မိူင်းထႆး လႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ၵၢင်းယၢၼ်ၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ၊ ဢိင်ၼိူဝ် လႅၼ်လိၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်ၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ ၊ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ႁွတ်ႈမိူင်းထႆးၼမ်ၵေႃႈ ပိူင်ၼိုင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇလၢႆးၼိုင်ႈၵေႃႈ လၢႆးၼိုင်ႈ တင်းသွင်ၾၢႆႇတိုၼ်းလႆႈ ႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၵၼ်။ ၸင်ႇၼၼ် လူင်ပွင်ႈၸိုင်ႈထႆး ၶိုင်တႃႇႁႂ်ႈငဝ်းလၢႆးသၢပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ်ထႆးလီၵူၺ်းလႄႈ သင်ဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇမႃးၵေႃႈ ႁၼ်လီၸွမ်း ၼႆယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈသမ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းမႃး 5 ပီၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်း လႆႈလိူတ်ႇမႆႈ လၢႆလွင်ႈ။ သမ်ႉတေသိုပ်ႇတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇတဵမ်ၸႂ်ႁပ်ႉ။ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ထႆးသမ်ႉ ႁၼ်လီၸွမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇၼႆလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ မႆႈၸႂ်ဝႆႉထႃႈလၢႆပိူင် ။

မိူင်းထႆးၼႆႉ ယၢမ်ႈမီးပၼ်ႁႃ လႅၼ်လိၼ် ဢၼ်တိတ်းၸပ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈလႄႈ မိူင်းၵမ်ႊပူႊၶျႃႊ ။ ၸင်ႇၼၼ် တႃႇၵႄႈလိတ်ႈလႆႈငၢႆႈလူမ်ၼၼ်ႉ ၸုမ်းလႂ်ဢုပ်ႇၵုမ်ငၢႆႈၵေႃႈ ထႆးၵႆႉၶဝ်ႈႁႃ ၼႆ – ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် ၵႆႉတူၵ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ ။
မိူဝ်ႈလဵဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၶိုင်ပွင်တႃႇတင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယူႇယဝ်ႉလႄႈ ၾၢႆႇမိူင်းထႆး ၶတ်းၸႂ် တႃႇၶဝ်ႈဢိူမ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ။ သီႁသၵ်ႊ ၽူင်ႊၵဵတ်ႊၵႅဝ်ႉ สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းမိူင်းထႆး ဢၼ်ၸွမ်ၽွင်းလူင်ၸိုင်ႈထႆး ဢၼုထိၼ်ႊ ၶျၢၼ်ႊဝီႊရၵုၼ်ႊတႅင်ႇတင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ – “ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ် လႅၼ်လိၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တင်းမိူင်းထႆး 2400 ၵီႊလူဝ်ႊမီႊတိူဝ်ႊပၢႆ ။ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်သမ်ႉ လူဝ်ႇသူႈလွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉ ၼမ်လၢႆလႄႈ ၶႂ်ႈႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇလင်ၵမ်ႉယၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉယူႇ ” – ဝႃႈၼႆ။

သီႁသၵ်ႊ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းမိူင်းထႆး သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ – “ တႃႇ ၵုမ်း တႃႇၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉ ၸုမ်းလွၵ်ႇၵိၼ်ငိုၼ်း သၵႅမ်ႊမိူဝ်ႊ (scammers) လႄႈသင် တႃႇၵႂၢတ်ႇလၢင်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈသင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ပႃးၸဵမ် တႃႇၸတ်းၵၢၼ်လွင်ႈ မႄႈၼမ်ႉဝူၺ်ႇႁင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်ၵႂႃႇၸွမ်း ယူႇ ” – ၼႆယဝ်ႉ။

ပွတ်းတၢင်း မႄႈသွတ်ႇ – မျႃႉဝတီႇၼၼ်ႉ ၾၢႆႇမိူင်းထႆး လႆႈတႄႇမႄးၵုမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ဢေႊသျႃႊ မၢႆၼိုင်ႈဝႆႉ ယူႇယဝ်ႉလႄႈ တေၶိုင်ပႃး လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵပ်းသၢၼ်ၵၼ်တင်းၾင်ႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႂ်းသၽႃးမိူင်းထႆး ယၢမ်ႈတၢင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼၼ်။
လိူဝ်သေ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းယဝ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၵၢၼ်ၵႃႉၵၢၼ်ၶၢႆ မိူင်းထႆး – မိူင်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလူမ်ၸႂ် ၼင်ႇႁိုဝ် တေလူတ်းယွၼ်ႇလႆႈလွင်ႈၶွင်ႈၶမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇႁႅင်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လၢတ်ႈပႃး။
မိူၼ်ၼင်ႇ ၾၢႆႇႁႅင်းထၢတ်ႈၼႆၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶွမ်ႊပၼီႊ PTT ပေႃးတေၶႂၢၵ်ႈၼႃႈၵၢၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၾၢႆႇမိူင်းမၢၼ်ႈတူဝ်ႈတၼ်း တႃႇၵမ်ႉထႅမ်ယဝ်ႉ – သီႁသၵ်ႊ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ဢၼ်မိူင်းထႆး ၶႂ်ႈဢိူမ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉၶႂ်ႈၸတ်းပွင် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႅၼ်လိၼ်လႄႈ တႃႇႁႄႉၵင်ႈလူမ်းဝူၺ်ႇႁင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵမ်ႈၼမ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်ႇၵၢၼ်လႆႈ တႃႇၸတ်းပွင် ၽေးသၽႃႇဝ ၸိူဝ်းၼႆႉ။
သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇထႆး Thai PBS ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉဝႃႈ – “ ဢိင်ၼိူဝ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေၶိုင်ႁဵတ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼႆႉသေ ၸၢင်ႈမီးမႃးလိူင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉတင်းၼမ် ၼႂ်းၵႄႈမၼ်းလႄႈ မိူင်းထႆး ၸင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ် တႃႇဢိူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈဝႆႉ ဝႃႈၼႆ။

ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ဢွင်ႇပေႉ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ ပဵၼ်ပႃႇတီႇဢၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢၵ်ႈၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼမ် ။ ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇတပ်ႉမၢၼ်ႈ ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸၢင်ႈၼမ်းႁဵတ်း။
ၼႂ်းတီႈယူႇတႅၼ်းၽွင်း 1025 တီႈၼင်ႈၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇ သၢင်ႇသီႈ လႆႈဝႆႉ 739 တီႈၼင်ႈ။ ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း 263 ၵေႃႉ ၼၼ်ႉ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ လႆႈဝႆႉ 232 ၵေႃႉ ။ ၼႂ်း တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ 157 ၵေႃႉၼၼ်ႉ သၢင်ႇသီႈလႆႈဝႆႉ 109 ဝႃႈၼႆ။
သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဢဝ်ပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ဝႃႈသေ ဢဝ်တီႈယူႇဝႆႉၼႂ်းသၽႃး 25 % ။ သင်ႁူမ်ႈၵၼ်တင်း တီႈၼင်ႈဢၼ်လႆႈဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် တီႈၼင်ႈႁူမ်ႈသဵင်ႈ 538 ။ လႆႈၼမ်လိူဝ်သေ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 တမ်းဝႆႉလူးၵွၼ်ႇ ။ ၼႂ်းပိူင်ၼၼ်ႉ မီး 294 တီႈၼင်ႈၵူၺ်းၵေႃႈ ၽွတ်ႈလႆႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼမ်းၸတ်းၵႂႃႇၼႆႉ ၼႂ်း 330 ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ တေႃႉတႄႉၸတ်းၵႂႃႇလႆႈ 263 ၸႄႈဝဵင်း ။ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းဢၼ်ၸတ်းယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈၸတ်းဢမ်ႇၽတ်ႉၽဵင်ႇလႆႈ။ ၸင်ႇၼၼ် ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်းၵမ်ႈၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇတဵင်ႈထမ်း ပဵၼ်ဢၼ်ပွမ်ၼႆလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းမိူင်းထႆးဝႃႈ ၵွၼ်ႇပႆႇထိုင် ၶၢဝ်းသၢင်းၵျၢၼ်ႇ(လိူၼ်ႁႃႈ)ၼႆႉ တေဢၢၼ်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇ ၼႆယူႇ။
ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေၽွတ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းလႆႈၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလႄႈ ၸုမ်းဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈတီႊမူဝ်ႊၵရေႊသီႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ ပေႃးထိုင်ၶၵ်ႉၼၼ်ႉ တေမီးလွင်ႈပူင်ႇသႂ်ၼိူဝ်ၵၼ်မႃး ၼႆ သီႁသၵ်ႊ ၽွင်းလူင်ၾၢႆႇၼွၵ်ႇမိူင်းမိူင်းထႆး လၢတ်ႈတၢင်းမုင်ႈမွင်းမၼ်းဝႆႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼႂ်းမိူင်း ႁပ်ႉႁၼ်လီၸွမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီးၸုမ်းမႃးပၼ်ႁႅင်းဢီး ႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈမိပ်ႇငႅၼ်းၵူၼ်းမိူင်းထႅင်ႈၶၢဝ်းႁိုင် ၼႆ – ၽူႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။