ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈပၢႆႈဝၢၼ်ႈယၢၼ်မိူင်းသေ ႁွတ်ႈထိုင်ယူႇသဝ်းၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းပီ တေႃႇထိုင် ယၢမ်းလဵဝ် ပႆႇမီးတီႈယူႇဢၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်၊ ပႆႇမီးသုၼ်ႇႁဵၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼင်ႇသုၼ်ႇ လႆႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ထုၵ်ႇမီး၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆးတိုၵ်ႉမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ် คนไร้สัญชาติ ၵူၼ်းႁၢမ်းမိူင်း ။

ၼင်ႇႁိုဝ်ၸိူဝ်းၶဝ်တေလႆႈယူႇၵိၼ် ႁဵၼ်းလိၵ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈပဵင်းၵူၼ်းမိူင်းၼိုင်ႈၵေႃႉၼႆၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ၵၼ် ၶတ်းၸႂ်ယိုၼ်ႈယွၼ်း တႃႇႁႂ်ႈ တၢင်းၸိုင်ႈမိူင်းတူၺ်းထိုင်လူလွမ် ပႃးၸဵမ်တႃႇလႆႈထိၼ်ႇတီႈယူႇထႃဝွၼ်း ถิ่นที่อยู่ถาวร လႄႈ ၸိူဝ်းထိုင် ၶၵ်ႉတွၼ်ႈတႃႇ လႆႈမၢႆၾၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယိုၼ်ႈယွၼ်းႁႂ်ႈလႆႈမႃးပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼင်ႇပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းမီးဝႆႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈယိုၼ်ႈယွၼ်းမႃး လၢႆၵမ်း လၢႆပီယဝ်ႉသေတႃႉ ၾၢႆႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ဢမ်ႇဝႆႉပဵၼ်လိူင်ႈယႂ်ႇလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းပႂ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ႇၵတ်းယဵၼ်ၸႂ် ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈသင်ဝႃႈၼႆ။ လွင်ႈၼႆႉ ၽႂ်ၸုမ်းလႂ် တူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းသင်ဝႆႉယူႇ – ၸၢႆးသႂ်ၸိုၼ်ႈမိူင်း တေႁၢႆးငၢၼ်းၼႄပၼ်ၵႂႃႇၶႃႈဢေႃႈ။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁွတ်ႈမိူင်းထႆး ၼပ်ႉလၢႆသိပ်းပီ လႄႈၵူၼ်းၸိူဝ်းၵိူတ်ႇၼိူဝ်ၽႅၼ်ႇလိၼ်ထႆး သေပႆႇမီးဝတ်းဝႂ်သင်၊ ဢမ်ႇၼၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်တႆး ၸိူဝ်းထိုင်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ မီးသုၼ်ႇလႆႈ တႃႇယိုၼ်ႈယွၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းထႆး ၸွမ်းၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်း မတ်ႉတႃ 10 လႄႈ 17 သေ ၸင်ႇလႆႈတူင်ႉၼိုင်တႃႇယွၼ်း သုၼ်ႇလႆႈ ၵၢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ။

မိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 02/09/2026 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 9 မူင်း ၸုမ်းၼႅင်ႈသိုဝ်ႇၵူၼ်းႁၢမ်းမိူင်း กลุ่สื่อเพื่อคนไร้สัญชาติ ႁိုဝ်ဢမ်ႇၼၼ် ၸုမ်း တီႇတၢင်း (ตี่ตาง) ယုၵ်ႉတူဝ်တႅၼ်းလၢႆၵေႃႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇယိုၼ်ႈလိၵ်ႈ ထိုင်ႁွင်ႈၵၢၼ် ၾၢႆႇသုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းၸိုင်ႈထႆး สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ တီႈၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႂ်ႇ ႁႂ်ႈထတ်းထွင်တူၺ်းပိူင်ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်းတီႇတၢင်းၼႆႉ ဢဝ်ၶေႃႈမုလ်း ၵူၼ်းယိုၼ်ႈယွၼ်းဝတ်းဝႂ်ၸွမ်းၼင်ႇပၵ်းပိူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ သူင်ႇၼႄၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ပဵၼ်ၶၵ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈယဝ်ႉသေတႃႉ ပႆႇႁၼ်ၶိုပ်ႈၼႃႈသင်လႄႈ ၸင်ႇယိုၼ်ႈလိၵ်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ် ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၾၢႆႇပၼ်ၶႂၢင်ႉႁပ်ႉႁဵတ်းဝတ်းဝႂ်ထႆး ပၼ်ႇၵၢၼ်ထိူင်းၼၼ်ႉသေ ၸုမ်းတီႇတၢင်ႇ ၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈထွင်ယိုၼ်ႈထိုင် ။ၼႂ်းလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ပိူင်းၼႄပႃးဝႃႈ ဢၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းတၢင်ႇယိုၼ်ႈယွၼ်း ထိၼ်ႇတီႈယူႇထႃဝွၼ်းလႄႈ ဝတ်းဝႂ်ထႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယိုၼ်ႈယွၼ်းလူၺ်ႈမၢႆမီႈၸိုင်ႈထႆးမီးဝႆႉ မတ်ႉတႃ 17 လႄႈ မတ်ႉတႃ 10 ။

ၵူၼ်းၸိူဝ်း တၢင်ႇယိုၼ်ႈယွၼ်းဝႆႉထိၼ်ႇတီႈယူႇထႃဝွၼ်း တႃႇယူႇလႆႈမိူင်းထႆးတေႃႇၸူဝ်ႈၼၼ်ႉ ယွၼ်းလူၺ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် သေတႃႉ ၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ဢမ်ႇတုမ်ႉတွပ်ႇသင်မႃးၶိုၼ်း ။ ထိုင်ၶၵ်ႉလႂ် လူဝ်ႇသင်ထႅင်ႈၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇတွပ်ႇသင်လႄႈ လႆႈပႂ်ႉႁိုင်ယူႇလၢႆလၢႆ ၼႆ ၽူႈတၢင်ႇယွၼ်းဝႆႉၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ ယွၼ်ႉ ၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈဢမ်ႇသႂ်ႇၸႂ်တွၼ်ႈၼႆႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယိုၼ်ႈယွၼ်း ယၢပ်ႇၸႂ်ၼႂ်းၵၢၼ်ယူႇၵိၼ်ၵူႈဝၼ်းဝၼ်း ၊ ၶၢတ်ႇတိုဝ်ႉတၢင်းလၢႆၸိူဝ်ႉလၢႆပိူင် ၸဵမ်ဢဝ် တႃႇယုၵ်ႉမုၼ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉလႄႈသင် တႃႇၵမ်ႉၵႅမ်ၼႂ်းပၢႆးယူႇလီၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်။

ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၸုမ်းတီႇတၢင်း ၵႂႃႇယိုၼ်ႈတၢင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ပႃးၶေႃႈတိုၵ်းသူၼ်းဝႆႉ 5 ၶေႃႈ ။

1 )ႁႂ်ႈၼႅတ်ႈထတ်းထွင်ပၼ် ဝႃႈ ၽိုၼ်တၢင်ႇယိုၼ်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထိုင်ၶၵ်ႉလႂ်ယဝ်ႉ

2)ၵွပ်ႈသင်လႄႈ ပႆႇပၼ်ႇၵၢၼ်သင်ပၼ်ၼႆ ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇသပ်းၸႅင်ႈပၼ်
3)ႁႂ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇလၢတ်ႈဢွၵ်ႇဝႃႈ တေႁိုင်ထိုင်ၵႃႈႁိုဝ် တေယဝ်ႉမိူဝ်ႈလႂ်ၼႆတႅတ်ႈတေႃး
4)ႁႂ်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶိုၼ်းၸွမ်းၼင်ႇၽိုၼ်ယိုၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ
5)သင်ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တုၵ်းယွၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉလွင်ႈႁူမ်ႈလူမ်ႇၵူၼ်းယိုၼ်ႈတၢင်ႇဝႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ ။

မိူၼ်ၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ ၸွမ်းၼင်ႇ ပၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈထႆး မတ်ႉတႃ 10 ၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉဝႃႈ သင်ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ယိုၼ်ႈယွၼ်းဝႆႉ ထိၼ်ႇတီႈယူႇထႃဝွၼ်းလႆႈယဝ်ႉၼၼ်ႉ ယိုၼ်ႈယွၼ်းလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းထႆးလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ ၼႆယူႇ။

ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈတီႈယူႇထႃဝွၼ်း တဵမ်ထူၼ်ႈၼင်ႇပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈတမ်းဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ယိုၼ်ႈယွၼ်းဝတ်းဝႂ်ၵူၼ်းထႆးဝႆႉသေတႃႉ ဢမ်ႇႁၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇသင်ပၼ်။ တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်း ဢဝ်ငိုၼ်းမွၼ်ၶဝ် လႆႈဝႆးသေတႃႉ တႃႇၵူၼ်းၸိူဝ်းယိုၼ်ႈယွၼ်းလူၺ်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်းသမ်ႉ ႁိုင်ထိုင်တီႈပေႃးဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ ထိုင်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈလႂ်ယဝ်ႉၼႆ ၵူၼ်းယိုၼ်ႈယွၼ်းဝတ်းဝႂ်ထႆးဝႆႉၵေႃႈၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ-

ႁဝ်းယိုၼ်ႈၵႂႃႇမူတ်းယဝ်ႉ ဢၼ်ႁဝ်းၶႂ်ႈႁူႉပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ မိူဝ်ႈၼႆႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈထတ်းထွင်တူၺ်းဝႃႈ ၶဝ်ၼပ်ႉပဵၼ်ထိၼ်ႇတီႈယူႇထႃဝွၼ်းၼၼ်ႉၼပ်ႉႁဵတ်းႁိုဝ်တႄႉတႄႉ။ 5 ပီဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၼပ်ႉတႄႇမိူဝ်ႈလႂ်မႃး ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈၼပ်ႉတႄႇဢဝ်ဝၼ်းဢၼ်လႆႈမႃးဝႂ်ထိၼ်ႇ ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ၼပ်ႉတႄႇဢၼ်ႁဝ်းလႆႈဝႂ်ႁူဝ်ပႅတ်ႇ ၊ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၼပ်ႉဝၼ်းဢၼ်ႁဝ်းလႆႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ထိၼ်ႇထႃဝွၼ်းဝၼ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ။ပေႃးဝႃႈၼၼ်တႄႉ တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း မွၵ်ႈ 3 ပီၼႆႉတႄႉ လႆႈသႂ်ႇၶွၼ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းဝႆႉယဝ်ႉ ။တိုၼ်းမီးသုၼ်ႇယိုၼ်ႈယွၼ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉၼႃႇ

ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်တမ်းဝႆႉတႄႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းလႆႈဝႆႉထိၼ်ႇတီႈယူႇထႃဝွၼ်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ တီႈဢေႇသုတ်းတေလႆႈယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး 5 ပီ ထပ်းၵၼ် ၊ တေလႆႈမီးႁဵင်းလိၵ်ႈတီႈယူႇထုၵ်ႇၸွမ်းမၢႆမီႈ ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ပၼ်ၶွၼ်ႇၸွမ်းၼင်ႇပိူင်ၸိုင်ႈထႆးမီး ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယိုၼ်ႈယွၼ်းဝတ်းဝႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းတဵမ်ထူၼ်ႈၵူႈလွင်ႈယူႇယဝ်ႉၼႆ ၸုမ်းတီႇတၢင်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၸုမ်းတီႇတၢင်း ဢွၼ်ၵၼ်တုၵ်းယွၼ်းပႃးဝႃႈ ႁႂ်ႈတူၺ်းထိုင်ပၼ်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းလႄႈ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းထႆးၼင်ႇၵၼ် သေ ၼႅၼ်ႈႁပ်ႉႁဵတ်းပၼ် ၊ သင်ဝႃႈ လူဝ်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈသင်ထႅင်ႈၼႆၵေႃႈ ၾၢႆႇၵူၼ်းယိုၼ်ႈယွၼ်းတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉတႃႇသေႇဝႃႈၼႆ။

ၵွၼ်ႇၼႃႈ ပီ 2024 ၼၼ်ႉတႄႉ ၸွမ်းၼင်ႇ မတ်ႉတႃ 10 လႄႈ မတ်ႉတႃ 17 မီးၼၼ်ႉ လႆႈႁဵတ်းၵႂႃႇၸွမ်းပဵၼ်ၶၵ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈယူႇသေတႃႉ မီးၵူၼ်းႁဵတ်းၽိတ်းပၵ်းပိူင်မႃးၼမ်သေ ဝၢႆးၼႆႉ ငဝ်ႈႁွင်ႈၵၢၼ်တႃႇၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်း လူင်းထတ်းထွင်ပိုၼ်ႉတီႈႁႅင်းလႄႈ ၸင်ႇမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈလၢႆပိူင်။ ပႃးၸဵမ်ၵူၼ်းယိပ်းဝႂ်တၢင်ႇၻၢဝ်ႈထႃဝွၼ်းလႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယိုၼ်ႈယွၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းထႆးၸိူဝ်းၼႆႉ။

တေႃႇၼင်ႇ ႁဵတ်းၸွမ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ ယင်းလႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းႁိုင်လႄႈ ပေႃးမီးလွင်ႈထတ်းထွင်ၵၼ်ၸိူင်ႉၼႆတႄႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းတေလႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းယူႇၼႆ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၸိုင်ႈထႆး สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ဢၼ်ႁပ်ႉဢဝ်လိၵ်ႈၸုမ်းတီႇတၢင်းၼႆႉ လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ –

မၼ်းတေမီးၽွၼ်းတုမ်ႉယွၼ်ႈယူႇယဝ်ႉ ၊ တေႃႈၼင်ႇ ႁဵတ်းၸွမ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈမၼ်းၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈၵူၺ်း ယင်းမီးလွၵ်ႈတတ်းမၵ်းလၢႆလွင်ႈ ။ ပႃးၸဵမ်ၵူၼ်းဢၼ်မႃးတၢင်ႇယိုၼ်ႈဝတ်းဝႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တီႈၼိုင်ႈလႄႈတီႈၼိုင်ႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ႁူဝ်ၼပ်ႉမၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇပဵင်းၵၼ်။ မၢင်တီႈဢေႇ မၢင်တီႈၼမ် ။ မၢင်တီႈၵူၼ်းမႃးတၢင်ႇယိုၼ်ႈၼမ် ၵူၺ်းၼႃႇ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈဢၼ်ႁပ်ႉႁဵတ်းမၼ်းသမ်ႉ မီးဢေႇ ။မၢင်တွၼ်ႈၵေႃႈ မီးလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်လၢႆလွင်ႈ

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ တေဢဝ်လွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ လၢတ်ႈတီႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈသေ တေတၵ်ႉၸူးၸုမ်းတီႇတၢင်းၼႆႉ ႁႂ်ႈႁူႉလွင်ႈတၢင်း။ ၸွမ်းၼင်ႇ ပွင်ပဵၼ်လႆႈၵေႃႈ တေဢုပ်ႇဢူဝ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈငၢႆႈလူမ်ပၼ်ယူႇ ဝႃႈၼႆ။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းယွၼ်းဝႂ်တၢင်ႇၻၢဝ်ႈထႃဝွၼ်း လႄႈ ၵူၼ်းဝတ်းဝႂ်ထႆးၼႆႉ မီးၼပ်ႉႁူဝ်မိုၼ်ႇသေတႃႉ ယွၼ်ႉၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ တီႉၺွပ်းလႆႈ လွင်ႈႁဵတ်းဝႂ်ပွမ် ၵူၼ်းဢမ်ႇၸွမ်းပိူင်ၼမ်လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းယိုၼ်ႈယွၼ်းလူၺ်ႈၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃး ၵူၼ်းတႆး လႄႈ လၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်း ယူႇၵိုၵ်းမိူင်းထႆးမႃး ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ။