“ၼႃႈလိၼ်ႁဝ်း ႁဝ်းပိူင်ႇငမ်း”၊ “လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾႅတ်ႇတရႄႇမၵူၺ်း ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁဝ်း”၊ “သူပ်းသူလၢတ်ႈဝႃႈၾႅတ်ႇတရႄႇ တၢင်းႁဵတ်းၵူၺ်းမိူၼ် 2008” ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁွင်ႉသႅၼ်ႇၵွႆးဢမ်ႇၵႃး ႁဵတ်းပႃးပၢႆႉယိပ်းသေ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈမေႃႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼႂ်းၸေႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူႇ ဢွၵ်ႇၼေၵၢင်ၸႂ်တေႃႇ ၸုမ်းသိုၵ်းတႂ်ႈမိုဝ်း NUG ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇပၢၵ်ႇ ဢၼ်ၽႅဝ်မႃးၼႂ်းၼႃႈတီႈၶဝ်ယူႇၼႆႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ဝၼ်းတီႈသွင်ပူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။
ပေါက်လႄႈ မြိုင် ၼႂ်းၸေႈတွၼ်ႈပၶူၵ်ႉၵူ၊ ၸေႈတိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ ပဵၼ် အညာဒူဘိုင်း ၼႆ ႁူင်လိုဝ်းယွၼ်ႉ ၸုမ်း “ပ” သၢမ်တူဝ် ႁဵတ်းႁႃၵိၼ်ၸွမ်း မေႃႇၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်မႃးဢုၵ်းသုၵ်းဢူၺ်ႈသူၺ်ႈ ၸဵမ်ႁူဝ်ပီႊ 2025 ပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸုမ်း “ပ” သၢမ်တူဝ်တိူင်းမၵူၺ်းၼႆႉ ၽိူဝ်ႇၽွတ်ႈပဵၼ်မႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၾႅတ်ႇတရႄႇယူႊၼိတ်ႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၼႆ လိူၵ်ႈတၢင်ႇပႃး ၸွမ်ၽွင်းလူင်ဝႃႇ၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈတႅၼ်းၽွင်းဝႃႇသေၵေႃႈ ႁပ်ႉပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁင်းၶေႃၶဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ် ၵေႃႉႁဵတ်းၶုၼ်ၽွင်းလူင်ၽၢႆႇၵႅတ်ႇၶႄ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈပလိၵ်ႈသေ ႁဵတ်း CDM မႃးၼၼ်ႉသမ်ႉ ယၢမ်ႈမီးပၼ်ႁႃ တႄႇဢဝ်လိူင်ႈၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းတၢႆဝႃႈၼႆလႄႈ NUG ၸင်ႇပွႆႇသိုၵ်းၶဝ်မႃးဝႅတ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇႁွင်ႉၵူတ်ႇထတ်း၊ ၽၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယူႊၼိတ်ႉမၵူၺ်း သမ်ႉဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႄႈ ၸင်ႇတႄႇပဵၼ်ပၼ်ႁႃမႃး။ ၵမ်းလိုၼ်း ၶၢဝ်ႇႁူင်လိုဝ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉၼႃႇလႄႈ ထိုင်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသွင်ၽၢႆႇ လႆႈၶိုင်ႁႃငူပ်ႉငိၵၼ်သေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေၵေႈလိတ်ႈႁႂ်ႈယဝ်ႉယႃႇလီငၢမ်းၼႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယဝ်ႉၵေႃႈ လႅပ်ႈဢမ်ႇၵေႈၸၢႆႇလႆႈလႄႈ ၸင်ႇပေႃးပဵၼ်မႃး လွင်ႈလုၵ်ႉႁိုၼ်ႇဢွၵ်ႇၼေၵၢင်ၸႂ် ၼင်ႇဝႃႈမႃးတီႈၼိူဝ်ၼႆႈယဝ်ႉ။
ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈၼႂ်းၵႄႈ NUG လႄႈ မၵူၺ်းယူႊၼိတ်ႉၼႆႉ လၢတ်ႈသိုဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈၾႅတ်ႇတရႄႇ ဢၼ်ယၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းပၢင်ႈၵွႆး။ NUG ၼႆႉ မၼ်းႁပ်ႉပဵၼ်ဝႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသုၼ်ၵၢင် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း(Union-
level) လႄႈ မေႃႇၼမ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈတေၼပ်ႉပဵၼ် ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်း၊ “ပ” သၢမ်တူဝ် လႄႈ ယူႊၼိတ်ႉမၵူၺ်းၶဝ်ၵေႃႈ တေႃႈတေၼပ်ႉပဵၼ် ၶွင်ပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်ပိူင်ႇငမ်းယဝ်ႉ။ မေႃႇၼမ်ႉမၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းလၢင်း သၢႆတၢင်းငိုၼ်းၶဝ်ႈၶႃႈလူး၊ ၽႂ်ၵုမ်းၵမ်လႆႈၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈၵွၼ်းၵိူင်ႈလႆႈပႃး ႁႅင်းသိုၵ်းသိူဝ်ယဝ်ႉလေႃႇ၊ တႃႇသိုဝ်ႉမၢၵ်ႇမိုဝ်ႈၸိုၼ်းယၢမ်း လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇႁိုဝ်ႉ၊ တႃႇလဵင်ႉတပ်ႉလဵင်ႉၵူၼ်းႁိုဝ်ႉ မၼ်းတိုၼ်းပဵၼ် ၼဵၼ်ၽုၵ်ႉမၼ်းယဝ်ႉ။ မိူၼ်မေႃႇၶမ်း လႄႈ လူင်မႆႉသၵ်း တီႈတၢင်းၸေႊၵႅင်း ဢၼ်ပူဝ်ႇၼၵႃး လႄႈ NUG ယၢမ်ႈႁိမ်ၵၼ်ၵုမ်းၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇသႄႈ။
တီႈၼႆႈ လီလႆႈၶႆႈၸႂ်တႄႉ NUG ၵေႃႈဝႃႈ ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၢၼ်းတင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႇတရႄႇ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ၊ မၵူၺ်းယူႊၼိတ်ႉၵေႃႈ သုတ်းတီႈပေႃးယိုၼ်ပဵၼ်ၵိင်ႇၽႄမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈသင် သမ်ႉလႆႈထဵင်မေႃးၵၼ် ယွၼ်ႉၽွၼ်းပၢင်ႈမၢၵ်ႈမီးလႃႇ ပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် လူဝ်ႇဝႃႈပဵၼ်ယွၼ်ႉ ဢမ်ႇတႅၵ်ႇလႅင်းၼိူဝ်လွင်ႈၸႅၵ်ႇ မႅင်ႇဢႃႇၼႃႇၼၼ်ႉၵွႆး။ သူပ်းတႄႉဝႃႈယူႇ တေၵေႃႇတင်ႈလွၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇ၊ လူင်းမိုဝ်းတေႉမႃး ဢႃႇၼႃႇ ၽၢႆႇသိုၵ်း တေၸႅၵ်ႇၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း၊ လွင်ႈၵုမ်းၵမ်ၼႃႈၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး တေၸႅၵ်ႇၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇမၵ်းတတ်းပုတ်းၶၢတ်ႇ၊ လွင်ႈငိုၼ်းၵႃႈငိုၼ်းၶွၼ်ႇ တေၽႄၵၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇတူၵ်းလူင်းဝႆႉ တႅတ်ႈတေႃးၸိုင် တၵ်းၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈပၼ်ႁႃမိူၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၸိူင်ႉတီႈတၢင်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၵေႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဢမ်ႇယၼ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းတင်းလုမ်ႈသေ ႁူမ်ႈၵၼ်တိုၵ်း၊ ၵွမ်ႉၵွႆး မၢင်ႇၵိူဝ်းၽွၼ်းပၢင်ႈသုၼ်ႇလဵဝ်သေတိုၵ်းလႄႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈၸုမ်းပလွင်ႈ TNLA ယိုတ်းလႆႈၼမ်ႉတူႈၼႆ မေႃႇငိုၼ်းတင်းလူင် ၶႂ်ႈႁုပ်ႈႁဵတ်းၶွင်ၶဝ်ၸုမ်းလဵဝ်ပိူင်ႇငမ်းသေ ၸင်ႇပဵၼ်ပၼ်ႁႃၵၼ်တင်း ၸုမ်းၶၢင် KIA။
မိူဝ်ႈလဵဝ် ၸုမ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ လိုပ်ႈလမ်းပႅတ်ႈ ၸုမ်းပလွင်ႈသေ တေၶိုင်ႁုပ်ႈ မေႃႇၶမ်း၊ မေႃႇႁႄႈ ၼႂ်းထုင်ႉၵူတ်ႉၶၢႆ၊ ၼမ်ႉၽၵ်းၵႃ တေႃႇထိုင် ၼမ်ႉၶမ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁိုဝ်လွတ်ႈပဵၼ်ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈလူၺ်ႈတင်း တၢင်ႇၸုမ်းၸၢဝ်းၸိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼင်ႇၵၼ်။ ၽွၼ်းပၢင်ႈတၢင်ႇမဵဝ်း ဝႆႉသေၵမ်း႞၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ငိုၼ်းၶွၼ်ႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉ မူႇၸေႊ-မၢၼ်းတလေး ၼၼ်ႉၵွႆးၵေႃႈ ပေႃးဢမ်ႇမၵ်းတတ်းတႅတ်ႈတေႃးသေ ၸႅၵ်ႇမႅင်ႇၵၼ်လႆႈတႅၵ်ႇလႅင်းပူင်ႇသႂ်ၸိုင် တေဢမ်ႇလွတ်ႈမင်ႁူဝ်ၵၼ်ထႅင်ႈသႄႈ။
ၽွၼ်းပၢင်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမၼ်းၵပ်းၵၢႆႇတင်း ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈၵမ်းသိုဝ်ႈၼႆသေတႃႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉ ၽႅဝ်ထိုင်ၼႂ်းမိုဝ်း ၸုမ်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ်ၵွႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉၾိင်ႈပိူင်ၶွင်ၸိုင်ႈမိူင်းသိုၵ်းသုမ်ႇငုမ်းယဝ်ႉလႆ။
ၸင်ႇၼၼ် တၢမ်တူဝ် NUG ဢၼ်ယိုၼ်ပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသုၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီႊ ယင်းဢမ်ႇၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈႁႂ်ႈဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇဢၼ်ၸၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ်ၵၢၼ်လႆႈ၊ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလၢႆလၢႆၸုမ်းၵေႃႈ တေႃႈမိူၼ်ၼ်လႄႈ ယူႇယူႇတေၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇႁတ်းယုမ်ႇယမ်မၼ်ႈၸႂ်ၼိူဝ် လွၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇၵွၼ်ႇဢေႃႈ။
မိူၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ႁူႉထိုင်ၵၼ်ယဝ်ႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်လွၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇ တေဢွင်ႇမၢၼ်ၼႆႉ ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်း ပဵၼ်လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၶႃႈလူး။ ၵူၺ်းၵေႃႈ ပေႃးတင်းဝႃႈ ၼႂ်းၵႄႈၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼင်ႇၵၼ် တိုၵ်ႉၵမ်ႉမႃႇတေႃႇၵၼ်ယူႇတႄႉ ၵူၼ်းမိူင်းပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ယူဝ်ဝူၼ်ႉႁၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ထိုင်ပၢၼ်ၾႅတ်ႇတရႄႇမႃးၵေႃႈ ၸွင်ႇႁဝ်းႁႃးတေလႆႈ ၸၢမ်ႇလႆႈပူၺ်ႈယူႇႁႃႉၼႆ ၸၢင်ႈမေႃငမ်းငဝ်းပႅတ်ႈဢေႃႈ။ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇႁွင်ႉသႅၼ်ႇဝႃႈ တေသၢင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႇတရႄႇၼႆသေတႃႉ ပေႃးၵွႆးဢၢၼ်းဢဝ်ၽွၼ်းပၢင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းပဵၼ်ယႂ်ႇယူႇတႄႉ ၸၢင်ႈၵႂႃႇပိူင်ႈသင်ၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈ ဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းယဝ်ႉလေႃႇ။
ၵွၼ်ႇပႆႇပဵၼ်လႆႈၸိုင်ႈမိူင်းၾႅတ်ႇတရႄႇ ယႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈၸၢင်ၸႂ်ငမ်းငဝ်းဝႆႉထႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈၾၢင်ႉႁဵတ်းၾၢင်ႉပွင်ၼၵ်းၼႃယူႇယဝ်ႉ။
ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ NUG လႄႈ မၵူၺ်းယူႊၼိတ်ႉၵေႃႈယဝ်ႉ၊ ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ ၸုမ်းၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉ လႄႈ ပလွင်ႈဝႃႇ၊ ၶၢင်ဝႃႇ၊ တႆးဝႃႇၸိူဝ်းၼႆႈၵေႃႈယႃႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းတႄႉ တေတႄႇမႃးတီႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇမႅင်ႇ ငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းလၢင်း လႄႈ ဢႃႇၼႃႇ (resource and power sharing) ၼၼ်ႉလႄႈ ပွႆႇဝႃႈဢမ်ႇၵေႈလိတ်ႈလႆႈသွင်လွင်ႈၼႆႈၵေႃႈ တေပဵၼ်ႁွႆးတႅၵ်ႇၸတ်ႉႁူဝ်တီး ဢၼ်ၸၢင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၾိင်ႈႁူမ်ႈသဝ်းၵတ်းယဵၼ်လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၾႅတ်ႇတရႄႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉ NUG မၼ်းပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသုၼ်ၵၢင်လႄႈ တေၸႅၵ်ႇပၼ်မၼ်းလၢႆဝၢၵ်ႈ၊ မၵူၺ်းယူႊၼိတ်ႉ မၼ်းပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိုၼ်ႉတီႈလႄႈ တေၸႅၵ်ႇပၼ်မၼ်းလၢႆ ဝၢၵ်ႈၼႆ ပေႃးငူပ်ႉငိယိူၼ်ႉယွၼ်ႇတေႃႇၵၼ်လႆႈတႄႉ ၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၵေႃႈ တေၸၢင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵုမ်းၵမ်ၵႂႃႇလႆႈသေ ၸၢင်ႈၸဵဝ်းလူတ်းယွၼ်ႇလႆႈ လွင်ႈၶဵင်ႈၶႅင်ၽၢႆႇသိုၵ်းၶဝ်ယူႇ၊ သိုပ်ႇသေ လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းယုမ်ႇယမ်တေႃႇ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လႄႈ လွင်ႈမုင်ႈမွင်းတေႃႇ လွၵ်းပိူင်ၾႅတ်ႇတရႄႇၵေႃႈ တေယုၵ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႅၼ်းတီႈ NUG လႄႈ မၵူၺ်းယူႊၼိတ်ႉသေ ဢဝ်ပိူင်ပဵၼ်ၼႂ်းၵႄႈ ၸုမ်းၸၢဝ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းတႆး မႃးႁိဝ်ႈ
ၸင်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ၊ ၸူဝ်ႈၵႃႈပႆႇပႃႈ ယွၼ်ႇယၢၼ်းငူပ်ႉငိလႆႈ ၽွၼ်းပၢင်ႈၵဵဝ်ႇၵပ်းငိူၼ်ႈငဝ်ႈတိုၼ်းလၢင်း လႄႈ ဢႃႇၼႃႇသုၼ်ႇပွင်ၼႆႉ တၵ်းတေႁိမ်ၼႃႈတီႈၵၼ်၊ ႁိမ်ၵူၼ်းမိူင်းၵၼ် ဢမ်ႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇဝၢႆးသေ ၵွႆႈယူႇၵွႆႈတူၵ်းလွၵ်းၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇယိပ်းယႅဝ်ၵွႆးယဝ်ႉၼႆ ယွၼ်းၾၢၵ်ႇထိုင်ပၢႆးႁၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈၼႆႈ ၵွၼ်ႇၶႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ