူႈလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးဝူၼ်ႉ လၢတ်ႈ ႁဵတ်းလႆႈၸွမ်းၼင်ႇလၵ်းၵၢၼ်(Guideline- လမ်းညွန်ချက်)ပႃႈၼိူဝ်ၼႆႉတႄႉ ၵၢမ်ႇလီ/ၵၢမ်ႇႁၢႆႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၵႂၢမ်းမၢႆ၊ ဢမ်ႇမီးတီႈပွင်ႇတႃႇမၼ်းသင်(ဢမ်ႇမႃးႁဵတ်းသင်မၼ်းလႆႈ)ၼႆယူႇ။

– ဢိင်ၼႂ်းထမ်ႇမဝိၼယၸဝ်ႈ ၵေသမုတ်တိယသုတ်တ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႃလႃမသုတ်တၵင်ၶႃၼိယထႃၼသုတ်တ၊ တိၵၼိပႃတ၊ ဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ (- ၽူႈတႅမ်ႈ)