ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းတၢၼ်းသူၺ်ႇ ဢၼ်လၼ်ႇသူၼ်ႈတေႃႇၽူႈယႂ်ႇမၼ်း ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းၸေႃးမွင်ႇယဝ်ႉ တမ်းၽႅ ၼ်တႃႇတပ်ႉသိုၵ်းၵိၼ်မိူင်းလႆႈတေႃႇၸူဝ်ႈသုတ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်း 15 ပီသေ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း ပီ 2008 မႃး၊ ၼႂ်ႈၵႄႈၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉလုၵ်ႈၼွင်ႉၸိူဝ်းလႆႈမၼ်ႈၸႂ် ၶဝ်ႈဢဝ်တီႈယူႇဝႆႉၼႂ်းပႃႇတီႇ သၢင်ႇသီႈ၊ယဝ်ႉၸင်ႇ ၶပ်ႉဝၢင်းတီႈၼင်ႈ ၸွမ်ၸိုင်ႈ၊ ႁူဝ်ၼႃႈတႅၼ်းၽွင်းသွင်ယၢင်ႇ လႄႈ ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႈ။ တေႃႈၼင်ႇ ဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼမ်လၢႆႁၢင်ႈႁႅၼ်းယူႇ ယင်းၵိူတ်ႇမီးပၼ်ႁႃ လွင်ႈၵိူၼ်ႉမႃႇၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၸွမ်ၸိုင်ႈ တဵင်းၸဵင်ႇ လႄႈ ႁူဝ်ၼႃႈတႅၼ်းၽွင်းသူၺ်ဢႇမၢၼ်းၵွၼ်ႇ။ ယၢမ်းၼၼ် ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ တိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼႃႇလႄႈ ဢမ်ႇတၼ်းႁူႉၶီႈၵႆႇၼမ်ႇမၢၵ်ႇသင်။ ၶႅၼ်ႈႁေသိပ်းပီ ၽဝ်ႇဝႃႈ တဵင်းၸဵင်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇ ၸႂ်ႈၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ၊ သူၺ်ႇမၢၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးငႃးယဝ်ႉၸိုင် ၸွမ်ပွင် သိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼႆႉ ၵိုဝ်တႃငႃၶဵဝ်ႈ လုၵ်ႉယိုတ်းမိူင်းသေ ၵဝ်းယုင်ႈ လႅဝ် ၽႅဝ်ႉယဝ်ႉ သမ်ႉပၢႆၶႂ်ႈၶိုင်ၼင်ႈၼိူဝ်ပလၢင်ႇၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈႁေၵွၼ်ႇ။
ငဝ်းလၢႆးပီ 2010 မိူဝ်ႈပၢၼ်တဵင်းၸဵင်ႇ လုၵ်ႉတီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်း လၢႆႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉ(ႁူမ်ႈဝႃႈ လုၵ်ႈၶိုင်ႈသိုၵ်း ၵေႃႈယႃႇ) ပေႃးႁိဝ်ႈၸင်ႈတင်း ငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်မဢလ ၶႂ်ႈၶိၼ်ႁဵတ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်းယူႇၼႆႉ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၸွင်ႇမီးလွင်ႈလီမုင်ႈမွင်း တႃႇၵူၼ်းမိူင်းလၢႆ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ထူၺ်ႈၸႂ်လူမ်ၵူမ်ႁူဝ်လပ်းလႆႈႁိုဝ်ၼႆ တေတႅၵ်ႈၼိူင်းပိူင်းၼေၵၼ်ၽွင်ႈၵွၼ်ႇ။
မိူၼ်ဝႃႈမႃးယဝ်ႉ၊ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၶိုၼ်ႈမႃးလူၺ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 ၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈၽၢႆႇသိုၵ်းသေ လႅၵ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းမႃးတင်းၸုမ်း၊ တၢၼ်းသူၺ်ႇ လႄႈ မွင်ႇဢေး ဢမ်ႇယွမ်းလႅၵ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူ ၼ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။ ၼႆလႄႈ ၵူႈမိူင်းမိူင်းဢွၼ်မုင်ႈမွင်းဝႃႈ တေၸၢင်ႈပဵၼ်မႃး လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလီ။ ဝၢႆးလင် 2011 ၼႆ မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃႈၽွင်ႈလႄႈ ဢဝ်ၸဵမ်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ပိုတ်ႇ ၽၵ်းတူ သိုဝ်ႇသၢၼ်ၸူးမႃး။ ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်လႆႈယူႇတႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1988 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႆႇပႃႈႁူႉဝႃႈ လၵ်းမိူင်း 2008 သူမ်ႈႁိုဝ်ၸဵမ်းလႄႈ လွမ်လွမ်ၶႂ်ႈၸိမ်းတူၺ်း ယင်းမီးပႃးၽွင်ႈ။ ပီ 2026 ၼႆႉသမ်ႉ ယူႇတီႈတပ်ႉသိုၵ်း ၶတ်းၶႂၢင် ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းတင်းမိူင်းသေ ယႃႉပႅတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ ဢၢၼ်းဢဝ်ၸုမ်းသိုၵ်းတႅၼ်းၶိုၼ်းၵွႆးလႄႈ ပဵၼ်တီႈလီငမ်းငဝ်းၼိူဝ် legitimacy (လွင်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်)မၼ်း ဝႆႉယဝ်ႉ။ လၢတ်ႈငၢႆႈငၢႆႈၵေႃႈ ပီ 2010 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈမုင်ႈမွင်းတႃႇလႅၵ်ႈလၢႆႈသေ ပီ 2026 ၼႆႉ ပဵၼ်ဝႆႉတီႈၸုတ်ႈယွမ်းတႃႇယုမ်ႇၸႂ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။
တူၺ်းၸွမ်း လိူင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ငဝ်းလၢႆးသိုၵ်းသိူဝ်ၼႆၵေႃႈ မိူဝ်ႈ 2010 ၼၼ်ႉ ဝႆႉဝႃႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းၸွမ်း ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယူႇသေတႃႉ ဢမ်ႇမီးၸုမ်းၵူၼ်းမိူင်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တဵမ်မိူင်းလူင် ၵႂႃႇမိူၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်၊ ၼႃႈလိၼ်ၵမ်ႈၼမ် မီးဝႆႉၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵွႆး။ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႈပႄႇ ပတ်းပိုၼ်ႉတူဝ်ႈ မိူင်းပဵၼ်ၼႃႈလိၼ် ပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈၸွတ်ႇၸႅတ်ႇလူင်ဝႆႉလႄႈ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢမ်ႇဝၵ်ႉဢမ်ႇတၢႆးလႆႈၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ ႁႅင်းၵုမ်းမိူင်းၼႆႉ ပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇတေႉယဝ်ႉ။
တေဝႃႈ လိူင်ႈသိုဝ်ႇသၢၼ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇတေႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်းၼႄႇ၊ မိူဝ်ႈ 2010 တေႃႈမီး sanctions ယူႇၵေႃႈၽိူဝ်ႇၶိုင်လႅၵ်ႈလၢႆႈၽွင်ႈၼႆ US, EU, Japan ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶိုၼ်းႁၼ်လီသိုဝ်ႇသၢၼ်ၶိုပ်ႈၼႃႈမႃး။ ပီ 2012 ၸွမ်ၸိုင်ႈ Barack Obama ယင်းမႃးၸႂ်းထိုင်ၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းပၢၼ်ၸုမ်း SAC/SSPC လင်ပီ 2021 ၼႆႉတႄႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ် မိူင်းၶႄႇ၊ ရတ်ႉသျႃႊ၊ ပႄႊလႃႊရုတ်ႉ ဢမ်ႇမီးမိူင်းလႂ်ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇႁဵတ်းၵေႃႉၸွမ်းထၢင်ႇႁၢင်ႊ၊ sanctions ၼမ်မႃး၊ လွင်ႈၶၢတ်ႈၶွပ်ႇတေႃႇၵၢၼ်ၽွင်းၶဵဝ်ၵေႃႈ လိူင်ႇလိူဝ်မႃးတေႉတေႉဝႃႈဝႃႈ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ယၢမ်းပိုတ်ႇ ၸူးၵူႈမိူင်းမိူင်းသေ မိူဝ်ႈလဵဝ်သမ်ႉၺႃးပိူၼ်ႈႁိပ်ႇႁွမ်ႈယဵတ်ႈၸွၵ်ႉယူႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ဝၢႆႇတူၺ်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးႁႃႉၼႆၵေႃႈ တီႈလီၸႂ်ယႂ်ႇဢမ်ႇၵိုတ်းသင်၊ ပၢႆသေလိူဝ်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၽဝ်ႇဝႃႈပၼ်ႁႃၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် မႃးပေႃႉယွၼ်ႈထႅင်ႈၼႆ သၽႃးတႅၼ်းၽွင်းမႂ်ႇဝႃႇ၊ ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမႂ်ႇဝႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်တီႈယူင်းၸႂ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉလႂ်ႁေႈႁူထွမ်ႇၸွမ်းယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉငိုၼ်းတူၵ်း၊ ၵၢၼ်ၾင်တိုၼ်းလၢင်းယူပ်ႈ၊ တၢမ်ႇ sanctions ပေႃႉယွၼ်ႈႁႅင်း၊ လၢႆးၸတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးၵႅၵ်းၶုၺ်ႈ။ ၸင်ႇၼၼ် တႃႇမုင်ႈမွင်း FDI လွင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈလူင်းၾင်တိုၼ်းလၢင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး၊ တႃႇတေလူတ်းပၼ် sanctions ၸိူင်ႉပီ 2010 ၼၼ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇႁၼ်လႄႈ တေႃႈၼင်ႇၶဝ်ႈသၢၼ် ယင်းလႆႈသိုဝ်ႉတီႈမိူင်းထႆး ၽွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။
ၵမ်းလိုၼ်း ပေႃးမႃးၼပ်ႉတူၺ်း ၼမ်ႉၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆၼႆ မိူဝ်ႈ 2010 ၼၼ်ႉ ၸႂ်ယႂ်ႇလူၺ်ႈတၢင်းမုင်ႈမွင်းမႃးလႄႈ ဢမ်ႇသိူဝ်းၸႂ်ၵေႃႈၵႅၼ်ႇၶႅင်ၵၼ်ယူႇ၊ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လွင်ႈမၢတ်ႇၸႂ်ၸဵပ်းၸႂ်တဵမ်ဢူၵ်း ၽႂ်မၼ်းဝႆႉသေ တေဝႃႈလွင်ႈပႅၵ်ႇၸႂ်ၸတ်ႉၸႂ်တေႃႇၵၼ်ၼႆၵေႃႈ ထိုင်တီႈၵူၼ်းမၢၼ်ႈလဵဝ်သူၼ်လဵဝ် ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈႁတ်းယုမ်ႇယမ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လႆဝႃႈပဵၼ်ဝႆႉတူင်ႇဝူင်းပၼ်ႁႃယုၵ်းယၢၵ်းလူင် ယုင်ႈယၢင်ႈၶူၼ်းၶဝ်းၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၸင်ႇၼၼ် တၢင်းမွင်းၾၼ် မဢလ ဢၼ်ဢၢၼ်းၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼႆႉ မိူၼ်ၵူၼ်းဝၵ်ႉၺႃးၶေႃးငူးႁဝ်ႇဝႆႉသေတႃႉ ၵႃႈဢမ်ႇပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မၼ်းလႅပ်ႈတေဢမ်ႇၸူး။ ပေႃးလႆႈပဵၼ်ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈယဝ်ႉလူး ၸွင်ႇတေမီးမႃးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ မိူၼ်ၸိူင်ႉဢဝ်တပ်ႉသိုၵ်းယူႇလင်ၵုမ်းသေ ပွႆႇႁႂ်ႈပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈဢွၵ်ႇၼႃႈ ၼၼ်ႉလႂ်၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၸွင်ႇမၼ်းတေၶိုင်ႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်းငူပ်ႉငိၸွမ်း လၢႆလၢႆၸုမ်းၸၢဝ်းဢၼ်တႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၵၼ် ၼၼ်ႉလႂ်ႁိုဝ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေပွႆႇႁႂ်ႈသိုၵ်းၵၢင်မိူင်းလူင် သိုပ်ႇယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇၵွႆးႁိုဝ်။ ပေႃးပွႆႇပဵၼ်ၼၼ်တႄႉ ၼွၵ်ႈလိူဝ်မုင်ႈမွင်း Shock transition တၢင်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉ ဢမ်ႇထၢင်ဢမ်ႇထိူမ်သေ ၽုတ်းပဵၼ်လူင်မႃး ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈမၢင်ႇၵိူဝ်းသင်ထႅင်ႈယဝ်ႉၼႆ ယွၼ်းပၢႆးၼေမွၵ်ႈၼႆႈသေ တေယွၼ်းယိုတ်းသၢႆပၢႆၵႂၢမ်းၵွၼ်ႇဢေႃႈ ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ