ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း တိုၵ်ႉၵဵပ်းႁႅင်းသိုၵ်းမႂ်ႇယူႇၵူႈဝၼ်း။ ပေႃးယူႇတၢင်းၼွၵ်ႈမၼ်းသေတူၺ်းတႄႉ လႅပ်ႈတေႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေယႂ်ႇ လူင်ႁႅင်းယႂ်ႇဝႆႉဝႃႈၼႆသေတႃႉ တီႈတႄႉတႄႉမၼ်း ၼႂ်းမိူင်းၵေႃႈမီးပၢင်တိုၵ်းယူႇၵူႈဝၼ်းလႄႈ – ငဝ်းလၢႆး မၼ်းပဵၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်တႄႉတႄႉ။ ၸုမ်းၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉသမ်ႉ ၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းသေတႅမ်ႈမၢႆႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉသမ်ႉ မီးဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်။

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ  ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ပၵ်းယူႇသဝ်းဝႆႉၵႄႈၵၢင် မိူင်းၶႄႇ လႄႈ မိူင်းၵြႃႊ ဢိၼ်ႊတီႊယႃႊ မိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉသိုၵ်းယႂ်ႇလူင် သွင်မိူင်း တီႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸုမ်း Lowy Institute ဢၼ်ငဝ်ႈလုမ်း ပၵ်းတီႈမိူင်း ဢေႃႊသတေႊလီႊယႃႊၼၼ်ႉသေ ၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၸိုင်ႈမိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢေႊသျႃႊ ၼၼ်ႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ၸိုင်ႈမိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းလဵၵ်ႉ “Minor Power” ။

ၼႂ်းပီၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမုလ်း ၸုမ်း Lowy Institute ၶဝ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶူၼ်ႉၶႂႃႉဝႆႉ 27 မိူင်းၼၼ်ႉသေ တီႈၼႂ်း Asia Power Index ၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇဝႆႉတီႈမၢႆ 23 ။

လွင်ႈၼႆႉ လႆႈဢိင်ၼိူဝ် ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတိုၼ်းလၢင်း ၼႂ်းမိူင်းၼိုင်ႈမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇၾၢႆႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၵၢၼ် ၽွင်းတၢင် လႄႈ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇၶၢတ်ႈလၢမ်း ဝႆႉ။

တီႈၼႂ်းပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း တေၶႂ်ႈပိူင်းၼႄပၼ် ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၾၢႆႇၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄႁေႉၵင်ႈ မိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ။  လိူဝ်သေလွင်ႈငဝ်းလၢႆးပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၼႂ်းမိူင်းယဝ်ႉ တေလႆႈႁၼ်ပႃးဝႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉ တီႈဢေႊသျႃႊ-ပႄႊသိၾိၵ်ႉၼႆႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းၾၢႆႇၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ၸၼ်ႉလႂ် ၼႆယူႇ။ 

ယွၼ်ႉပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ထတ်းသၢင်ၼႄငဝ်းလၢႆး ၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢေႊသျႃႊ-ပႄႊသိၾိၵ်ႉၼႆလႄႈ တီႈၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ 27 မိူင်းၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ်မီးဝႆႉပႃး လွင်ႈမိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ၊ မိူင်းရတ်ႉသျႃး လႄႈ ဢေႃႊသတေႊလီႊယႃႊ ၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။

ဢၼ်ၸုမ်း Lowy ၶဝ်ၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႆႉၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼမ်ႉသမုတ်ႇတြႃႇ ပႄႊသိၾိၵ်ႉၼႆႉ တႄႇဢဝ် မိူင်းဢေႃႊသတေႊလီႊယႃႊ၊ ၼိဝ်ႊသီႊလႅၼ်ႊ၊ ဢမေႊရိၵၼ်ႊ တေႃႇထိုင်ပွတ်းတူၵ်းသမ်ႉ မိူင်းပႃႇ ၵိတ်ႉသထၢၼ် လႄႈ ပွတ်းၼိူဝ်ထိုင် မိူင်းရတ်ႉသျႃး။

ၶေႃႈမုလ်းတႃႇ ၼိုင်ႈၶိုင်ႈၼႆႉ ယူႇတီႈၸုမ်း Lowy ၶဝ်ၵဵပ်းႁွမ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉဝႆႉႁင်းၵူၺ်းသေ ၸိူဝ်းၵိုတ်းလိူဝ် သမ်ႉၵဵပ်းႁွမ်ဢဝ်မႃးတီႈ ၶေႃႈမုၼ်းၶၢဝ်ႇၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ဝႃႈၼႆ။

ၼမ်ႉၵတ်ႉၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း (စစ်ရေးစွမ်းရည်)

မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ဢၼ်မီးပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းဝႆႉယူႇၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢေႊသျႃႊၼႆႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉၵၢၼ် သိုၵ်း ယူႇဝႆႉတီႈၸၼ်ႉမၢႆ 18။

သင်တူၺ်းၶိုၼ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉၵၢၼ်သိုၵ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢေႊသျႃႊၸိုင် ၾၢႆႇၼိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ မိူင်းသိင်ႊၵပူဝ်ႊ(ယူႇဝႆႉတီႈ မၢႆ-9)၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း (မၢႆ-12)၊ မိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃႊ (မၢႆ-13)၊ မိူင်းထႆး (မၢႆ-14)၊ မိူင်းၾိလိပ်ႉပိၼ်ႊသ် (မၢႆ-16) လႄႈ မိူင်းမလေႊသျႃႊ (မၢႆ-17) ။

တႃႇတေတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉၵၢၼ်သိုၵ်းမိူင်းလႂ် ယူႇဝႆႉတီႈၸၼ်ႉမၢႆလႂ်ၼႆၼၼ်ႉ လႆႈဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈတၢင်း 5 ၶေႃႈသေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉ။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသမ်ႉပဵၼ် ငိုၼ်းၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ဢဵၼ် ႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်း၊ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ၊ ၼမ်ႉၵတ်ႉဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးၶိုၵ်ႉတွၼ်း လႄႈ ငဝ်းလၢႆး ၵၢၼ်သိုၵ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢေႊသျႃႊ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢိင်ၼိူဝ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇဝႆႉၼိူဝ် 5 ၶေႃႈၼႆႉသေ မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇဝႆႉတီႈ ၸၼ်ႉမၢႆ 18 ။

ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ၸႅၵ်ႇၽႄသေ ၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်းၸွမ်းတွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းမၢင်တွၼ်ႈၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ ယူႇဝႆႉၾၢႆႇၼိူဝ်ၸိူဝ်းပဵၼ် မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းယူႇ။

ၼႂ်းပီၼႆႉ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ယူႇဝႆႉတီႈမၢႆ 12 ၊ ၸႂ်ႉၸၢႆႇၵႂႃႇတႃႇငိုၼ်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ တေႃႊလႃႊ 7 ပီႊလီႊယၼ်ႊပၢႆ။ မိူဝ်ႈပီၵၢႆ 2024 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉသမ်ႉ ၸႂ်ႉၸၢႆႇၵႂႃႇ တႃႇငိုၼ်း ဢမေႊရိၵၼ်ႊ ႁိမ်းၸမ် 4 ပီႊလီႊယၼ်ႊ ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈပဵၼ်ဝႆႉထီႉ 3၊ ဢၼ်ၸႂ်ႉ ၸၢႆႇၼမ်လိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ မီးမိူင်းသိင်ႊၵပူဝ်ႊ လႄႈတင်း ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃႊ ၵူၺ်း။

မိူဝ်ႈပီၵၢႆ 2024 ၼႆႉ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း လႄႈ ၾိလိပ်ႉပိၼ်ႊၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်း ၼႂ်းၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၼမ်လိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈပီၼႆႉသမ်ႉ ဢေႇလိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈ။

ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈတႄႉ ပီၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်း ၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း ၼမ်လိူဝ်သေ မိူင်းၶူဝ်ႊရီႊယိူဝ်ႊႁွင်ႇ လူးၵွၼ်ႇ။ ငိုၼ်းၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၾၢႆႇၵၢၼ်သိုၵ်း မိူင်းၶူဝ်ႊရီႊယိူဝ်ႊႁွင်ႇ ပီၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇတဵမ် 1 ပီႊလီႊယၼ်ႊတေႃႊလႃႊ  ဝႃႈၼႆ။

ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်း (တပ်ဖွဲ့ဝင်အင်အား)

ၸုမ်း Lowy Institute ၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႆႉဝႃႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်း တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈမီး 2 သႅၼ် 4 ႁဵင် ဝႃႈၼႆ။ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢေႊသျႃႊ – ပႄႊသိၾိၵ်ႉ 27 မိူင်းၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇဝႆႉတီႈမၢႆ 14။  

ၸွမ်းၼင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆပီၼႆႉသေ ၼႂ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼႆႉ မိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃးမီးဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း ႁိမ်းၸမ် 7 သႅၼ်၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်းမီး 4 သႅၼ် 9 မိုၼ်ႇ လႄႈ မိူင်းထႆးမီး 4 သႅၼ်ပၢႆ။

ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း လႅၼ်လိၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တၢင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ 5 မိူင်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းယူႇ။

ၼႂ်းၼမ်ႉၵတ်ႉၵၢၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉ မိူင်းၶႄႇပဵၼ်မိူင်းမႁႃႇဢၢမ်းၼၢတ်ႈ Superpower ယူႇဝႆႉၾၢႆႇၼိူဝ် မိူင်းၵြႃးဢိၼ်ႊတီႊယႃႊၼႆသေတႃႉ သင်တူၺ်းၶိုၼ်းၾၢႆႇဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းတႄႉ မိူၼ်းၵြႃးမီးႁႅင်းသိုၵ်း ၼမ်လိူဝ် မိူင်းၶႄႇဝႆႉ။

ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း မိူင်းၵြႃးဢိၼ်ႊတီႊယႃႊၼႆႉ မီးဝႆႉ 3 လၢၼ်ႉပၢႆ၊ မိူင်းၶႄႇသမ်ႉမီးဝႆႉ 2 လၢၼ်ႉၶိုင်ႈပၢႆ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းတပ်ႉသိုၵ်းဢၼ်တူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉယူႇတႃႇသေႇ(အမြဲတမ်းစစ် အင် အားအရ) မီး 2 လၢၼ်ႉပၢႆ၊ မိူင်းၵြႃးသမ်ႉမီး 1 လၢၼ်ႉပၢႆ။

ဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းမိူင်းထႆးသမ်ႉမီး 4 သႅၼ်ပၢႆ၊ မိူင်းပင်းၵလႃးတႅတ်ႉၶျ်မီး 2 သႅၼ်ပၢႆသေ မိူင်းလၢဝ်းပဵၼ် ဢၼ်ဢေႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈသုတ်း မီး 1 သႅၼ်ပၢႆ။

ဝၢႆးလင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်ၵူၼ်းမိူင်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းမႃးၼႆႉ မီးလွင်ႈၵဵပ်းသိုၵ်းမႂ်ႇ ယူႇ ၵူႈလိူၼ်လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉတၢင်းၼမ် ဢဵၼ်ႁႅင်းၵူၼ်းသိုၵ်း ၼပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸၢင်ႈတေမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈ လၢႆႈ ဝႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်းတွၼ်ႈ တူဝ်ထူပ်းပၢင်တိုၵ်း ၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉတႄႉ မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇဝႆႉၾၢႆႇၼိုင်ႈ လၢႆလၢႆမိူင်းသေ ၾၢႆႇၼိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ မီးဝႆႉမိူင်းၵြႃးဢိၼ်ႊတီႊယႃႊ လႄႈ မိူင်းပႃႇၵိတ်ႉသတၼ်ႇ ၵူၺ်း။

ဢဵၼ်ႁႅင်းၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ (စစ်လက်နက်အင်အား)

တီႈၼႂ်းတွၼ်ႈ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇဝႆႉတီႈမၢႆ 20 ။ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼၼ်ႉ ၾၢႆႇတႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မီးမိူင်းလၢဝ်း လႄႈ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီးယိူဝ်း (ၶမဵၼ်) ၵူၺ်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ၸႅၵ်ႇသေတူၺ်း တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၾၢႆႇတပ်ႉလိၼ်၊တပ်ႉၼမ်ႉ၊ တပ်ႉလူမ်းၼႆၸိုင် တေလႆႈႁၼ် မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉ။

ၼႂ်းလွင်ႈတႅပ်းတတ်း ၼမ်ႉၵတ်ႉၽႅၼ်ၵၢၼ်သိုၵ်း ပၢင်တိုၵ်းၼိူဝ်လိၼ်ၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မီးဝႆႉၵႃးတႅင်ႉ လႄႈ ရူတ်ႉၵႃးတႃႇၸႂ်ႉၼႂ်းၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃး 231 လမ်း ၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈၼႆႉ သင်တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တၢင်း မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း၊ မိူင်းထႆး လႄႈ မိူင်းသိင်ႊၵပူဝ်ႊ ၶဝ်ၸိုင် မီး လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်ႁႅင်းဝႆႉ။ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်းမီး 1679 လမ်း၊ မိူင်းထႆးမီး 628 လမ်း လႄႈ မိူင်းသိင်ႊ ၵပူဝ်ႊမီး 516 လမ်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းလွင်ႈဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ႁိူဝ်းမိၼ်သေ ပၼ်တၢင်းၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်တီႈ တပ်ႉလိၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၼႂ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႈပဵၼ်ဝႆႉမၢႆ 3 ။

ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆၶေႃႈမုလ်း တီႈတပ်ႉလူမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ လႆႈ သင်ႇသိုဝ်ႉႁိူဝ်းမိၼ် 127 လမ်းလႄႈ ႁိူဝ်းမိၼ်မႅင်ႈမိၼ် 38 လမ်း ဝႃႈၼႆ။

တီႈၼႂ်းဢဵၼ်ႁႅင်း ၾၢႆႇတပ်ႉၼမ်ႉသမ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈမီးဝႆႉ ႁိူဝ်းလမ်ၼမ်ႉ 2 လမ်း၊ ႁိူဝ်းသိုၵ်း(ဖရီးဂိတ် – frigate) လႄႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇဝႆႉယူႇ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉႁိူဝ်းမိၼ်သေ ပွႆႇမၢၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းထပ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇသေတႃႉ ဢဵၼ်ႁႅင်းၾၢႆႇတပ်ႉလူမ်း သိုၵ်း မၢၼ်ႈတႄႉ ၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉ ဢမ်ႇၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇ။ တပ်ႉလူမ်း သိုၵ်း မၢၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉယူႇၾၢႆႇလင် မိူင်းသိင်ႊၵပူဝ်ႊ၊ မိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်း၊ မိူင်းဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃး၊ မိူင်းထႆး လႄႈ မိူင်းမလေးသျႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈမီးဝႆႉ ႁိူဝ်းမိၼ်တိုၵ်းသႅၼ်း SU-30 (စတုတ္ထမျိုးဆက်လွန်) ဢၼ်မိူင်းရတ်ႉသျႃး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႄႈတင်း ႁိူဝ်းမိၼ်မႅင်းမီႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇ သႅၼ်း Mi-38 ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉၾၢႆႇၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးတႄႉ တေလႆႈဝႃႈမီးဝႆႉတီႈၸၼ်ႉပၢၼ်ၵၢင် ဝႃႈၼႆ။

ၾၢႆႇလွၵ်းလၢႆးပၢႆးၸၢင်ႈ(နည်းပညာပိုင်း) ၵေႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇဝႆႉတီႈ မၢႆ 22 ၊ ၾၢႆႇလင်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၵိုတ်း မိူင်းလၢဝ်း မိူင်းလဵဝ်ၵူၺ်း။

မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီး ပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းႁိုင်ၼၢၼ်းမႃးၶၢဝ်းႁိုင်ၼႆသေတႃႉ သင်ဝႃႈပဵၼ်ပၢင် တိုၵ်းၵၼ်တၢင်း တၢင်ႇမိူင်း (ၼွၵ်ႈမိူင်း) မႃးၸိုင် တႃႇတေသူင်ႇဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၵႂႃႇတီႈၼႃႈသိုၵ်း(တီႈ ပၢင်တိုၵ်း) လႄႈ တႃႇတေပၼ် လွင်ႈၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ် ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းၶၢဝ်းယၢဝ်း ႁႂ်ႈပေႃးထိုင်တီႈလႆႈၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉယူႇဝႆႉၼႂ်းငဝ်းလၢႆး ပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈယူပ်ႈယွမ်းဝႆႉယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈသင်ႇသိုဝ်ႉၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ

မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ယႂ်ႇသင်ႇသိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇတီႈ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းရတ်ႉသျႃး လႄႈ မိူင်းပႄႊလႃႊရုတ်ႉ ဝႆႉၼႆ လႆႈႁၼ်ၸႅင်ႈလႅင်းလီယူႇ။

ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမုလ်းတီႈ ၸုမ်း Lowy ၶဝ်သေ လွင်ႈသင်ႇသိုဝ်ႉၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တီႈမိူင်းၸိူဝ်းဢမ်ႇ ၸႂ်ႈဢူၺ်းလီၵၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢေႊသျႃႊ-ပႄႊသိၾိၵ်ႉၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႈယူႇဝႆႉတီႈ မၢႆ 6။

ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသင်ႇသိုဝ်ႉၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၵိုင်ႇငိုၼ်းႁိမ်းၸမ် 2 ပီႊလီႊ ယၼ်ႊ ဢမေႊရိၵၼ်ႊတေႃႊလႃႊ။ ၼႂ်းၸုမ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊၼႆႉ ဢၼ်ၼမ်လိူဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ မီးမိူင်းဝႅတ်ႉၼမ်းၵူၺ်း (မီးႁိမ်းၸမ် 3 ပီႊလီႊယၼ်ႊ) ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵႄႈ လၢႆၸိုင်ႈမိူင်းပိၵ်ႉဢိုတ်းႁႄႉႁၢမ်ႈဢဝ်လိူင်ႈယူႇၼႆႉ ၼႂ်းလၢႆပီပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသင်ႇ သိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊလီႊယၼ်ႊ တေႃႊလႃႊ။

မိူဝ်ႈပီ 2024 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသင်ႇသိုဝ်ႉၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၵိုင်ႇငိုၼ်းဢမေႊရိၵၼ်ႊတေႃႊလႃႊ 222 လၢၼ်ႉ ၸုမ်း Lowy ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ၼႂ်းႁၢင်လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉ ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းပႄႊလႃႊရုတ်ႉ လူႇၵႃႇသျိင်ႇ ဢွၵ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်းမႃးတီႈ ၼေႇပျီႇတေႃႇပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ၊ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၾၢႆႇၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈသေ မီးလွင်ႈ တူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်လၢႆလၢႆလွင်ႈလႄႈ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းထတ်းသၢင်ဝႃႈ လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈသင်ႇသိုဝ်ႉ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တေတိူဝ်းၼမ်ၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ၵူၼ်းပဵၼ်ၼႂ်းၵုၼ်ဢေႊသျႃႊ

တီႈၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၸိုင်ႈမိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဢေႊသျႃႊ (Asia Power Index) ဢၼ်ၸုမ်း Lowy Institute ၶဝ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇၶၢတ်ႈလၢမ်းဝႆႉၼႆႉ ဢမ်ႇဢိင်ၼိူဝ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၾၢႆႇၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄ ႁႄႉၵင်ႈ ဢၼ်လဵဝ်၊ တေၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်းပႃး ၾၢႆႇၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ ၵၢၼ်ၽွင်းတၢင် လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းၾိင်ႈ ငႄႈၾိင်ႈထုင်း ၸိူဝ်းၼႆႉပႃး။ 

ၸွမ်းၼင်ႇ လႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇတူၺ်းဢဵၼ်ႁႅင်းၵူႈၾၢႆၾၢႆႇ(Comprehensive Power) တႃႇ 27 မိူင်းၼၼ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈပဵၼ်ဝႆႉမၢႆ 23 ဝႃႈၼႆ။

ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ မိူင်းမၢၼ်ႈထုၵ်ႇမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် မိူင်းဢဵၼ်ႁႅင်းလဵၵ်ႉ “Minor Power” လႄႈ ထုၵ်ႇတၢင်ႇ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းပဵၼ်/ဢမ်ႇယူႇလီၼႂ်းဢေႊသျႃႊ Sick man of Asia ။

ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼႂ်းမိူင်းတူၵ်းသေ ၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်းလၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇထိုင်တီႈၸၼ်ႉ ဢၼ်ၵို င်ႇလီပဵင်းပေႃးႁၢၼ်ႉၸႂ်။

ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ မိူင်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသေဢၼ် ၼႆတႄႉၵေႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းတၢင်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈ မီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈမႃးလိူဝ်သေ မိူဝ်ႈလၢႆပီပူၼ်ႉ မႃးယူႇ။ ပိူင်လူင်မၼ်း တႄႇဢဝ် မိူင်းလၢဝ်းႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ် ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းဢႃႊသီႊယၼ်ႊ မိူဝ်ႈပီ 2024 ၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႆႈတီႈယူႇမႃး တီႈၼႂ်းၵၢၼ်ၽွင်းတၢင်။

မိူင်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီး ၶူဝ်းၶွင်တိုၼ်းလၢင်းသၽႃႇဝ လိူင်ႇမၢၵ်ႈၼမ်သေတႃႉ ယွၼ်ႉလွင်ႈၸတ်း ၵၢၼ်ၺၢမ်ႉၶုၺ်ႈ၊ ပၼ်ႁႃပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၼႂ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ တႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄ တူဝ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းၵႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းယႂ်ႇၶဝ် ၶေႉၶဵင်ႇ ဢဵၼ်ႁႅင်းၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇႁႅင်းဢေႇဝႆႉ – Lowy ထတ်း သၢင်ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

Ref;BBC