ၽွင်းဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵၼ်ၽိုၼ်းပဵၼ်ၾႆး ၵူၼ်းမိူင်းလႆႈပၢႆႈတၢင်းၵူဝ်တၢင်းႁႄယူႇၼႆႉ ၸုမ်းမၢင်ၸုမ်းသမ်ႉ လႆႈလီလႆႈပဵၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမုၼ်းမၢၵ်ႈ။ ၸဝ်ႈပၢႆးမၢၵ်ႈမီးမၢင်ၸိူဝ်း ၶၢင်းလွင်ႈတူၵ်းသုမ်းယူႇသေတႃႉ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းမီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ ။

မိူၼ် ၸုမ်းသိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ DKBA ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော် တပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်ၵမ်ႉယၼ်ၽွၼ်းပၢင်ႈတီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇ ၼႆႉၵေႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းမိူင်းယုင်ႈၼႆႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇမႃးလႄႈ ပဵၼ်တီႈပၵ်းတႃၵူၼ်းတင်းၼမ်ဝႆႉယူႇ ။

ၶၢဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ၊ ၵုမ်းမိူင်း ၊ ၽွင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႇတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းဢၼ်သၢၼ်ၶတ်း မီးတင်းၼမ်သေတႃႉ ၸိူဝ်းဢမ်ႇသၢၼ်ၶတ်းသေ ယူႇၵူမ်ၵဵဝ်ၵၼ်တင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈမီးမႃး။

မၢင်ၸုမ်း လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်းၵေႃႈဢမ်ႇႁဵတ်း ႁၼ်လီၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ သိုပ်ႇပၼ်ႇၵၢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇယူႇ ၶိူဝ်းယႂ်း ။ မၢင်ၸိူဝ်း ပႂ်ႉဝၵ်ႉငမ်ဢဝ်ၽွၼ်းပၢင်ႈၽွင်းမိူင်းသုၵ်ႉသေ မိူၼ် ပႂ်ႉငုမ်းပႃ မိူဝ်ႈၼမ်ႉၶုၼ်ႇဝႆႉ ။

ပေႃးတူၺ်း ၸုမ်းသိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ DKBA ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော် တပ်ႉသိုၵ်းယၢင်းဢၼ်ၵမ်ႉယၼ်ၽွၼ်းပၢင်ႈတီႇမူဝ်ႇၵရေႇၸီႇ ၼႆႉၼႆၵေႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉၼႆႉၵူၺ်း ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးဝႆးတႄႉ ။

ၸဵမ်ဢဝ် ႁႅင်းငိုၼ်း ႁႅင်းၵူၼ်း လႄႈ ႁႅင်းၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၸုမ်းသိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ DKBA ၼႆႉ ထႅမ်မႃးလႆႈ ၽႂ်းတႄႉတႄႉၼႆ ၵူၼ်းၸိူဝ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။ ဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈတႄႉ ၸုမ်းသိုၵ်း DKBA ၼႆႉ ဢမ်ႇသၢင်ႈပၢင်တိုၵ်းတေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၊ ဢဝ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပဵၼ်ယႂ်ႇ ဝႆႉၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ ။

ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇတိုၵ်းသိုၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵူၺ်း ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇသၢင်ႈပၼ်ႁႃသင်ၸွမ်းသိုၵ်း လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ KNU ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းသိုၵ်းတေႃႇသိုၵ်းႁႃတၢင်းၽိတ်းၵၼ် တိုၵ်းတေႃးၵၼ်ယူႇ လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆဝဵင်းၼႆႉ ၸုမ်းသိုၵ်း DKBA တႄႉ ဢမ်ႇသၢင်ႈၶဵၼ်ၸူးၾၢႆႇလႂ်။ ပၵ်းၸႂ်ၸုမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵူၺ်း ၼႆယူႇ။

ဢၼ်ၶဝ်တူင်ႉၼိုင်ပဵၼ်ပိူင်လူင်တႄႉ ပဵၼ်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ ။ ၵူၼ်းႁူႉၸွမ်းလွင်ႈၼႆႉ လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇ BBC ဝႆႉဝႃႈ ၸုမ်းသိုၵ်း DKBA ၼႆႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးယႂ်ႇလူင်တႃႇၶဝ် ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်ၵူၼ်း မိူင်းၶႄႇမႃးပၼ်ႇၵၢၼ် ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢဝ်ငိုၼ်းဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၼၼ်ႉသေ မႃးပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ်လုၵ်ႈသိုၵ်းၼႂ်းၸုမ်းၶိုၼ်း ပႃးၸဵမ် ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇလႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်သိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်ငိုၼ်းတီႈၼၼ်ႈမႃး ၸႂ်ႉၸၢႆႇဝႃႈၼႆ။

ၵွၼ်ႇၼႃႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်း ပႆႇတႄႇၽႅၼ်ၵၢၼ်ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းပီ 2021- 2022 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းလီတႃႇ ဢွင်ႈတီႈၵျႃႊၽျႅၼ်ႉယူႇသဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။
တႄႇ ပၢႆ ပီ 2023 မႃးၼႆႉတႄႉ မိူင်းထႆး မိူင်းၶႄႇ တိုၵ်းသူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ႁႃလွၵ်းလၢႆးၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉမႃး ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢမေႊရိၵၼ်ႊလူးၵွၼ်ႇ ။

ၸင်ႇၼၼ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် BGF ၼႂ်းမျႃႉဝတီႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၺႃးၸုမ်းၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ ၶူၼ်ႉသွၵ်ႈတဝ် ၵူၼ်ႇပင်းပႅတ်ႈတိုၵ်းသုင်လၢႆတိုၵ်း ၼႂ်းသူၺ်ႇၵူၵ်ႇၵူဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။

ၸင်ႇၼၼ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ သိုၵ်း DKBA ၵုမ်းဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၶႅတ်ႉ ၼႂ်းမျႃႉဝတီႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးၶူၼ်ႉသွၵ်ႈပႃး။ ဢမေႊရိၵၼ်ႊယင်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပႃးဝႃႈ ၽႂ်တီႉၺွပ်းလႆႈၽူႈၼမ်းၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ DKBA ၼၼ်ႉ တေတွၼ်ႈငိုၼ်းသူး တေႃႊလႃႊ 10 လၢၼ်ႉ ဝႃႈၼႆလူးၵွၼ်ႇ။

ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၼ်ႉၽူႈၼမ်းၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ DKBA မိူၼ်ၼင်ႇ ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၸေႃးသတီး ၊ ၽူႈၵုမ်းသိုၵ်း ၵႅမ်ၸွမ်ႁၢၼ်ၸေႃးၸဵင်ႇဝိၼ်း ၊ ၽူႈမီးၸၼ်ႉၼႂ်းသိုၵ်း ၸွမ်ႁၢၼ်ၸေႃးသၢၼ်းဢွင်ႇ လႄႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃႇမတီႇပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၸွမ်ႁၢၼ်ၸၢႆးၵျေႃႇလႃႉ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၺႃးဢမေႊရိၵၼ်ႊ ဢိုတ်းႁႅတ်ႉလွင်ပၼ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶဝ် ၼႂ်းပီ 2025 ။

ၸုမ်းၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉၼႂ်းယူႊရူပ်ႊၵေႃႈ ဢိုတ်းႁႅတ်ႉပၢႆးမၢၵ်ႈမီး DKBA ဝႆႉ ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပၼ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈၼမ်း ဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇတၢင်းလႂ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၸေႃးသၢၼ်းဢွင်ႇ ၸၢႆးၵျေႃႇလႃႉ ၸေႃးၸတီး ၸေႃးၸဵင်ႇဝိၼ်း လႄႈ ၸေႃးဢိလိထူး ၸိူဝ်းၼႆႉ ။

ၺႃးဢိုတ်းႁႅတ်ႉၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉယဵၼ်ႁၢႆၵႂႃႇတႄႉ ပႆႇၸႂ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ ။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉတိုၵ်ႉပၼ်ႇၵၢၼ်ဝႆႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁႂ်ႈၼမ်ပဵင်းမိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ ဢမ်ႇမီး ။ၼႂ်း 4 ပုၼ်ႈၼၼ်ႉ ယွမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ 3 ပုၼ်ႈ ၼႆ ၽူႈႁူႉႁၼ်ၸွမ်းလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ ။

DKBA ၼႆႉ ပၼ်ငိုၼ်းလိူၼ်လုၵ်ႈၸုမ်း ၼိုင်ႈလိူၼ်လႄႈၼိုင်ႈလိူၼ်ဢမ်ႇပဵင်းၵၼ်။ ပေႃးႁႃလႆႈငိုၼ်းၼမ်ၵေႃႈ ပၼ်ၼမ် ၊ ပေႃးလႆႈမႃးဢေႇၵေႃႈ ပၼ်ဢေႇ ၼႆယူႇ။
ပေႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် BGF ၸိုင် DKBA ၼႆႉ ၼႂ်းလုၵ်ႈၸုမ်း မီးၵူၼ်းလၢႆတီႈလၢႆတၢင်းမႃး ၶွၼ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်ဝႆႉ ။ လိူဝ်သေ မီးၸၢဝ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇယဝ်ႉ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼမ် ။ BGF သမ်ႉပဵၼ်ၸၢဝ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵူၺ်း ဝႃႈၼႆ။
ၶၢဝ်းၵျႃႊၽျႅၼ်ႉႁိူင်းၼႆႉ လုၵ်ႈၸုမ်း DKBA ယိင်ႈၶႅၼ်းတိူဝ်းၼမ်မႃး ။ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်သူၼ်ၸႂ် ႁဵတ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ။

DKBA ၼႆႉ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ 3 ၸုမ်း ပဵၼ်လၵ်း ၊ ငဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်း ကလိုထူးဘော ဗဟိုစစ်ကွပ်ကဲရေး လႄႈ တေမီးၾၢႆႇၵုမ်းသိုၵ်းမၢႆ ၼိုင်ႈလႄႈ မၢႆသွင် ။ၾၢႆႇတႂ်ႈၼၼ်ႉ တေမီးၵိင်ႇၽႄ တပ်ႉသိုၵ်းဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈ။ ငဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၶဝ် ပၵ်းဝႆႉ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈသူင်ႇသီးမျၢႆႇ ၸႄႈဝဵင်းမျႃႉဝတီႇ ။

မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 10 ပီၼၼ်ႉ ဢဵၼ်ႁႅင်း DKBA ၼႆႉ မီး 1500 -2000 ၵူၺ်း ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ် မီးထိုင်8000 ၼႆ ၽူႈႁူႉၸွမ်း လၢတ်ႈတီႈ
သိုဝ်ႇ BBC ဝႆႉ။
တပ်ႉသိုၵ်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ DKBA ၼႆႉ ပဵၼ်တပ်ႉၸုမ်းဢၼ်ၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတီႈ KNU မိူဝ်ႈ 1993 ။ မႃးတင်ႈပဵၼ် တပ်ႉၸုမ်း ယၢင်းၽိူၵ်ႇဢၼ်ၵိူဝ်းယမ်သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ တိုးတက်သောဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော် DKBA ။ မိူဝ်ႈထိုင်မႃး 2010 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယၢမ်ႈႁူၺ်းသူၼ်းႁႂ်ႈလႅၵ်ႈပဵၼ် တပ်ႉပႂ်ႉလႅၼ်လိၼ် BGF သေတႃႉ ဢမ်ႇၽွမ်ႉၸွမ်း။

ၼႂ်းလိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊလ် ပီ 2012 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႅၵ်ႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြု ကရင်တပ်မတော် DKBA ။ ထိုင်မႃး ပီ 2015 ၼၼ်ႉ တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်တင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈသေ ၵိုတ်းတိုၵ်း ။

တပ်ႉသိုၵ်း DKBA ဢမ်ႇပိုတ်ႇပၢင်တိုၵ်းတေႃႇၽႂ်သေဢမ်ႇၵႃး ဝၵ်ႉငမ်လႆႈတိုဝ်ႉတၢင်းသင်ၵေႃႈ ဢဝ်ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းတႃႇၸုမ်းတႃႇတပ်ႉ ။ ပေႃး ၵၢၼ်ၵျႃႊၽျႅၼ်ႉ တိုၵ်ႉယိုင်ႈယႂ်ႇဝႆႉယူႇတႄႉ ၶဝ်တိုၼ်းတေသိုပ်ႇယိုင်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇၸွမ်းထႅင်ႈယူႇၼႆ ၾၢႆႇထတ်းသၢင်ၶဝ် ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆ။

ၼႂ်းမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇၼႆႉ မီးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလၢႆၸုမ်း KNU ၊ KNA၊ BGF၊ DKBA၊ ၶွင်ႇသီႇၾၢႆႇငမ်းယဵၼ်ယၢင်းၽိူၵ်ႇ ကရင် ငြိမ်ချမ်းရေး ကောင်စီ (KNU/KNLA – PC) ၊ တပ်ႉသိုၵ်းၵေႃႇတူးလေး(KTLA) လႄႈ ပႃးၸဵမ်ပျီႇတူႉၸိတ်ႉႁွင်ႇတရေႃးၽူဝ်း တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၸုမ်းၼိုင်ႈလႄႈၸုမ်းၼိုင်ႈ မီးတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းၽႂ်မၼ်းသေ လၢႆးပၼ်ႇၵၢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်။ တႃႇပဵၼ်မႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႇတရႄႇၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႆႉ ၼိုင်ႈၸုမ်းၼိုင်ႈပိူင်။

ဢၼ်ၵမ်ၼမ်ႁၼ်ဝႃႈ DKBA ၼႆႉ ပဵၼ်သိုၵ်းဢမ်ႇတိုၵ်းၽႂ်ၼႆၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ပဵၼ်တပ်ႉသိုၵ်း ဢၼ် ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးဝႆး တပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၼႆ ၽူႈထတ်းသၢင်ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၽိုၼ်ဢိင်
https://www.bbc.com/burmese/articles/cr7kv9zn940o.lite