ဝၼ်းသင်ၶၢၼ် ႁိုဝ် ဝၼ်းသူင်ၵရၢၼ်ႊတ် (သၢင်းၵျၢၼ်ႇ) ၼႂ်းမိူင်းထႆးပီ 2025 ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸွမ်းၵၢၼ် ဢၼ်မၵ်းမၢႆ ထိုဝ်ဢဝ်ဝၼ်းတီႈ 13, 14, 15 လိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊလ်မိူၼ်ၵူႈပီ။ ပဵၼ်မႃးၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ဢွၼ်ၵၼ်မၵ်းမၼ်ႈႁဵတ်း မႃးၵူႈပီပီ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။

“ဝၼ်းသူင်ၵရၢၼ်ႊတ်” ႁိုဝ် ဝၼ်းသင်ၶၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတေႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ပွတ်းတႂ်ႈ ၸိူဝ်းထိုဝ်ယမ်ယိပ်းၵမ်ၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးပဵၼ်လၵ်း။    

ၽႃးသႃဢင်းၵိသျ်း (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ) ၵေႃႈ တေဢွၵ်ႇသဵင် Songkran ၼႆ ၸွမ်းသဵင်ထႆး။ ဝၼ်းၼႆႉ မိူင်းထႆးၵေႃႈ ထိုဝ်ပဵၼ်ၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးဝၼ်းလမ်ႇလွင်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းဝၼ်းၼိုင်ႈ။ ထႆးၵေႃႈ ႁပ်ႉပဵၼ်ပီမႂ်ႇ (ပီမႂ်ႇၵေႃးၸႃႇ 1387) ႁပ်ႉဢဝ်ဢူငဝ်းတၢင်းၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆးဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၾိင်ႈပၢင်ၵၢလ်ႁူဝ်ႊလီႊ ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊၻီႊယိူဝ်ႊ။ တေမီးၾိင်ႈႁူတ်းၼမ်ႉ လဵၼ်ႈၼမ်ႉၵၼ်မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း လူၺ်ႈဢမ်ႇထိုဝ်တူတ်ႈ ၸႃႉၸႂ်တေႃႇၵၼ်။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ထိုဝ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပတ်းပဝ်ႇသုၵ်ႈလၢင်ႉပႅတ်ႈသိင်ႇၶွင် ဢမ်ႇလီဢွၵ်ႇပူၼ်ႉၼႂ်းတူဝ်ၼႂ်းၶိင်းၼႆၵွႆး ဢမ်ႇၵႃး ယင်းထိုဝ်ဝႃႈပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉယဵၼ် ႁႂ်ႈၸိုမ်ႉဢူၵ်းၸိုမ်ႉၸႂ်ယူႇယဵၼ်ပဵၼ်သုၶ်း (သုၶ) မူတ်းသဵင်ႈ လွင်ႈတုၶ်ႉ(တုၵ်ႉ) တၢင်းၶီဢွၵ်ႇႁၢင်ႇယၢၼ်ၵႆ (တႆးႁဝ်းတႄႉ ထိုဝ်ဝႃႈၼမ်ႉၵတ်းၼမ်ႉယဵၼ် လိူၼ်ႁႃႈ “သင်ၶၢၼ်” ႁိုဝ် “သၢင်းၵျၢၼ်ႇ”ၼႆငၢႆးမၢၼ်ႈ)။

ထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ “သူင်ၵရၢၼ်ႊတ်” ပဵၼ်ၽႃးသႃသၼ်သၵရိတ်ႇ မီးတီႈပွင်ႇဝႃႈ “ၵၢၼ်လိူၼ်ႈၶၢႆႉ” ၸၢၵ်ႈရႃႊသီ လုၵ်ႉ တီႈၼိုင်ႈသေ ယူၵ်ႉယၢႆႉၶၢႆႉၶၢမ်ႈၶိုပ်ႈယၢင်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈတီႈမႂ်ႇတီႈ ၼိုင်ႈ လူၺ်ႈဢမ်ႇဝႃႈၶၢဝ်းယၢမ်း ဢႃယု ငဝ်းလၢႆးမိူၼ် ဢွမ်မွင်း ယၢမ်းမွင်း (ၼႃႇလီႇ/ၼႃႊလိၵႃႊ) ဢမ်ႇယုတ်းဢမ်ႇယင်ႉသေ လိူၼ်ႈၼႃႈၵႂႃႇယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ ႁဵတ်း ႁႂ်ႈၵူၼ်းၸၢဝ်းထႆးၵေႃႈ ယိုတ်းထိုဝ်ဢဝ်မိုဝ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝၼ်းပီမႂ်ႇထႆးတေႃႇထိုင် ဝၼ်းတီႈ 1 လိူၼ်ၵျႅၼ်းၼိဝ်ႊရီႊ 1941 ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းပီမႂ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ – မိူၼ်ၵၼ်တင်း လုမ်ႈၾႃႉ။

ပဵၵ်ႉသမ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈပိၼ်ႇမႃးၸႂ်ႉ ၸွမ်းပီမႂ်ႇၵႅၼ်ႇၸိုင်ႈ (လူၵ်ႈ/ လုမ်ႈၾႃႉ) တင်ႈတႄႇဝၼ်းတီႈ 1 လိူၼ်ၵျႅၼ်းၼိဝ်ႊရီႊ 1941 ပဵၼ်ပီမႂ်ႇယဝ်ႉၼႆသေတႃႉ ဝၼ်းသူင်ၵရၢၼ်ႊတ် ႁိုဝ် ဝၼ်းသင်ၶၢၼ် (ဝၼ်းပီမႂ်ႇၵေႃးၸႃႇ) ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉထိုဝ်ပဵၼ်“ဝၼ်းပီမႂ်ႇထႆး” ယူႇ။ ဝၼ်းတီႈ 1 လိူၼ်ၵျႅၼ်းၼိဝ်ႊရီႊၼၼ်ႉ ႁဵၵ်ႈၶၢၼ်ဝႃႈ ဝၼ်းပီမႂ်ႇၵႅၼ်ႇၸိုင်ႈ (လူၵ်ႈ)။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆး တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ထမ်းမၿၢလ်ႊၵုမၢရ်ႊ တင်း ထၢဝ်ႉၵၿိလ်ႊၽူမ်ႊ(ၽၢမ်း) 3 ၶေႃႈ လႄႈ ပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း 7 ဝၼ်း သင်ဝႃႈ ၾၢႆႇလႂ်ၵၢၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈထုၵ်ႇတတ်းႁူဝ် ၿူးၸႃး (လူႇတၢၼ်း)။

ၼႂ်းၵႂၢမ်းတၵ်ႉ 3 ၶေႃႈၼၼ်ႉ

1) ယၢမ်းတွၼ်ႈၸဝ်ႉ ရႃႊသီၵူၼ်းယူႇတီႈလႂ်

2) တွၼ်ႈၵၢင်ဝၼ်းတဵင်ႈ ရႃႊသီၵူၼ်းယူႇတီႈလႂ်

3) ယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈ ရႃႊသီၵူၼ်းယူႇတီႈလႂ်

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထမ်းမၿၢလ်ႊၵုမၢရ်ႊၸင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းထိူၼ်ႇပိူဝ်ႈႁႃၵႂၢမ်းတွပ်ႇလႄႈ ၵႂႃႇလႆႈယိၼ်းၼူၵ်ႉၶဝ်ဢုပ်ႇၵၼ်ဝႃႈ –

1) ရႃႊသီၵူၼ်း တွၼ်ႈၸဝ်ႉယူႇတီႈၼႃႈ ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တိုၼ်ႇၸဝ်ႉမႃးၵူၼ်းၶဝ် ၸင်ႇဢဝ်ၼမ်ႉသုၵ်ႈၼႃႈၵူႈၸဝ်ႉၼႂ်

2) ရႃႊသီၵူၼ်းယၢမ်းဝၼ်းတဵင်ႈတေယူႇတီႈဢူၵ်း ၵွပ်ႈၼၼ်ၵူၼ်းၶဝ် ၸင်ႇဢဝ်ၼမ်ႉဢူပ်းၼမ်ႉႁွမ် တႃႈလုပ်ႈ ဢူၵ်း ၶဝ်

3) ရႃႊသီၵူၼ်းယၢမ်းႁူဝ်ၶမ်ႈသမ်ႉ တေယူႇတီႈတိၼ် ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းၸင်ႇလၢင်ႉသုၵ်ႈတိၼ်သေ ၶဝ်ႈၼွၼ်း ၵူႈၶိုၼ်း

ယွၼ်ႉလူၺ်ႈ ထမ်းမၿၢလ်ႊၵုမၢရ်ႊ ႁူႉၵႂၢမ်းၼူၵ်ႉၵႂၢမ်းၼူ ၸင်ႇလႆႈၵႂၢမ်းတွပ်ႇၼၼ်ႉမႃး တွပ်ႇထၢဝ်ႉၵၿိလ်ႊၽူမ်ႊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈထၢဝ်ႉၵၿိလ်ႊၽူမ်ႊၵၢၼ်ႉ ၸင်ႇထုၵ်ႇတတ်းႁူဝ်။

ဝၢႆးသေ ထုၵ်ႇတတ်းႁူဝ်ၶၢတ်ႇယဝ်ႉ ဢဝ်ဝၢင်းဝႆႉတီႈလႂ်ၵေႃႈ လုၵ်ႉပဵၼ်ပဵဝ်ၾႆးမႆႈလၢမ်းၵႂႃသဵင်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ဢဝ်ဝႆႉလႂ် ။ ထၢဝ်ႉၵၿိလ်ႊၽူမ်ႊ ၵၢဝ်ႇလၢတ်ႈသင်ႇဝႆႉဝႃႈ ဝၢႆးသေမၼ်းၸဝ်ႈထုၵ်ႇတတ်းႁူဝ်ယဝ်ႉ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈယိင်းၸၼ်ထရ ၸဵတ်းၼၢင်း ဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းပၼ်ႇပုတ်ႈၵၼ်ႁွပ်ႇဢုမ်ႈႁူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈၶုၼ်သၢင် 1 ၼၢင်း 1 ဝၼ်း (1 ဝၼ်းမိူင်းၽီ 1 ပီ မိူင်းၵူၼ်း) လႄႈ လႆႈပုတ်ႈပိၼ်ႇၵၼ် မိူဝ်ႈၽွင်းၶၢဝ်းမႁႃသင်ၶၢၼ် (မႁႃသူင်ၵရၢၼ်ႊတ်) ၼႆႉ။

လူၺ်ႈပိုၼ်းၵၢၼ်ၵၢဝ်ႇၶၢၼ်ဝၼ်းသင်ၶၼ် ႁိုဝ် ဝၼ်းသူင်ၵရၢၼ်ႊတ် မီးလွင်ႈၵွင်ႉသၢၼ်ၵၼ်တင်း ၵၢၼ်လိူၼ်ႈၶၢႆႉ တီႈလုၵ်ႈတႃဝၼ်းၶဝ်ႈသူႇ ရႃးသီမဵသ်ႉၼႂ်းၽွင်းၶၢဝ်းသင်ၶၢၼ် (သူင်ၵရၢၼ်ႊတ်) ၸွမ်းၼင်ႇၼၵ်ႉၶၢတ်ႈလိူၼ်လၢဝ် (ႁူဝ်ရႃႊသၢသ်ႇတ်) ၸင်ႇပဵၼ်တီႈမႃးဝႃႈ ႁဵတ်းသင် ပီၼိုင်ႈလႄႈ ပီၼိုင်ႈ ၸင်ႇမီး“ၼၢင်းသင်ၶၢၼ်” ႁိုဝ် “ၼၢင်းသူင် ၵရၢၼ်ႊတ်” ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ သၢင်းၵျၢၼ်ႇ ပီ 2025 ၼႆႉ တူၵ်းမႅၼ်ႈၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်း ၼၢင်းသင်ၶၢၼ် ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ၼၢင်းမႁူဝ်ထေႃႊရထေႊဝီႊ”ႁွပ်ႇဢုမ်ႁူဝ်ၶုၼ်သၢင်။

ၾိင်ႈသင်ၶၢၼ် လိူဝ်သေၵိၸ်ႇၵၢၼ်လဵၼ်ႈၼမ်ႉၵၼ် ၼႂ်းဝၼ်းမႁႃသင်ၶၢၼ်ယဝ်ႉ ယင်းမီးၵၢၼ်သၢင်ႈၿုၺ်း(ၿုၼ်း) ၵုသူလ်သႂ်ႇၿၢတ်ႇရ် (လွင်းသွမ်း) သွၼ်းၼမ်ႉၽရႃႉပုတ်ႉထၸဝ်ႈ (ၽြႃး) ႁူတ်းၼမ်ႉၻမ်းႁူဝ် ၽူႈထဝ်ႈၽူႈၵႄႇ ၽူႈႁႂ်ႈၵူၼ်းလူင်ယဝ်ႉ ယင်းမီးတၢင်းၵိၼ်ၵူႈသိင်ႇ ယၢင်ႇဢၼ်လဵင်ႉလူၵၼ် ၼႂ်းၽွင်းၶၢဝ်းသင်ၶၢၼ် ၵၢၼ်ၶႄႉၶႅင်ႇၼၢင်း သၢဝ်သင် ၶၢၼ်လႄႈ ၵၢၼ်လဵၼ်ႈလဝ်ႇမူၼ်ႈသိူဝ်းၵၼ်။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ပေႃးပဵၼ်မိူင်းတႆးၸိုင် ဝၢဝ်ႇသၢဝ် တေပႃးၵၼ်ၵႂႃႇဢဝ်သၢႆးၸွမ်း တႃႈၼမ်ႉသေ မႃးသၢင်ႈၸေးၻီး ၵွင်သၢႆး ပၵ်းၸၵ်းၸေႃႈ ၸၵ်းၸႃႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈတုင်း လူတၢၼ်းတီႈဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ဝၢဝ်ႇသၢဝ်လဵၼ်ႈမၢၵ်ႇၼိမ်း ဝွၵ်း ၵႂၢမ်းတႃႉၶႅင်ႇၵၼ် ႁူမ်ႈတင်းႁဵတ်းၶဝ်ႈမုၼ်းႁေႃႇတွင်ၵူၺ်ႈ ၵႂႃႇလူႇတၢၼ်းၸွမ်းဝတ်ႉၸွမ်းဝႃးလႄႈ ၸႅၵ်ႇၸၢႆႇယိုၼ်ႈ ဝႅင်ႇလဵင်ႉလူပီႈၼွင်ႉ ႁူတ်းၼမ်ႉၵၼ် ပဵၼ်ႁိတ်ႈႁွႆးတိုဝ်ၵမ် ၼႂ်းၶၢဝ်းၽွင်းသင်ၶၢၼ် လိူၼ်ႁႃႈ။

(*** ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉၼမ်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်သုၼ်ႇတူဝ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ)